Wodorowęglan sodu – dawkowanie leku

Ogólne zasady dawkowania wodorowęglanu sodu

Wodorowęglan sodu występuje w różnych postaciach: jako składnik tabletek do żucia, proszku do sporządzania roztworu doustnego lub do płukania, roztworu do wstrzykiwań oraz zawiesin doustnych. Schemat dawkowania zależy od wskazania, wieku pacjenta oraz drogi podania^12345678.

Standardowe dawkowanie u dorosłych

• Tabletki do żucia (np. w połączeniu z innymi substancjami): Dorośli i młodzież powyżej 12 lat zwykle przyjmują 2 tabletki jednorazowo, najczęściej 4-6 razy na dobę (maksymalnie 12 tabletek na dobę). Tabletki należy dokładnie pogryźć przed połknięciem⁵.
• Zawiesina doustna: Dorośli i dzieci powyżej 12 lat: 10–20 ml po posiłkach i przed snem, do 4 razy na dobę⁷⁸. W przypadku saszetek – 1-2 saszetki po posiłku i przed snem⁶.
• Proszek do sporządzania roztworu doustnego: Dorośli i osoby starsze: 1-3 saszetki na dobę w podzielonych dawkach w przewlekłym zaparciu; w zaklinowaniu stolca: 8 saszetek na dobę, całość należy wypić w ciągu 6 godzin².
• Proszek do płukania gardła: 5 g proszku (1 łyżeczka lub 1 saszetka) rozpuścić w szklance ciepłej wody, płukać jamę ustną i gardło 2–3 razy na dobę³.
• Roztwór do wstrzykiwań: Dawka ustalana indywidualnie na podstawie masy ciała i wyników badań. Zazwyczaj u dorosłych i starszych dzieci stosuje się 2–5 mEq/kg masy ciała co 4–8 godzin (w infuzji dożylnej)¹.
• Proszek do przygotowania roztworu do przemywania: 5–20 g w 0,5 litra wody do płukania błon śluzowych i przemywania skóry⁴.

Częstotliwość i czas trwania terapii

• W przypadku refluksu i zgagi: Po posiłkach i przed snem, do 4 razy dziennie⁷⁸.
• W leczeniu przewlekłego zaparcia: Nie dłużej niż 2 tygodnie bez przerwy².
• W zaklinowaniu stolca: Maksymalnie przez 3 dni⁹.
• Płukanie gardła i jamy ustnej: 2–3 razy dziennie przez okres zalecony przez lekarza³.

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

• Tabletki do żucia: Dzieci do 12 lat: 1 tabletka jednorazowo, najczęściej 4–6 razy na dobę (maksymalnie 6 tabletek na dobę)⁵.
• Zawiesina doustna: U dzieci poniżej 12 lat tylko po konsultacji z lekarzem, nie zaleca się samodzielnego stosowania⁶⁷⁸.
• Proszek do sporządzania roztworu doustnego: Nie zaleca się stosowania u dzieci poniżej 12 lat. Dla tej grupy wiekowej dostępne są inne preparaty².
• Roztwór do wstrzykiwań: U niemowląt i dzieci poniżej 2 lat: powolny wlew dożylny do 8 mEq/kg masy ciała na dobę. Początkowa dawka: 1 mEq/kg masy ciała¹.
• W lżejszych postaciach kwasicy metabolicznej: Starsze dzieci – 2–5 mEq/kg masy ciała co 4–8 godzin (w infuzji dożylnej)¹⁰.

Pacjenci w podeszłym wieku

• Najczęściej nie jest konieczna modyfikacja dawkowania. Zaleca się jednak ostrożność i indywidualną ocenę stanu zdrowia⁶⁷⁸².
• W przypadku dożylnego podania dawka powinna być dobierana ostrożnie na podstawie badań laboratoryjnych¹.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

• Stosować z ostrożnością lub unikać stosowania w ciężkiej niewydolności nerek, szczególnie przy podaniu doustnym lub dożylnym¹¹¹²¹³.
• W leczeniu przewlekłego zaparcia i zaklinowania stolca nie jest konieczne modyfikowanie dawki w przypadku łagodnych i umiarkowanych zaburzeń czynności nerek².
• W przypadku ciężkiej niewydolności nerek – stosowanie przeciwwskazane lub wymaga szczególnej ostrożności¹³¹¹.

