Postępowanie w nagłych przypadkach alergii na lateks – pierwsza pomoc

Reakcje alergiczne na lateks mogą rozwijać się bardzo szybko i wymagają natychmiastowego postępowania. Umiejętność rozpoznania objawów i właściwego reagowania może zadecydować o życiu osoby z alergią na lateks. Reakcje mogą wystąpić w ciągu kilku minut od kontaktu z lateksem, ale czasami objawy pojawiają się dopiero po kilku godzinach¹².

Ważne jest zrozumienie, że każda reakcja alergiczna na lateks może być potencjalnie niebezpieczna. Nawet jeśli poprzednie reakcje były łagodne, kolejne kontakty mogą prowadzić do cięższych objawów, dlatego każdy przypadek należy traktować poważnie³⁴.

Rozpoznanie objawów alergii na lateks

Objawy alergii na lateks można podzielić na łagodne, umiarkowane i ciężkie. Łagodne objawy obejmują: świąd i zaczerwienienie skóry, lokalne obrzęki, pokrzywkę w miejscu kontaktu z lateksem oraz łagodne podrażnienie oczu¹⁵. Te objawy, choć nieprzyjemne, zazwyczaj nie zagrażają życiu, ale wymagają obserwacji, ponieważ mogą szybko się nasilić.

Umiarkowane objawy to rozległa pokrzywka, obrzęk warg i powiek, katar, łzawienie oczu, kichanie oraz łagodne trudności w oddychaniu manifestujące się świszczącym oddechem⁵⁶. Te objawy już sygnalizują poważniejszą reakcję alergiczną i wymagają natychmiastowego działania.

Ciężkie objawy anafilaksji obejmują: znaczne trudności w oddychaniu, obrzęk języka i gardła, chrypkę, gwałtowny spadek ciśnienia tętniczego, szybki lub słaby puls, zawroty głowy, utratę przytomności oraz ból brzucha z nudnościami i wymiotami¹⁵. Anafilaksja jest stanem zagrażającym życiu i wymaga natychmiastowej interwencji medycznej.

Natychmiastowe działania przy kontakcie z lateksem

Pierwszym i najważniejszym krokiem jest natychmiastowe usunięcie lub przerwanie kontaktu z lateksem. Jeśli reakcja wystąpiła po założeniu rękawiczek lateksowych, należy je natychmiast zdjąć i dokładnie umyć ręce⁷. W przypadku kontaktu z innymi produktami lateksowymi, należy je usunąć z otoczenia pacjenta i przewietrzyć pomieszczenie, szczególnie jeśli w powietrzu mogą znajdować się cząsteczki lateksu z rękawiczek w proszku.

Kolejnym krokiem jest ocena stanu pacjenta i nasilenia objawów. Jeśli wystąpiły wyłącznie łagodne objawy skórne, można podać antyhistaminik doustnie zgodnie z zaleceniami lekarza i obserwować pacjenta⁸⁹. Jednak nawet przy łagodnych objawach należy być gotowym do szybszego działania, ponieważ stan może się gwałtownie pogorszyć.

W przypadku objawów umiarkowanych lub ciężkich, konieczne jest natychmiastowe podanie adrenaliny za pomocą automatycznego wstrzykiwacza. Adrenalinę należy wstrzyknąć w zewnętrzną część uda, przez ubranie, zgodnie z instrukcją dołączoną do urządzenia¹⁰¹¹. Po podaniu adrenaliny należy natychmiast wezwać pogotowie ratunkowe.

Użycie automatycznego wstrzykiwacza adrenaliny

Automatyczny wstrzykiwacz adrenaliny (np. EpiPen) jest podstawowym lekiem ratunkowym dla osób z ciężką alergią na lateks. Ważne jest, aby pacjent i wszyscy opiekunowie byli przeszkoleni w jego używaniu⁸¹². Wstrzykiwacz należy trzymać jak długopis, usunąć zabezpieczenie i wbić mocno w zewnętrzną część uda pod kątem prostym.

