Czynniki środowiskowe w rozwoju alergii na jajka – wpływ otoczenia

Wiek jako kluczowy czynnik ryzyka

Wiek jest jednym z najważniejszych czynników środowiskowych wpływających na rozwój alergii na jajka. Alergie pokarmowe, w tym alergia na jajka, występują znacznie częściej u małych dzieci niż u starszych dzieci czy dorosłych¹². Niedojrzały układ immunologiczny u dzieci sprawia, że są one bardziej podatne na rozwój reakcji alergicznych na białka pokarmowe³.

Badania pokazują, że najwyższą częstość uczulenia na białko jaja, owalbuminę i owomukoidę obserwuje się u dzieci w wieku od dwóch do czterech lat⁴. W tym okresie układ immunologiczny jest nadal w fazie rozwoju i uczenia się rozróżniania między substancjami szkodliwymi a nieszkodliwymi.

Większość dzieci z alergią na jajka przechodzi tę alergię wraz z wiekiem – około 70% dzieci wyzbywa się alergii na jajka do 16. roku życia⁵. To zjawisko związane jest z dojrzewaniem układu immunologicznego i układu trawiennego, które z czasem uczą się tolerować białka jajek.

Atopowe zapalenie skóry jako czynnik predysponujący

Obecność atopowego zapalenia skóry (egzemy) stanowi jeden z najważniejszych czynników środowiskowych zwiększających ryzyko rozwoju alergii na jajka. Dzieci z tym schorzeniem skórnym mają znacznie wyższe prawdopodobieństwo rozwoju alergii pokarmowych¹⁶⁷.

Ryzyko jest tym wyższe, im cięższe jest atopowe zapalenie skóry⁸. Uszkodzona bariera skórna u dzieci z egzemą może umożliwiać przenikanie alergenów pokarmowych przez skórę, co może prowadzić do uczulenia według hipotezy podwójnej ekspozycji na alergeny⁹.

Jeśli egzema nie jest optymalnie leczona miejscowymi sterydami przeciwzapalnymi, istnieją dwa ryzyka: po pierwsze, egzema będzie gorsza i będzie trwać dłużej, ale po drugie, układ immunologiczny może „zobaczyć” alergeny pokarmowe, takie jak jajka i orzechy, przez uszkodzoną barierę skórną¹⁰. Im bardziej rozdrażniona egzema i im dłużej utrzymuje się, tym większe prawdopodobieństwo uczulenia pokarmowego i alergii pokarmowej.

Wpływ diety matki podczas ciąży i karmienia piersią

Dieta matki podczas ciąży i karmienia piersią może wpływać na rozwój alergii na jajka u dziecka¹². Białka jajek spożywane przez matkę mogą przenikać do mleka matki, a u dzieci karmionych piersią możliwa jest reakcja alergiczna na białka jajek obecne w mleku matki, jeśli matka spożywa jajka¹³¹⁴.

Badania sugerują, że ekspozycja na alergeny pokarmowe w okresie płodowym lub wczesnym niemowlęctwie może wpływać na rozwój tolerancji lub uczulenia. Jednak wciąż trwają badania nad optymalną dietą matki w celu minimalizacji ryzyka alergii u dziecka.

Czynniki związane z karmieniem piersią, czasem jego trwania oraz momentem wprowadzania pokarmów uzupełniających również mogą wpływać na ryzyko rozwoju alergii pokarmowych. Badacze uważają, że wiele czynników może odgrywać rolę w rozwoju alergii pokarmowej, w tym dieta matki podczas ciąży, czas wprowadzania pokarmów oraz status karmienia piersią¹⁵.

Hipoteza higieniczna i ekspozycja na mikroorganizmy

Jedna z wiodących teorii wyjaśniających wzrost częstości alergii pokarmowych w krajach rozwiniętych to hipoteza higieniczna. Sugeruje ona, że zmniejszona ekspozycja na mikroorganizmy we wczesnym dzieciństwie może utrudniać rozwój układu immunologicznego, prowadząc do nieprawidłowej reaktywności⁹.

Teoria ta zakłada, że ludzie w krajach zachodnich żyją w czystszych i bardziej sterylnych środowiskach, a ich układy immunologiczne przesuwają się w kierunku rozwoju reakcji alergicznych na określone pokarmy, oddalając się od walki z zarazkami czy infekcjami¹¹.

Badania epidemiologiczne pokazują, że dzieci wychowujące się w środowiskach o większej różnorodności mikrobiologicznej, takich jak gospodarstwa rolne, mają niższe ryzyko rozwoju alergii. To sugeruje, że ekspozycja na różnorodne mikroorganizmy we wczesnym dzieciństwie może być korzystna dla właściwego rozwoju układu immunologicznego.

Wpływ antybiotyków na mikrobiotę jelitową

Stosowanie antybiotyków podczas dzieciństwa może prowadzić do zwiększonego ryzyka rozwoju nietolerancji na jajka w późniejszym życiu¹⁶. Antybiotyki zakłócają skład mikrobioty jelitowej, zabijając zarówno korzystne, jak i szkodliwe bakterie, co może wpływać na trawienie i zwiększać wrażliwość na alergeny pokarmowe, takie jak jajka.

