Przyczyny powstawania torbieli Bartholina – co prowadzi do rozwoju choroby

Torbiel Bartholina rozwija się w wyniku niedrożności przewodu gruczołu Bartholina, co prowadzi do zatrzymania wydzieliny gruczołowej i powstania torbieli wypełnionej płynem¹. Gruczoły Bartholina to małe struktury zlokalizowane po obu stronach wejścia do pochwy, które w normalnych warunkach produkują śluz nawilżający okolicę sromową². Gdy przewód odprowadzający wydzielinę zostanie zablokowany, dochodzi do gromadzenia się płynu wewnątrz gruczołu i powstania charakterystycznego guza.

Główne mechanizmy powstawania niedrożności

Niedrożność przewodu gruczołu Bartholina może wystąpić z różnych przyczyn, chociaż często dokładny mechanizm pozostaje nieznany³. Najczęściej dochodzi do niej w wyniku obrzęku miejscowego lub rozlanego w obrębie sromu, który mechanicznie uciska przewód gruczołowy⁴. Może to być spowodowane różnymi czynnikami, w tym infekcjami, urazami czy procesami zapalnymi w okolicy narządów płciowych zewnętrznych.

Proces powstawania torbieli rozpoczyna się od zablokowania ujścia przewodu gruczołowego. Gdy normalny odpływ wydzieliny zostaje utrudniony, śluz produkowany przez gruczoł zaczyna się gromadzić, powodując stopniowe rozszerzanie przewodu i tworzenie torbieli⁵. Ten proces może trwać długo – czasami nawet lata mijają, zanim płyn nagromadzi się w wystarczającej ilości, aby utworzyć wyczuwalną torbiel⁶.

Infekcje bakteryjne jako główny czynnik etiologiczny

Infekcje bakteryjne stanowią jedną z najważniejszych przyczyn powstawania torbieli Bartholina⁷. Bakterie mogą przedostać się do przewodu gruczołowego i wywołać stan zapalny, który prowadzi do obrzęku i zablokowania normalnego przepływu wydzieliny. Najczęściej izolowanym patogenem jest Escherichia coli, która odpowiada za ponad 40% przypadków zakażonych torbieli⁸.

Inne bakterie często odpowiedzialne za rozwój torbieli to gronkowce (Staphylococcus species) oraz paciorkowce (Streptococcus species)⁹. Te mikroorganizmy naturalnie występują na skórze lub w przewodzie pokarmowym, ale mogą kolonizować okolicę sromu i prowadzić do infekcji gruczoła Bartholina. W niektórych przypadkach obserwuje się infekcje polimikrobowe, w których uczestniczy kilka różnych rodzajów bakterii jednocześnie⁸.

Zakażenia przenoszone drogą płciową również mogą być przyczyną powstawania torbieli Bartholina. Szczególnie rzeżączka wywoływana przez Neisseria gonorrhoeae oraz chlamydia powodowana przez Chlamydia trachomatis mogą prowadzić do zapalenia i zablokowania przewodu gruczołowego⁷. Chociaż w ostatnich dekadach rola tych patogenów w etiologii torbieli Bartholina zmniejszyła się na rzecz bakterii oportunistycznych, nadal stanowią one istotny czynnik ryzyka Zobacz więcej: Zakażenia jako przyczyna torbieli Bartholina - bakterie i drobnoustroje.

Urazy i czynniki mechaniczne

Urazy okolicy sromowej stanowią kolejną ważną przyczynę rozwoju torbieli Bartholina. Mogą one wystąpić w różnych okolicznościach, najczęściej podczas porodu, szczególnie gdy wykonywane jest nacięcie krocza (episiotomia)¹⁰. Trauma mechaniczna może bezpośrednio uszkodzić przewód gruczołowy lub spowodować powstanie blizn, które wtórnie prowadzą do jego niedrożności.

Inne sytuacje mogące prowadzić do urazów to aktywność seksualna, zabiegi ginekologiczne czy wypadki. Nawet pozornie niewielkie uszkodzenia mogą być wystarczające do zaburzenia normalnej anatomii przewodu i spowodowania jego zablokowania¹¹. Dodatkowo, długotrwałe podrażnienie okolicy sromowej, na przykład przez ciasną odzież czy środki higieny intymnej, może przyczynić się do rozwoju stanu zapalnego i wtórnej niedrożności przewodu.

Inne czynniki predysponujące

Wiek stanowi istotny czynnik wpływający na ryzyko rozwoju torbieli Bartholina. Schorzenie najczęściej występuje u kobiet w wieku rozrodczym, szczególnie między 20. a 30. rokiem życia¹². Jest to związane z największą aktywnością gruczołów Bartholina w tym okresie życia. Po menopauzie ryzyko znacznie maleje, ponieważ gruczoły ulegają atrofii i produkują mniej wydzieliny.

Czynniki hormonalne również mogą wpływać na rozwój torbieli. Wahania poziomu hormonów podczas cyklu menstruacyjnego, ciąży czy menopauzy mogą wpływać na konsystencję wydzieliny gruczołowej i predysponować do powstawania zatorów¹³. Szczególnie podczas ciąży zwiększona aktywność hormonalna może uczynić gruczoły bardziej podatnymi na blokady Zobacz więcej: Czynniki hormonalne i anatomiczne w etiologii torbieli Bartholina.

Niektóre badania sugerują również rolę czynników genetycznych i anatomicznych w predyspozycji do rozwoju torbieli Bartholina. Kobiety z anomaliami anatomicznymi przewodów gruczołowych lub z tendencją do nadmiernego wytwarzania gęstej wydzieliny mogą być bardziej narażone na rozwój tego schorzenia¹⁴.

Znaczenie higieny i stylu życia

Chociaż większość przypadków torbieli Bartholina występuje bez identyfikowalnej przyczyny, niektóre aspekty higieny i stylu życia mogą wpływać na ryzyko ich rozwoju. Nieodpowiednia higiena intymna może zwiększać ryzyko infekcji bakteryjnych, które z kolei mogą prowadzić do zapalenia i zablokowania przewodu gruczołowego¹⁵.

Z drugiej strony, nadmierna higiena z użyciem agresywnych środków chemicznych, mydła o wysokim pH czy żeli antybakteryjnych może zaburzyć naturalną florę bakteryjną pochwy i okolicy sromowej, predysponując do rozwoju infekcji¹⁶. Używanie ciasnej, syntetycznej bielizny, która utrudnia wentylację okolicy krocza, również może zwiększać ryzyko rozwoju infekcji i wtórnie torbieli Bartholina.

Aktywność seksualna, szczególnie bez stosowania środków ochronnych, może zwiększać ryzyko zakażeń przenoszonych drogą płciową, które są jedną z przyczyn rozwoju torbieli. Jednak należy podkreślić, że torbiel Bartholina może wystąpić również u kobiet nieaktywnych seksualnie, co wskazuje na wieloczynnikową etiologię tego schorzenia¹⁷.