Jak działa testosteron?

Testosteron to naturalny hormon, który należy do grupy androgenów. Jest on odpowiedzialny za rozwój i utrzymanie męskich cech płciowych, takich jak głęboki głos, zarost, budowa mięśni czy rozmieszczenie tkanki tłuszczowej123. W organizmie mężczyzny testosteron odgrywa także ważną rolę w produkcji nasienia, utrzymaniu libido, sile mięśni i zdrowiu kości4. U osób z niedoborem tego hormonu może dojść do osłabienia, zmniejszenia popędu seksualnego, zaburzeń erekcji oraz spadku masy mięśniowej5.

Wskazania do stosowania testosteronu

Testosteron jest stosowany przede wszystkim jako terapia zastępcza u mężczyzn z niedoborem tego hormonu, czyli w tzw. hipogonadyzmie. Niedobór testosteronu powinien być potwierdzony nie tylko na podstawie objawów, ale także odpowiednich badań laboratoryjnych6789. Wskazania do leczenia mogą się różnić w zależności od postaci leku i drogi podania.

Wskazania u dorosłych

Wszystkie dostępne preparaty testosteronu – zarówno w postaci żelu, kapsułek, jak i roztworów do wstrzykiwań – mają wspólne główne wskazanie:

  • Terapia zastępcza w hipogonadyzmie męskim – stosowana u dorosłych mężczyzn, u których niedobór testosteronu został potwierdzony przez objawy kliniczne (np. zmiany w wyglądzie ciała, osłabienie, spadek libido, zaburzenia erekcji) oraz badania biochemiczne10111213141516.

Przed rozpoczęciem leczenia lekarz musi upewnić się, że objawy nie mają innej przyczyny, a poziom testosteronu jest rzeczywiście obniżony w dwóch niezależnych badaniach krwi678179.

Ważne:

  • Testosteron stosuje się wyłącznie po potwierdzeniu niedoboru hormonalnego oraz wykluczeniu innych przyczyn objawów.
  • Nie jest przeznaczony do leczenia niepłodności czy impotencji, jeśli nie wynikają one z niedoboru testosteronu818.
  • Leczenie powinno być indywidualnie dostosowane do potrzeb pacjenta, a poziom testosteronu regularnie kontrolowany podczas terapii192021.
  • Przed rozpoczęciem terapii konieczne jest wykluczenie raka gruczołu krokowego i regularne badania kontrolne w trakcie leczenia919.

Wskazania u dzieci i młodzieży

Testosteron nie jest standardowo stosowany u dzieci i młodzieży. W większości przypadków preparaty testosteronu są niedozwolone w tej grupie wiekowej lub wymagają bardzo szczególnej ostrożności:

  • Nie zaleca się stosowania testosteronu u dzieci i młodzieży, chyba że istnieją wyjątkowe, dobrze udokumentowane wskazania medyczne, np. konstytucyjne opóźnienie dojrzewania, a leczenie jest prowadzone pod ścisłą kontrolą specjalisty22237.
  • W przypadku podawania dzieciom, konieczne jest regularne monitorowanie wzrostu, wieku kostnego i rozwoju płciowego, aby nie dopuścić do zbyt szybkiego zamknięcia nasad kostnych i przedwczesnego dojrzewania2425.
  • Niektóre postaci testosteronu (np. żele, roztwory do wstrzykiwań, kapsułki) są przeznaczone wyłącznie dla dorosłych i nie powinny być stosowane u osób poniżej 18. roku życia1415.

Wskazania w szczególnych grupach pacjentów

U osób starszych (powyżej 65 lat) doświadczenie ze stosowaniem testosteronu jest ograniczone. Nie ustalono jednoznacznych norm hormonalnych dla tej grupy, a poziom testosteronu fizjologicznie maleje z wiekiem227261823. U pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby testosteron powinien być stosowany z dużą ostrożnością, a terapia wymaga regularnych badań kontrolnych2728.

Najważniejsze zasady bezpieczeństwa terapii testosteronem:

  • Leczenie zawsze rozpoczyna się po potwierdzeniu niedoboru testosteronu i wykluczeniu innych przyczyn objawów.
  • Podczas terapii konieczne są regularne badania kontrolne (w tym ocena gruczołu krokowego, poziomu testosteronu, hemoglobiny, lipidów i czynności wątroby)2019.
  • W przypadku pacjentów z chorobami serca, nerek, wątroby, cukrzycą lub nadciśnieniem, testosteron należy stosować bardzo ostrożnie293028.
  • Testosteron nie jest lekiem na niepłodność ani środkiem zwiększającym sprawność fizyczną u zdrowych osób25.
  • Niektóre formy leku mogą być łatwopalne (np. żele na bazie alkoholu) lub podrażniać skórę31.

Porównanie wskazań w różnych grupach pacjentów

Wskazanie Dorośli Dzieci > 12 lat Dzieci < 12 lat Osoby starsze Pacjenci z niewydolnością nerek
Terapia zastępcza w hipogonadyzmie Tak Nie zalecana lub tylko wyjątkowo, z ostrożnością Nie Tak, z ostrożnością Tak, z ostrożnością

Testosteron – terapia dla mężczyzn z potwierdzonym niedoborem

Testosteron jest lekiem przeznaczonym do terapii substytucyjnej wyłącznie u dorosłych mężczyzn z udokumentowanym niedoborem tego hormonu. Leczenie powinno być prowadzone pod ścisłą kontrolą lekarza, a wskazania do jego stosowania są jasno określone – terapia służy poprawie jakości życia, zdrowia seksualnego i siły fizycznej tylko w przypadkach rzeczywistego niedoboru. U dzieci i młodzieży stosowanie testosteronu jest bardzo ograniczone i wymaga szczególnej ostrożności. W przypadku osób starszych oraz pacjentów z chorobami przewlekłymi, terapia powinna być zawsze rozważana indywidualnie, z uwzględnieniem potencjalnych korzyści i ryzyka. Należy pamiętać, że testosteron nie jest lekiem na niepłodność, nie jest przeznaczony dla kobiet ani dla osób zdrowych w celu poprawy sprawności fizycznej.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są główne wskazania do stosowania testosteronu?

Główne wskazanie to terapia zastępcza w hipogonadyzmie męskim, gdy niedobór testosteronu jest potwierdzony objawami i badaniami laboratoryjnymi.

Czy testosteron można stosować u dzieci?

Stosowanie testosteronu u dzieci i młodzieży nie jest zalecane, poza wyjątkowymi sytuacjami i pod ścisłym nadzorem.

Czy testosteron można stosować u osób starszych?

Tak, z ostrożnością i po indywidualnej ocenie, ponieważ doświadczenie w tej grupie jest ograniczone.

Czy testosteron jest lekiem na niepłodność?

Nie, testosteron nie jest przeznaczony do leczenia niepłodności, jeśli nie wynika ona z niedoboru tego hormonu.