Epidemiologia anoreksji – częstość występowania i trendy demograficzne

Anoreksja, znana również jako jadłowstręt psychiczny, stanowi jedno z najpoważniejszych zaburzeń odżywiania pod względem epidemiologicznym. Zaburzenie to charakteryzuje się specyficznym rozkładem demograficznym i wzrastającą częstością występowania w określonych grupach populacyjnych¹².

Częstość występowania anoreksji w populacji

Dane epidemiologiczne dotyczące anoreksji pokazują znaczące różnice w zależności od płci i wieku. Częstość życiowa anoreksji u kobiet wynosi od 0,3% do 4%, podczas gdy u mężczyzn oscyluje między 0,1% a 0,3%¹³. W Stanach Zjednoczonych szacuje się, że życiowa częstość występowania anoreksji wynosi około 0,31%, choć niektóre badania wykazują wskaźniki nawet do 4% wśród kobiet³.

Roczna częstość występowania anoreksji jest znacznie niższa i wynosi 0,16% u kobiet oraz 0,09% u mężczyzn⁴. Badania europejskie wykazały życiową częstość występowania na poziomie 0,48% wśród 21 425 respondentów³. Warto podkreślić, że anoreksja występuje we wszystkich krajach rozwiniętych i wszystkich klasach społeczno-ekonomicznych z podobnymi wskaźnikami³.

Zapadalność na anoreksję

Wskaźniki zapadalności na anoreksję wykazują względną stabilność w czasie, choć obserwuje się niepokojące trendy w określonych grupach wiekowych. Ogólna zapadalność na anoreksję wynosi około 6-8 przypadków na 100 000 osób rocznie¹⁵. W holenderskich badaniach prowadzonych przez trzy dekady wskaźnik zapadalności pozostawał względnie stały: 7,4 na 100 000 osobo-lat w latach 1985-1989, 7,8 w latach 1995-1999 i 6,0 w latach 2005-2009¹.

Szczególnie niepokojący jest wzrost zapadalności wśród młodszych dziewcząt. U kobiet w wieku 15-19 lat zapadalność wzrosła znacząco z 56,4 na 100 000 osobo-lat w latach 1985-1989 do 109,2 na 100 000 osobo-lat w latach 1995-1999⁶. Badania brytyjskie wykazały, że u młodych ludzi zapadalność wynosi 13,68 na 100 000 populacji, z wyraźną przewagą u dziewcząt (25,66) w porównaniu do chłopców (2,28)⁷. Wzrost zapadalności wśród młodszych dzieci ma istotne implikacje dla planowania programów prewencyjnych i usług opieki zdrowotnej Zobacz więcej: Trendy wieku zachorowania na anoreksję - analiza zmian w czasie.

Rozkład demograficzny anoreksji

Anoreksja wykazuje wyraźne zróżnicowanie demograficzne pod względem płci, wieku i innych czynników społecznych. Stosunek kobiet do mężczyzn chorych na anoreksję wynosi od 10:1 do 20:1 w krajach rozwiniętych⁸. Bardziej szczegółowe analizy wskazują na stosunek 1:13 dla wąsko zdefiniowanej anoreksji i 1:14 dla szeroko zdefiniowanej⁹.

Pod względem wieku, 85% pacjentów rozwija anoreksję między 13. a 18. rokiem życia⁸. Średni wiek zachorowania wynosi 14,6 lat⁷, z najwyższą zapadalność u 15-latków wśród dziewcząt (57,77 na 100 000) i 16-latków wśród chłopców (5,14 na 100 000)⁷. Warto zauważyć, że anoreksja może wystąpić w każdym wieku – odnotowano przypadki u dzieci poniżej 5. roku życia oraz u osób powyżej 80 lat¹⁰.

Trendy czasowe i czynniki wpływające na epidemiologię

Badania długoterminowe wskazują na zmieniające się wzorce występowania anoreksji na przestrzeni ostatnich dekad. Choć ogólny wskaźnik zapadalności pozostaje względnie stabilny, obserwuje się wyraźny wzrost w określonych grupach wiekowych¹¹. Szczególnie niepokojący jest wzrost zapadalności wśród dziewcząt poniżej 15. roku życia, co ma istotne implikacje dla przyszłych badań nad czynnikami ryzyka i rozwoju programów prewencyjnych¹¹.

Pandemia COVID-19 znacząco wpłynęła na epidemiologię anoreksji. Obserwowano wzrost liczby nowych przypadków, szczególnie wśród nastolatek¹². W Irlandii odsetek hospitalizacji z powodu zaburzeń odżywiania wśród osób poniżej 18. roku życia wzrósł z 11% w 2019 roku do 24% w 2023 roku¹³. Liczba przyjęć dzieci i młodzieży z zaburzeniami odżywiania więcej niż podwoiła się w ciągu 5 lat – z 33 w 2018 roku do 80 w 2022 roku¹³.

Szczegółowa analiza czynników wpływających na współczesne trendy epidemiologiczne oraz charakterystyka grup szczególnego ryzyka zostanie omówiona w osobnych sekcjach Zobacz więcej: Czynniki ryzyka i grupy szczególnego narażenia na anoreksję. Zrozumienie tych wzorców jest kluczowe dla opracowania skutecznych strategii prewencyjnych i planowania odpowiednich zasobów opieki zdrowotnej.

Globalny obraz epidemiologiczny

Anoreksja występuje na całym świecie, choć z różną częstością w zależności od regionu geograficznego i poziomu rozwoju ekonomicznego. W krajach zachodnich, takich jak Europa i USA, ale także w Chinach i Japonii, częstość występowania jest znacznie wyższa niż w Ameryce Łacińskiej i Afryce¹⁴. Wśród Latynosów w USA również obserwuje się bardzo niską częstość występowania anoreksji¹⁴.

Badania wskazują, że anoreksja była tradycyjnie postrzegana jako „zaburzenie zachodnie”, ale coraz częściej występuje również w krajach rozwijających się, wraz z internacjonalizacją ideału szczupłości¹⁵. W regionie Bliskiego Wschodu i Północnej Afryki obserwuje się wzrost częstości występowania anoreksji między 1990 a 2019 rokiem¹⁶.

Warto podkreślić, że anoreksja diagnozowana jest częściej u osób rasy białej (95% przypadków) z klasy średniej i wyższej⁸, choć może wystąpić u osób każdej rasy, wieku i warstwy społecznej. Badania amerykańskie wykazały, że po uwzględnieniu dochodów, życiowa częstość anoreksji była niższa u respondentów pochodzenia latynoskiego i afroamerykańskiego niż u białych⁸. Te różnice mogą jednak częściowo wynikać z nierówności w dostępie do opieki zdrowotnej i różnic kulturowych w postrzeganiu zaburzeń odżywiania.