Jak działa winkrystyna?

Winkrystyna należy do grupy leków przeciwnowotworowych, zwanych alkaloidami barwinka różowego1. Jej główne działanie polega na hamowaniu podziału komórek nowotworowych. Substancja ta zatrzymuje proces podziału komórek w określonej fazie, uniemożliwiając im dalszy rozwój i rozmnażanie1. Dzięki temu możliwe jest zahamowanie wzrostu guzów i komórek białaczkowych2.

Wskazania do stosowania winkrystyny

Winkrystyna jest wykorzystywana w leczeniu wielu różnych chorób nowotworowych. Może być stosowana samodzielnie lub w połączeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi. Jej zakres zastosowania obejmuje zarówno choroby krwi, jak i nowotwory narządowe. W niektórych przypadkach jest także używana w leczeniu chorób nienowotworowych3.

Wskazania u dorosłych

U dorosłych winkrystyna znajduje zastosowanie w terapii następujących schorzeń:

  • Ostra białaczka limfocytowa – jedna z najczęstszych postaci białaczki, w której winkrystyna pomaga zahamować namnażanie nieprawidłowych komórek krwi3.
  • Chłoniaki złośliwe – obejmuje ziarnicę złośliwą (choroba Hodgkina) i chłoniaki nieziarnicze, gdzie lek hamuje wzrost komórek nowotworowych w układzie chłonnym3.
  • Szpiczak mnogi – nowotwór wywodzący się z komórek szpiku kostnego, w którym winkrystyna wspomaga terapię poprzez blokowanie podziału komórek nowotworowych3.
  • Nowotwory litych narządów – stosowana m.in. w leczeniu raka piersi z przerzutami oraz drobnokomórkowego raka płuca3.
  • Mięsak Ewinga oraz płodowy mięśniakomięsak prążkowanokomórkowy – rzadkie nowotwory tkanki mięśniowej i kości, gdzie winkrystyna może być elementem terapii skojarzonej3.
  • Pierwotne guzy neuroektodermalne – w tym rdzeniak zarodkowy i nerwiak zarodkowy, gdzie lek hamuje rozwój komórek nowotworowych układu nerwowego3.
  • Guz Wilmsa – nowotwór nerki występujący głównie u dzieci, ale możliwy także u dorosłych3.
  • Siatkówczak – nowotwór oka, w którym winkrystyna może być elementem leczenia skojarzonego3.
  • Idiopatyczna plamica małopłytkowa (ITP) – choroba autoimmunologiczna, w której winkrystyna może być zastosowana u pacjentów opornych na inne metody leczenia, choć nie jest to leczenie pierwszego wyboru3.
Ważne informacje dotyczące stosowania winkrystyny:

  • Lek podaje się wyłącznie dożylnie – inne drogi podania są niebezpieczne i mogą prowadzić do poważnych powikłań, a nawet zgonu4.
  • Wskazania do stosowania mogą różnić się w zależności od wieku, stanu zdrowia pacjenta oraz rodzaju nowotworu3.
  • Winkrystyna może być stosowana w monoterapii lub w połączeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi3.
  • W przypadku braku odpowiedzi na leczenie po kilku dawkach, dalsze podawanie leku może nie przynieść efektów5.

Wskazania u dzieci

Winkrystyna znajduje szerokie zastosowanie także w leczeniu dzieci, zwłaszcza w terapii nowotworów dziecięcych. Zakres wskazań jest podobny jak u dorosłych, ale dawki i schematy leczenia są dostosowywane do wieku i masy ciała dziecka. Niektóre wskazania obejmują:

  • Ostra białaczka limfocytowa – jedna z najczęstszych chorób nowotworowych u dzieci, gdzie winkrystyna stanowi ważny element leczenia3.
  • Chłoniaki złośliwe – zarówno ziarnica złośliwa, jak i chłoniaki nieziarnicze występują u dzieci, a winkrystyna jest stosowana w terapii tych chorób3.
  • Nowotwory litych narządów – w tym mięsak Ewinga, płodowy mięśniakomięsak prążkowanokomórkowy, pierwotne guzy neuroektodermalne, guz Wilmsa oraz siatkówczak3.

W przypadku dzieci konieczne jest indywidualne dostosowanie dawki i ścisłe monitorowanie efektów leczenia. Niektóre wskazania, takie jak leczenie idiopatycznej plamicy małopłytkowej (ITP), są rzadziej stosowane u dzieci i zawsze wymagają szczególnej ostrożności3.

