Algoneurodystrofia

Algoneurodystrofia (inna nazwa: zespół Sudecka, zespół odruchowej dystrofii współczulnej) jest to rzadki zespół neurologiczny charakteryzujący się piekącym bólem, tkliwością, obrzękiem, zmianą koloru skóry i temperatury części ciała lub kończyny. Zwykle jest spowodowany urazem tkanek miękkich lub kompleksów nerwowych, a także zabiegiem chirurgicznym. Bólom mogą towarzyszyć zmiany sudomotoryczne, naczynioruchowe i troficzne w kości, bez towarzyszącego specyficznego uszkodzenia nerwów.

Wśród czynników ryzyka algoneurodystrofii wyróżnia się kilka stanów – najczęściej kompleksowy zespół bólu regionalnego jest następstwem urazów. Mogą być to złamania, uszkodzenia więzadeł, mięśni, uszkodzenia nerwów oraz pozostałych tkanek. Wystąpieniu zespołu bólowego o podłożu współczulnym sprzyjają m.in. zbyt ciasno założony opatrunek gipsowy, długotrwałe unieruchomienie kończyny, obwodowe uszkodzenie nerwów czy przewlekła niewydolność żylna.

Bardzo często mówi się też o tym, że choroba Sudecka może wykazywać związek z przebytym udarem, cukrzycą, zawałem serca, schorzeniami metabolicznymi czy też nowotworem. Niejednokrotnie wspomniana dystrofia pojawia się bez uchwytnej przyczyny, występuje spontanicznie.

Pacjentom z algoneurodystrofią zazwyczaj towarzyszą objawy w postaci:
– obrzęku zajętej kończyny,
– zaburzeń ukrwienia skóry danej okolicy,
– nasilającej się przeczulicy (w zespole Sudecka określana także jako allodynia),
– upośledzenia funkcji danej kończyny,
– zaniku mięśni,
– plamistego zaniku kostnego.

Należy zaznaczyć, że zespół odruchowej dystrofii współczulnej często występuje bez przyczyny. Może zdarzyć się również tak, że mimo identyfikacji przez lekarza czynnika inicjującego występujące dolegliwości są zdecydowanie nieproporcjonalne i nie ograniczają się do pojedynczego nerwu obwodowego.

Rozpoznanie algoneurodystrofii jest ustalane na podstawie podstawowych badań klinicznych i wykluczeniu innych schorzeń. W diagnostyce pomocne są również badania obrazowe, pozwalają bowiem na ocenę stopnia nasilenia zmian w obrębie struktur kostnych i są istotnym elementem planowania dalszych działań leczniczo-rehabilitacyjnych.

W badaniu rentgenowskim stwierdza się początkowo zmiany w postaci pourazowego rozrzedzenia kości (odwapnienie kości, jakie ma miejsce po złamaniu lub urazie), wysięków w stawach, przerostu błony maziowej, zanik mięśni. W ostatniej fazie zespołu Sudecka pojawiają się zmiany powstające w przebiegu zaawansowanej osteoporozy. W diagnostyce lekarz może również zlecić scyntygrafię kości.

Zdecydowana większość przypadków choroby wymaga multidyscyplinarnego podejścia, na które składa się połączenie kilku metod leczenia. Są to fizjoterapia, leki ogólnoustrojowe (leczenie farmakologiczne), sympatektomia lub też stymulacja rdzenia kręgowego. Ze względu na duży defekt kosmetyczny, spadek jakości życia i uporczywy ból, konieczna może okazać się także psychoterapia.

Procedury medyczne wykorzystywane w leczeniu tego schorzenia to również blokada nerwów obwodowych. Transmisja bólu bywa także zmniejszona poprzez podawanie doustnych środków analgetycznych. Z ograniczonym powodzeniem stosuje się leki, takie jak kalcytonina, guenetydyna czy blokery kanału wapniowego. Standardowo w postępowaniu wykorzystuje się też środki przeciwzapalne oraz inhibitory COX-2.

Zapobieganie chorobie związane jest z ograniczaniem narażenia na czynniki jej ryzyka. Do rozwoju algoneutodystrofii najczęściej dochodzi po złamaniach kości, urazach stawów, stłuczeniach tkanek miękkich, odmrożeniach, oparzeniach, a także po uszkodzeniach nerwów. Czynnikiem sprzyjającym rozwojowi stanu chorobowego jest nieprawidłowo i zbyt ciasno założony opatrunek, który sprawia, że kończyna jest unieruchomiona w niewłaściwej pozycji.