Mikrobiota jelitowa odgrywa kluczową rolę w rozwoju i funkcjonowaniu układu immunologicznego. Szacuje się, że około 60-70% komórek układu immunologicznego znajduje się w układzie trawiennym¹⁷. Zaburzenia równowagi mikrobioty mogą prowadzić do nieprawidłowej prezentacji antygenów pokarmowych układowi immunologicznemu.

Niektóre badania sugerują, że zmiany w mikrobiocie jelitowej lub przewlekłe infekcje układu trawiennego mogą być odpowiedzialne za reakcje niepożądane na pokarmy w niektórych przypadkach¹⁸. Psy jedzące pokarmy zawierające jajka przez kilka lat mogą nagle rozwinąć alergię na jajka w wieku dorosłym z powodu wyjaśnionych przyczyn, które mogą obejmować zmiany mikrobioty jelitowej.

Moment wprowadzania jajek do diety dziecka

Czas wprowadzenia jajek do diety dziecka może wpływać na ryzyko rozwoju alergii. Zbyt wczesne wprowadzenie jajek do diety dziecka może zwiększyć ryzyko rozwoju alergii na jajka¹²¹⁹. Niedojrzały układ immunologiczny może nie być gotowy na prawidłowe rozpoznanie i tolerowanie białek jajek.

Z drugiej strony, zbyt późne wprowadzenie alergennych pokarmów, takich jak jajka czy orzeszki ziemne, może również zwiększyć ryzyko rozwoju alergii na te pokarmy²⁰. Obecne wytyczne sugerują wprowadzanie ugotowanych jajek około 6. miesiąca życia, podczas kontynuowania karmienia piersią²¹.

Istnieją dowody na to, że wczesne wprowadzenie niektórych alergennych pokarmów i utrzymywanie regularnego spożycia może zapobiegać rozwojowi alergii u większości dzieci z grupy wysokiego ryzyka². W 2023 roku Kanadyjskie Towarzystwo Alergii i Immunologii Klinicznej dodatkowo wzmocniło znaczenie regularnego spożywania jako środka zapobiegania alergiom pokarmowym.

Czynniki związane ze stresem i chorobami towarzyszącymi

Niektóre badania sugerują, że warunki stresowe mogą być odpowiedzialne za utratę tolerancji na niektóre antygeny pokarmowe²². Przewlekły stres może wpływać na funkcjonowanie układu immunologicznego i barierę jelitową, potencjalnie predysponując do rozwoju alergii pokarmowych.

Choroby zapalne jelit, takie jak choroba Crohna, celiakia czy wrzodziejące zapalenie jelita grubego, sprzyjają rozwojowi alergii pokarmowej poprzez zmianę przepuszczalności jelitowej²². Uszkodzona bariera jelitowa może umożliwiać przenikanie większych cząsteczek białek do krwiobiegu, gdzie mogą być rozpoznane jako obce przez układ immunologiczny.

Zgłoszono również przypadek późnego wystąpienia alergii na jajka po diagnozie chłoniaka Hodgkina i rozpoczęciu chemioterapii, co sugeruje, że zmiany w układzie immunologicznym spowodowane chorobami lub leczeniem mogą predysponować do rozwoju nowych alergii²².

Ekspozycja na alergeny środowiskowe

Ekspozycja na alergeny środowiskowe, takie jak pyłki, roztocza kurzu domowego i sierść zwierząt domowych, może zwiększyć ryzyko rozwoju alergii na jajka²³. Ten związek może wynikać z ogólnej aktywacji układu immunologicznego w kierunku reakcji alergicznych.

Dzieci z innymi alergiami, takimi jak alergia na psy, mogą być bardziej podatne na rozwój alergii na jajka²⁴. To zjawisko, znane jako „marsz atopowy”, pokazuje, jak różne formy alergii mogą się na siebie nakładać i wzajemnie wzmacniać.

Obecność innych alergii pokarmowych również zwiększa ryzyko rozwoju alergii na jajka. Jeśli dziecko ma już jedną alergię pokarmową, na przykład na mleko, ma wyższe ryzyko rozwoju kolejnych alergii pokarmowych¹².

Czynniki związane z miejscem zamieszkania i stylem życia

Miejsce zamieszkania i styl życia mogą wpływać na ryzyko rozwoju alergii na jajka. Badania pokazują, że alergie pokarmowe są częstsze w krajach rozwiniętych i obszarach miejskich niż w krajach rozwijających się i obszarach wiejskich. To może wynikać z różnic w ekspozycji na mikroorganizmy, zanieczyszczenia powietrza, diety oraz stylu życia.

Dzieci wychowujące się w środowiskach o większej różnorodności mikrobiologicznej, takich jak gospodarstwa rolne, mają generalnie niższe ryzyko rozwoju alergii. Kontakt z zwierzętami gospodarskimi, ekspozycja na różnorodne mikroorganizmy w środowisku naturalnym oraz tradycyjna dieta mogą przyczyniać się do właściwego rozwoju tolerancji immunologicznej.

Urbanizacja i związane z nią zmiany w stylu życia, takie jak zmniejszona aktywność fizyczna, zmieniona dieta oraz większa ekspozycja na zanieczyszczenia, mogą również wpływać na rozwój alergii pokarmowych. Te czynniki mogą działać synergistycznie z predyspozycjami genetycznymi, zwiększając ogólne ryzyko rozwoju alergii na jajka.