3

Wskazania niewłaściwe lub przeciwwskazane u dzieci

Nie wszystkie wskazania dla dorosłych są automatycznie przenoszone na leczenie dzieci. Szczególną ostrożność należy zachować w przypadku leczenia ITP oraz innych rzadkich chorób – każdorazowo decyzja o zastosowaniu leku u dziecka powinna być podejmowana przez lekarza doświadczonego w leczeniu onkologicznym dzieci3.

Stosowanie winkrystyny w połączeniu z innymi lekami

Winkrystyna bardzo często jest stosowana jako jeden z elementów terapii skojarzonej, czyli w połączeniu z innymi lekami przeciwnowotworowymi. Takie postępowanie zwiększa skuteczność leczenia i pozwala na osiągnięcie lepszych efektów, zwłaszcza w przypadku nowotworów opornych na leczenie3.

Wskazania w innych szczególnych grupach pacjentów

U osób starszych winkrystyna może być stosowana, ale istnieje większe ryzyko wystąpienia działań niepożądanych, zwłaszcza tych związanych z układem nerwowym6. U pacjentów z zaburzeniami czynności wątroby może być konieczne zmniejszenie dawki, ponieważ lek jest metabolizowany głównie w wątrobie6. Brak jest szczegółowych danych dotyczących stosowania u osób z niewydolnością nerek – decyzję o leczeniu podejmuje lekarz na podstawie indywidualnej oceny stanu pacjenta6.

Bezpieczeństwo stosowania winkrystyny – na co zwrócić uwagę?

  • Podanie leku wymaga doświadczenia medycznego i powinno odbywać się pod ścisłym nadzorem specjalisty4.
  • Nieprawidłowe podanie (np. dooponowe) jest bardzo niebezpieczne i wymaga natychmiastowej interwencji4.
  • W trakcie leczenia należy regularnie kontrolować morfologię krwi i funkcje wątroby6.
  • W przypadku pojawienia się działań niepożądanych, takich jak zaburzenia neurologiczne, konieczna jest konsultacja z lekarzem6.

Tabela wskazań do stosowania winkrystyny

Wskazanie Dorośli Dzieci > 12 lat Dzieci < 12 lat Osoby starsze Pacjenci z niewydolnością nerek
Ostra białaczka limfocytowa Tak Tak Tak Tak Brak danych
Chłoniaki złośliwe (ziarnica złośliwa, chłoniaki nieziarnicze) Tak Tak Tak Tak Brak danych
Szpiczak mnogi Tak Tak Tak Tak Brak danych
Nowotwory litych narządów (rak piersi, drobnokomórkowy rak płuca) Tak Tak Tak Tak Brak danych
Mięsak Ewinga, mięśniakomięsak prążkowanokomórkowy, guzy neuroektodermalne, guz Wilmsa, siatkówczak Tak Tak Tak Tak Brak danych
Idiopatyczna plamica małopłytkowa (ITP) Tak, w wybranych przypadkach Tak, w wybranych przypadkach Tak, w wybranych przypadkach Tak, w wybranych przypadkach Brak danych

36

Winkrystyna – szerokie możliwości terapeutyczne w leczeniu nowotworów

Winkrystyna to lek o potwierdzonej skuteczności w leczeniu różnych nowotworów, zarówno u dorosłych, jak i u dzieci3. Może być stosowana samodzielnie lub w połączeniu z innymi lekami, co pozwala na dostosowanie terapii do indywidualnych potrzeb pacjenta3. Szczególnie istotne jest ścisłe przestrzeganie zasad podawania leku oraz regularne monitorowanie stanu zdrowia pacjenta podczas leczenia46. Dzięki szerokiemu spektrum wskazań winkrystyna stanowi ważny element nowoczesnej terapii onkologicznej.

Pytania i odpowiedzi

Na jakie choroby stosuje się winkrystynę?

Winkrystyna jest stosowana w leczeniu ostrej białaczki limfocytowej, chłoniaków złośliwych, szpiczaka mnogiego, nowotworów litych (np. rak piersi z przerzutami, drobnokomórkowy rak płuca), mięsaków i innych nowotworów dziecięcych, a także w wybranych przypadkach idiopatycznej plamicy małopłytkowej (ITP).

Czy winkrystyna jest podawana dzieciom?

Tak, winkrystyna jest stosowana u dzieci w leczeniu ostrej białaczki limfocytowej, chłoniaków, mięsaków i innych nowotworów, przy odpowiedniej modyfikacji dawki.

Czy winkrystyna może być stosowana u osób starszych?

Tak, winkrystyna może być stosowana u osób starszych, ale istnieje większe ryzyko działań niepożądanych, zwłaszcza neurologicznych.

W jakiej postaci i jaką drogą podaje się winkrystynę?

Winkrystyna jest podawana wyłącznie dożylnie w postaci roztworu do wstrzykiwań.