Po wstrzyknięciu należy przytrzymać urządzenie przez 10 sekund, aby zapewnić pełne podanie leku. Następnie należy masować miejsce wstrzyknięcia przez kilka sekund¹³. Ważne jest, aby nie wyrzucać użytego wstrzykiwacza – należy go zabrać ze sobą do szpitala, aby personel medyczny mógł sprawdzić, jaką dawkę leku podano.

Należy pamiętać, że działanie adrenaliny trwa około 15-20 minut, a objawy anafilaksji mogą powrócić. Dlatego nawet po podaniu adrenaliny i poprawie stanu pacjenta, konieczna jest natychmiastowa hospitalizacja i obserwacja medyczna przez co najmniej kilka godzin¹⁰¹⁴.

Postępowanie do czasu przyjazdu pomocy medycznej

Po podaniu adrenaliny i wezwaniu pogotowia, należy odpowiednio ułożyć pacjenta w zależności od jego stanu. Jeśli pacjent jest przytomny i ma trudności z oddychaniem, najlepiej jest usiąść go w pozycji półsiedzącej, podpierając plecy¹⁵. Jeśli pacjent ma zawroty głowy lub objawy wstrząsu (bladość, szybki puls, zimne kończyny), należy go położyć na plecach z uniesionymi nogami.

W przypadku utraty przytomności, pacjenta należy ułożyć w pozycji bezpiecznej na boku, aby zapobiec zachłyśnięciu się w przypadku wymiotów. Przez cały czas należy monitorować oddech i puls pacjenta¹⁵. Jeśli pacjent przestanie oddychać lub nie ma wyczuwalnego pulsu, konieczne jest rozpoczęcie resuscytacji krążeniowo-oddechowej.

Ważne jest, aby pozostać spokojnym i zapewnić pacjentowi poczucie bezpieczeństwa. Stres i panika mogą nasilić objawy alergiczne. Należy również przygotować się do przekazania ratownikom medycznym informacji o czasie wystąpienia objawów, rodzaju kontaktu z lateksem oraz podanych lekach¹³.

Błędy, których należy unikać

Podczas udzielania pierwszej pomocy przy alergii na lateks należy unikać kilku częstych błędów. Po pierwsze, nie należy bagatelizować nawet łagodnych objawów – każda reakcja alergiczna może się nasilić. Po drugie, nie wolno opóźniać podania adrenaliny w przypadku pojawienia się objawów ogólnoustrojowych³.

Kolejnym błędem jest podawanie leków doustnych pacjentowi z objawami anafilaksji – obrzęk języka i gardła może uniemożliwić połknięcie tabletek, a opóźnienie może być śmiertelne. Nie należy również pozostawiać pacjenta samego, nawet po podaniu adrenaliny i poprawie stanu – objawy mogą powrócić¹⁴.

Ważne jest również, aby nie używać produktów lateksowych podczas udzielania pomocy osobie z alergią na lateks. Ratownicy i personel medyczny muszą używać rękawiczek syntetycznych i sprzętu wolnego od lateksu¹⁶¹⁷.

Postępowanie po ustąpieniu objawów

Nawet po ustąpieniu objawów i pozornej poprawie stanu, pacjent z reakcją alergiczną na lateks wymaga dalszej obserwacji medycznej. Możliwe jest wystąpienie reakcji dwufazowej, gdzie objawy powracają po kilku godzinach od pozornego ustąpienia¹⁰. Dlatego hospitalizacja i obserwacja przez co najmniej 4-6 godzin są standardowym postępowaniem.

Po każdym epizodzie reakcji alergicznej na lateks, pacjent powinien zostać skierowany do alergologa w celu ponownej oceny stanu i ewentualnej modyfikacji planu postępowania. Może być konieczne przepisanie nowych leków ratunkowych lub zmiana dawkowania¹⁸¹⁹.

Każda reakcja alergiczna powinna być również dokładnie udokumentowana – rodzaj kontaktu z lateksem, czas wystąpienia objawów, zastosowane leki i ich skuteczność. Te informacje są cenne dla przyszłego leczenia i mogą pomóc w uniknięciu podobnych sytuacji¹⁹.