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

• Najczęściej nie jest konieczna modyfikacja dawki⁶.
• Zaleca się jednak ostrożność u osób z marskością wątroby przy stosowaniu doustnym, szczególnie preparatów zawierających sód¹⁴.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

• Wodorowęglan sodu może być stosowany w leczeniu zgagi i refluksu u kobiet w ciąży, jednak zawsze należy zachować ostrożność i nie przekraczać zalecanych dawek¹⁵¹⁴.
• Nie zaleca się długotrwałego stosowania preparatów zawierających glin u kobiet planujących ciążę¹⁶.

Dawkowanie w zależności od wskazania

• Refluks, zgaga, niestrawność: Dorośli i dzieci powyżej 12 lat: 10–20 ml zawiesiny doustnej lub 1–2 saszetki po posiłkach i przed snem, do 4 razy na dobę⁶⁷⁸.
• Przewlekłe zaparcie: 1–3 saszetki proszku do sporządzania roztworu doustnego na dobę w podzielonych dawkach, maksymalnie przez 2 tygodnie².
• Zaklinowanie stolca: 8 saszetek proszku do sporządzania roztworu doustnego w ciągu 6 godzin, maksymalnie przez 3 dni⁹.
• Kwasica metaboliczna (dożylnie): Dawka ustalana indywidualnie na podstawie wzoru: NaHCO₃ (mmol) = niedobór zasad (mmol) x masa ciała x 0,3. U dzieci: początkowa dawka 1 mEq/kg mc., potem do 8 mEq/kg mc./dobę. U dorosłych: 2–5 mEq/kg mc. co 4–8 godzin¹¹⁰.
• Płukanie gardła: 5 g proszku rozpuścić w szklance wody, płukać jamę ustną 2–3 razy dziennie³.
• Przemywanie skóry i błon śluzowych: 5–20 g w 0,5 litra wody do przemywania lub nasączania okładów⁴.

Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania

• Tabletki do żucia: Dorośli i dzieci powyżej 12 lat – maksymalnie 12 tabletek na dobę; dzieci do 12 lat – maksymalnie 6 tabletek na dobę⁵.
• Zawiesina doustna: Do 4 dawek na dobę (maksymalna dawka zależy od objętości i stężenia preparatu)¹⁷¹⁸¹⁹.
• Proszek do sporządzania roztworu doustnego: W przewlekłym zaparciu – do 3 saszetek na dobę; w zaklinowaniu stolca – 8 saszetek w ciągu 6 godzin²⁹.
• Roztwór do wstrzykiwań: Maksymalna dawka ustalana indywidualnie; u dzieci nie przekraczać 8 mEq/kg mc./dobę¹²⁰.

Przekroczenie maksymalnej dawki może prowadzić do objawów takich jak wzdęcia, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, osłabienie, bóle głowy, a w przypadku podania dożylnego – do groźnej dla życia alkalozy metabolicznej, hipernatremii, hipokaliemii czy hipokalcemii. W razie przedawkowania należy przerwać stosowanie i zastosować leczenie objawowe²¹²²²³.

Tabela podsumowująca dawkowanie wodorowęglanu sodu

Wodorowęglan sodu – skuteczne i zróżnicowane dawkowanie

Wodorowęglan sodu to substancja, której dawkowanie jest ściśle zależne od postaci leku, drogi podania, wieku pacjenta oraz wskazania. W codziennej praktyce klinicznej stosuje się różne schematy – od miejscowego płukania gardła, przez doustne leczenie zgagi i zaparć, po zaawansowane leczenie dożylne w stanach nagłych. W każdej sytuacji kluczowe jest przestrzeganie zaleceń dotyczących dawki i częstotliwości podawania oraz zwracanie uwagi na szczególne grupy pacjentów. Odpowiednio dobrane dawkowanie pozwala na skuteczne i bezpieczne korzystanie z właściwości tej substancji, minimalizując ryzyko działań niepożądanych i powikłań^12567834.