Rokowanie w adenomiozie – prognozy i czynniki wpływające na przebieg

Rokowanie w adenomiozie jest zróżnicowane i zależy od wielu czynników, w tym od lokalizacji zmian w macicy, wieku pacjentki, nasilenia objawów oraz planów dotyczących macierzyństwa. Choroba ma złożony charakter i jej przebieg może znacząco różnić się między pacjentkami¹.

Naturalny przebieg adenomiozy jest trudny do określenia, ponieważ większość pacjentek szuka leczenia wkrótce po pojawieniu się objawów, a definitywne leczenie w postaci histerektomii uniemożliwia dalszą obserwację przebiegu choroby. Warto jednak zauważyć, że adenomioza może być wykrywana przypadkowo u kobiet po menopauzie podczas sekcji zwłok lub jako przypadkowe znalezisko podczas histerektomii wykonanej z innych przyczyn¹.

Wpływ wieku na rokowanie

Wiek pacjentki ma istotne znaczenie dla rokowania w adenomiozie. Objawy choroby rzadko są zgłaszane przez kobiety powyżej 60. roku życia, prawdopodobnie ze względu na pomenopauzalny stan hipoestrogenowy¹. Oznacza to, że u kobiet po menopauzie rokowanie jest generalnie korzystne – objawy mają tendencję do samoistnego ustępowania wraz ze spadkiem poziomu estrogenów.

U młodszych kobiet adenomioza jest często związana z zaawansowanym wiekiem matki, co z kolei koreluje z niższymi wskaźnikami ciąż ze względu na zmniejszoną jakość oocytów i obniżoną rezerwę jajnikową². Ta zależność ma istotne znaczenie dla rokowania reprodukcyjnego pacjentek.

Lokalizacja zmian a rokowanie

Badania wykazują, że lokalizacja anatomiczna zmian adenomiozowych ma istotny wpływ na objawy kliniczne i rokowanie dotyczące płodności. Pacjentki ze zmianami adenomiozowymi zlokalizowanymi zarówno w przedniej, jak i tylnej ścianie macicy charakteryzują się większą częstością współwystępowania z endometriozą jajników, zrostami miednicznymi i wyższymi wynikami w skali rAFS (Revised American Fertility Society)³.

Szczególnie niekorzystne rokowanie dotyczy pacjentek ze zmianami w tylnej ścianie macicy. W tej grupie obserwuje się wyłącznie ciężkie powikłania położnicze, co ma istotne znaczenie dla planowania ciąży i opieki prenatalnej³. Pacjentki ze zmianami w obu ścianach macicy mają również niższy skumulowany wskaźnik ciąż, co wskazuje na gorsze rokowanie reprodukcyjne.

Rokowanie reprodukcyjne

Adenomioza ma negatywny wpływ na wyniki reprodukcyjne, co stanowi jeden z najważniejszych aspektów rokowania dla kobiet w wieku rozrodczym. Choroba jest uznawana za czynnik ryzyka niepłodności, choć ze względu na niewielką liczbę serii przypadków o niskim poziomie dowodów, trudno jest podać dokładne dane² Zobacz więcej: Wpływ adenomiozy na płodność i wyniki leczenia niepłodności.

Wskaźnik poronień jest znacząco wyższy wśród kobiet z adenomiozą i zmianami endometriozowymi w porównaniu z grupą kontrolną. W jednym z badań wynosił on 28,5% w porównaniu z 11,3% w grupie kontrolnej². Adenomioza negatywnie wpływa na wskaźniki implantacji podczas zapłodnienia in vitro, wskaźniki ciąż i żywych urodzeń oraz zwiększa ryzyko poronienia².

Mechanizmy molekularne wpływające na rokowanie

Kobiety z adenomiozą charakteryzują się wadliwą decydualizacją, upośledzoną receptywnością endometrium i/lub komunikacją między zarodkiem a matką, co prowadzi do niepowodzeń implantacji⁴. Te mechanizmy molekularne mają bezpośredni wpływ na rokowanie reprodukcyjne pacjentek Zobacz więcej: Mechanizmy molekularne wpływające na rokowanie w adenomiozie.

Badania wskazują, że dysregulacja mechanizmów molekularnych w śródmiąższowej fazie wydzielniczej endometrium kobiet z adenomiozą przyczynia się do dysfunkcji endometrium, która utrudnia implantację zarodka⁵. W fazie ciążowej obserwuje się dysregulację mechanizmów związanych z zahamowaniem wzrostu i inwazji trofoblastu, upośledzonego rozwoju zarodka, utraty ciąży, stanu przedrzucawkowego i defektów łożyska⁵.

Rokowanie onkologiczne

Współwystępowanie adenomiozy z rakiem endometrium nie wpływa negatywnie na rokowanie onkologiczne. Badania wykazują, że nie ma statystycznie istotnej różnicy w 5-letnim przeżyciu bezobjawowym lub całkowitym przeżyciu między pacjentkami z rakiem endometrium z adenomiozą i bez niej⁶.

Co więcej, niektóre badania sugerują nawet lepsze rokowanie u pacjentek z rakiem endometrium współistniejącym z adenomiozą. Mediana całkowitego przeżycia wynosiła 20 lat w grupie z endometriozą/adenomiozą w porównaniu z 13 latami w grupie kontrolnej⁷. Jednak ta poprawa rokowania wydaje się być związana z młodszym wiekiem w momencie diagnozy raka endometrium, wcześniejszym stadium choroby, korzystniejszym typem histologicznym i większą liczbą nowotworów niskiego stopnia złośliwości⁸.

Rokowanie po leczeniu zachowawczym

Dla pacjentek poddawanych leczeniu zachowawczemu, takim jak embolizacja tętnic macicznych (UAE), rokowanie jest generalnie korzystne. Leczenie czystej adenomiozy i adenomiozy współistniejącej z mięśniakami macicy za pomocą UAE wykazuje poprawę objawową z lepszymi wynikami u pacjentek z chorobą mieszaną⁹.

Ogólny wskaźnik złagodzenia objawów po UAE w kontekście adenomiozy wynosi 83%, bez większych różnic w wynikach między pacjentkami z czystą adenomiozą a adenomiozą połączoną z mięśniakami¹⁰. UAE stanowi realną alternatywę dla histerektomii w osiąganiu złagodzenia objawów przy zachowaniu macicy i potencjału płodności.

Długoterminowe prognozy

Długoterminowe rokowanie w adenomiozie zależy głównie od wieku pacjentki i jej planów reprodukcyjnych. U kobiet po menopauzie choroba ma tendencję do samoistnego ustępowania ze względu na zmniejszenie stężenia estrogenów. Dla młodszych pacjentek kluczowe znaczenie ma wczesne rozpoznanie i odpowiednie leczenie, szczególnie w kontekście zachowania płodności.

Rokowanie można poprawić poprzez odpowiednie leczenie farmakologiczne i procedury zachowawcze, które pozwalają na kontrolę objawów przy jednoczesnym zachowaniu funkcji reprodukcyjnej. Kluczowe jest indywidualne podejście do każdej pacjentki, uwzględniające jej wiek, nasilenie objawów, plany dotyczące macierzyństwa oraz współistniejące schorzenia.