Epidemiologia atelektazy – częstość występowania niedodmy płuc

Atelektaza, zwana również niedodmą, stanowi jedno z najczęstszych powikłań oddechowych w praktyce medycznej. Częstość jej występowania znacząco różni się w zależności od grupy pacjentów, okoliczności oraz rodzaju prowadzonego leczenia¹.

Ogólne dane epidemiologiczne

Szacuje się, że częstość występowania atelektazy wynosi około 79 przypadków na 100 000 osób na całym świecie². Dokładna częstość występowania tego schorzenia nie jest jednak dobrze udokumentowana ze względu na różnorodność przyczyn i form klinicznych³⁴. Atelektaza nie wykazuje preferencji płciowych – dotyczy w równym stopniu mężczyzn i kobiet²⁵⁶. Podobnie nie stwierdza się różnic rasowych w częstości występowania tego schorzenia²⁵.

Atelektaza pooperacyjna – najczęstsza postać

Atelektaza pooperacyjna stanowi najbardziej rozpowszechnioną formę tego schorzenia. Częstość jej występowania u pacjentów poddanych znieczuleniu ogólnemu sięga aż 90%⁵⁶⁷. Jest to niezwykle wysoki odsetek, który czyni atelektazę jednym z najczęstszych powikłań związanych ze znieczuleniem. Co więcej, badania wykazują, że pierwsze oznaki niedodmy w dolnych partiach płuc mogą pojawić się już w ciągu pierwszych pięciu minut od rozpoczęcia znieczulenia ogólnego⁷.

Rodzaj wykonywanego zabiegu ma istotny wpływ na prawdopodobieństwo rozwoju atelektazy. Szczególnie wysokie ryzyko występuje po zabiegach kardiochirurgicznych z użyciem krążenia pozaustrojowego, gdzie atelektaza rozwija się częściej niż po innych rodzajach operacji, włączając torakotomie⁸. Według dostępnych danych, niedodma występuje u 90% pacjentów po operacjach serca, 75% po zabiegach kręgosłupa oraz 25% po operacjach górnej części jamy brzusznej⁹. Pacjenci poddawani zabiegom brzusznym i klatki piersiowej znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka rozwoju atelektazy⁸¹⁰.

Epidemiologia w populacji pediatrycznej

Dzieci stanowią szczególną grupę ryzyka wystąpienia atelektazy. Częstość występowania niedodmy u dzieci podczas wentylacji mechanicznej wynosi od 8% do 15%¹¹. Szczególnie narażone są dzieci poniżej 10. roku życia, co wynika z anatomicznych różnic w budowie układu oddechowego¹¹. U młodszych dzieci drogi oddechowe są węższe i łatwiej ulegają niedrożności z powodu nagromadzenia wydzielin czy stanu zapalnego. Ponadto mniejsze drogi oddechowe są bardziej podatne na ucisk zewnętrzny, a u dzieci rzadziej występuje wentylacja kolateralna, która mogłaby zapobiegać rozwojowi niedodmy¹¹.

Czynniki ryzyka i grupy szczególnie narażone

Atelektaza częściej występuje u pacjentów unieruchomionych i wentylowanych mechanicznie, takich jak osoby poddane znieczuleniu ogólnemu lub przebywające na oddziałach intensywnej terapii⁵⁶⁸. Istotnym czynnikiem ryzyka jest również otyłość oraz ciąża, co wynika ze zmniejszonej czynnościowej pojemności zalegającej płuc⁸. Warto podkreślić, że nie stwierdzono zwiększonej częstości występowania atelektazy u osób z przewlekłą obturacyjną chorobą płuc (POChP), astmą czy u pacjentów w podeszłym wieku per se⁸, choć starszy wiek może być czynnikiem ryzyka w kontekście pooperacyjnym¹².

Epidemiologia szczególnych postaci atelektazy

Atelektaza okrągła, będąca szczególną postacią niedodmy, występuje najczęściej u osób w wieku około 60 lat²³⁵⁶. Ta postać atelektazy może być obserwowana u 65-70% pracowników narażonych na działanie azbestu⁵⁶, co wskazuje na znaczący związek z ekspozycją zawodową na ten szkodliwy materiał Zobacz więcej: Atelektaza zawodowa - epidemiologia narażenia na azbest.

Współczesne wyzwania epidemiologiczne

W ostatnich latach uwagę zwraca częstość występowania atelektazy w kontekście pandemii COVID-19. Badania wykazały, że u pacjentów z zapaleniem płuc wywołanym wirusem SARS-CoV-2 atelektaza występuje u około 24% chorych, przy czym 19% pacjentów wykazuje małą atelektazę, a 5% – rozległą¹³. Pacjenci z większym stopniem niedodmy charakteryzują się gorszym utlenieniem, częściej wymagają hospitalizacji na oddziale intensywnej terapii i dłużej przebywają w szpitalu¹³ Zobacz więcej: Atelektaza w COVID-19 - epidemiologia i następstwa kliniczne.

Znaczenie kliniczne i prognostyczne

Wczesne rozpoznanie i leczenie atelektazy ma kluczowe znaczenie dla rokowania pacjenta. Odpowiednia profilaktyka i terapia mogą skrócić czas hospitalizacji, zmniejszyć koszty leczenia oraz poprawić wyniki kliniczne⁷. Badania pokazują, że obecność atelektazy po zabiegach operacyjnych zwiększa ryzyko rozwoju zapalenia płuc 2,33-krotnie i wydłuża pobyt w szpitalu¹⁴. Te dane podkreślają wagę epidemiologiczną tego schorzenia oraz konieczność systematycznego monitorowania i profilaktyki u pacjentów z grup ryzyka.