Epidemiologia azbestozy – występowanie pylicy azbestowej na świecie

Azbestoza, zwana także pylicą azbestową, stanowi jeden z najbardziej znaczących problemów zdrowia zawodowego na świecie. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) szacuje, że obecnie około 125 milionów ludzi na całym świecie jest narażonych na kontakt z azbestem w miejscu pracy¹. Skala problemu jest ogromna – według najnowszych danych WHO i Międzynarodowej Organizacji Pracy, narażenie na azbest w pracy powoduje ponad 200 tysięcy zgonów rocznie na całym świecie¹.

Dane z 2014 roku wskazywały, że ponad 100 tysięcy osób umiera każdego roku z powodu raka płuc, międzybłoniaka i azbestozy związanych z azbestem, przy czym prawie 400 zgonów można przypisać narażeniu pozazawodowemu². Badanie z 2024 roku wykorzystujące dane z Global Burden of Disease wykazało, że w 2019 roku zawodowe narażenie na azbest było odpowiedzialne za 239 330 zgonów i 4 189 000 lat życia skorygowanych o niepełnosprawność (DALY) na całym świecie³.

Rozkład geograficzny i tendencje czasowe

W Stanach Zjednoczonych, według danych z National Center for Health Statistics, w latach 1999-2010 odnotowano 6290 zgonów z powodu azbestozy, z czego większość (95%) dotyczyła białych mężczyzn w wieku średnio 79 lat². Badanie z 2024 roku wykazało, że w okresie 1990-2019 ogólna liczba zgonów z powodu zawodowego narażenia na azbest w USA wzrosła o 20,2%, jednak wskaźniki śmiertelności skorygowane o wiek oraz wskaźniki DALY uległy zmniejszeniu².

Szczególnie interesujące są dane z Kolumbii, gdzie w latach 2010-2019 zidentyfikowano 765 osób z azbestozą. Częstość występowania wzrosła z 2,20 przypadków na milion w latach 2010-2014 do 3,14 przypadków na milion w latach 2015-2019⁴. Wzrost był szczególnie widoczny u kobiet, w regionach Andów i Karaibów, w obszarach miejskich oraz w grupach wiekowych 45-59 lat i powyżej 60 lat⁴.

W Kanadzie, w prowincji Kolumbia Brytyjska, badanie populacyjne z lat 1992-2004 zidentyfikowało 1170 nowych przypadków azbestozy, co dało wskaźnik zachorowalności 2,82 na 100 tysięcy populacji (mężczyźni: 5,48, kobiety: 0,23)⁵. Średni wiek chorych wynosił 69 lat, a 96% przypadków dotyczyło mężczyzn⁵.

Grupy zawodowe o najwyższym ryzyku

Badania epidemiologiczne jednoznacznie wskazują na zawodowy charakter narażenia na azbest jako główną przyczynę azbestozy. Najwyższe ryzyko występuje w określonych grupach zawodowych Zobacz więcej: Grupy zawodowe narażone na azbestozę - analiza ryzyka według profesji. Analiza przypadków w Japonii wśród pracowników budowlanych wykazała, że najwyższy odsetek zachorowań występuje wśród osób montujących płyty azbestowe (39,1%), a następnie wśród pracowników natryskujących azbest (38,5%)⁶.

W Wielkiej Brytanii najwyższe ryzyko azbestozy mają pracownicy izolacji, a następnie osoby zajmujące się usuwaniem azbestu⁶. Badanie z Ontario wykazało, że ryzyko azbestozy wśród mężczyzn było znacząco podwyższone (SIR 11,2)⁷.

Okres utajenia i przewidywane trendy

Jedną z charakterystycznych cech azbestozy jest długi okres utajenia między pierwszym narażeniem a wystąpieniem objawów choroby. Azbestoza zazwyczaj rozwija się 10-15 lat po rozpoczęciu narażenia na azbest⁸, choć może to być okres nawet 20-40 lat⁹. Ten długi okres utajenia ma istotne konsekwencje epidemiologiczne Zobacz więcej: Okres utajenia azbestozy - długoterminowe konsekwencje narażenia na azbest.

Przewiduje się, że szczyt globalnej zachorowalności na choroby związane z azbestem wystąpi 30-40 lat po okresie najintensywniejszego używania azbestu (lata 60. i 70. XX wieku)¹⁰. W USA w 2000 roku odnotowano około 20 tysięcy hospitalizacji z powodu azbestozy i 2 tysiące zgonów, przy czym przewidywano wzrost tych liczb w kolejnej dekadzie¹⁰.

Współczesne wyzwania epidemiologiczne

Pomimo że azbest nie jest już wydobywany w Stanach Zjednoczonych od 2002 roku, w 2016 roku zaimportowano około 340 ton metrycznych azbestu do użytku w przemyśle chlorowo-alkalicznym¹¹. Dodatkowo nieznana ilość azbestu została zaimportowana w produktach gotowych, w tym w okładzinach hamulcowych, materiałach budowlanych i innych wyrobach¹¹.

Szacuje się, że około 1,3 miliona pracowników w budownictwie i przemyśle ogólnym może być narażonych na azbest podczas prac konserwacyjnych lub usuwania azbestu z budynków³. Znaczna ilość azbestu pozostaje w budynkach i będzie musiała zostać usunięta podczas renowacji lub rozbiórki³.

Chociaż w wielu krajach, w tym w Australii, Japonii, RPA i krajach Unii Europejskiej, obowiązują zakazy używania azbestu, a w USA i Kanadzie jego użycie jest ograniczone, trendy w krajach rozwijających się wskazują na narastający problem chorób związanych z azbestem¹¹. Używanie azbestu w krajach rozwijających się, takich jak Nepal i Pakistan, pozostaje znacznie wysokie¹².