Suksametonium – przeciwwskazania

Czym jest suksametonium i kiedy należy zachować ostrożność?

Suksametonium (Suxamethonii chloridum) to substancja czynna należąca do grupy leków zwiotczających mięśnie, używana głównie podczas zabiegów chirurgicznych wymagających intubacji oraz w leczeniu niektórych napadów drgawek¹. Jego działanie polega na szybkim i krótkotrwałym zwiotczeniu mięśni szkieletowych poprzez wpływ na przekazywanie impulsów nerwowych². Mimo skuteczności, nie każdy pacjent może z niego bezpiecznie skorzystać. Wyróżniamy przeciwwskazania bezwzględne, które całkowicie wykluczają stosowanie leku, oraz względne, w których użycie suksametonium możliwe jest jedynie w wyjątkowych okolicznościach i pod ścisłym nadzorem lekarza. Istnieją także sytuacje, w których należy zachować szczególną ostrożność, na przykład przy określonych chorobach lub zaburzeniach metabolicznych³.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować suksametonium?

• Nadwrażliwość na suksametonium: Podanie leku może wywołać ciężką reakcję alergiczną, prowadzącą nawet do zagrażających życiu powikłań⁴.
• Miastenia mięśni (Myasthenia gravis): Choroba ta powoduje zaburzenia przewodnictwa nerwowo-mięśniowego, a suksametonium może znacznie pogorszyć jej przebieg, prowadząc do ciężkiego osłabienia mięśni, a nawet bezdechu⁴.
• Miopatie ze zwiększoną aktywnością kinazy kreatyninowej: U osób z chorobami mięśni, lek może wywołać groźne powikłania, takie jak ciężkie zaburzenia rytmu serca⁴.
• Wrodzona hipertermia złośliwa (stwierdzona w wywiadzie): Lek może wywołać nagły i gwałtowny wzrost temperatury ciała, prowadząc do zagrażającego życiu stanu⁴.
• Ciężkie schorzenia wątroby lub nerek: W takich przypadkach wydalanie leku jest zaburzone, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych i długotrwałego zwiotczenia mięśni⁴.
• Nadciśnienie śródczaszkowe: Lek podnosi ciśnienie wewnątrz czaszki, co może być niebezpieczne dla pacjentów z urazami głowy lub chorobami neurologicznymi⁴.
• Otwarte urazy gałki ocznej: Suksametonium zwiększa ciśnienie w gałce ocznej, co grozi pogorszeniem uszkodzenia oka⁴.
• Rozległe uszkodzenia tkanek (w tym ciężkie oparzenia i duże urazy): Może dojść do gwałtownego wzrostu stężenia potasu we krwi, co grozi zaburzeniami rytmu serca, a nawet zatrzymaniem akcji serca⁴³.
• Hiperkaliemia (podwyższone stężenie potasu we krwi): Lek dodatkowo podnosi poziom potasu, co może prowadzić do groźnych dla życia zaburzeń rytmu serca⁴.
• Genetycznie uwarunkowana zmniejszona aktywność cholinoesterazy osoczowej: U tych pacjentów lek działa znacznie dłużej, co może prowadzić do przedłużonego bezdechu i powikłań⁴.

Przeciwwskazania względne – kiedy należy rozważyć szczególne środki ostrożności?

W pewnych sytuacjach suksametonium może być stosowane tylko po dokładnej ocenie ryzyka przez lekarza i pod ścisłym nadzorem medycznym. Takie przypadki obejmują:

• Stany po ciężkich urazach neurologicznych i unieruchomienie: Ryzyko gwałtownego wzrostu potasu we krwi jest szczególnie wysokie przez pierwsze 6 miesięcy po urazie⁵.
• Zaburzenia metaboliczne lub genetyczne: Zmniejszona aktywność cholinoesterazy może prowadzić do przedłużonego działania leku, co grozi przedłużonym zwiotczeniem mięśni i problemami z oddychaniem⁶.
• Przewlekłe choroby wyniszczające (np. tężec, gruźlica, choroby nowotworowe, niedokrwistość, niedożywienie): W tych stanach organizm może gorzej radzić sobie z wydalaniem leku⁶.
• Okres ciąży i połogu: Zmiany fizjologiczne mogą wydłużyć działanie leku i zwiększyć ryzyko powikłań⁶.
• Osoby zawodowo narażone na działanie inhibitorów esteraz (np. insektycydy fosforoorganiczne): U tych osób może wystąpić wydłużone działanie leku i konieczność zastosowania sztucznego oddychania⁷.

Kiedy należy zachować szczególną ostrożność?

Niektóre sytuacje wymagają zachowania szczególnej ostrożności przy stosowaniu suksametonium, choć lek nie jest wtedy formalnie przeciwwskazany. Obejmują one:

• Równoczesne stosowanie leków miejscowo znieczulających: Może to wpływać na działanie suksametonium, zwiększając ryzyko powikłań⁶.
• Pacjenci z zaburzeniami temperatury ciała (podwyższoną lub obniżoną): U takich osób lek może działać nieprzewidywalnie długo lub silnie⁶.
• Choroby autoimmunologiczne, obrzęk śluzowaty, kolagenozy: W tych przypadkach metabolizm leku może być zaburzony, co zwiększa ryzyko przedłużonego zwiotczenia mięśni⁶.
• Stany po zabiegach takich jak wymiana osocza, plazmafereza, krążenie pozaustrojowe: Zmiany w organizmie mogą wpływać na czas działania leku⁶.
• Równoczesne stosowanie glikozydów naparstnicy: Może to zwiększać ryzyko zaburzeń rytmu serca⁵.

W wymienionych przypadkach lekarz może zdecydować o konieczności dostosowania dawki lub zastosowaniu dodatkowego monitorowania. Czasem niezbędne jest także wykonanie specjalnych badań przed podaniem leku, na przykład oceny aktywności cholinoesterazy osoczowej⁶⁷.

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Suksametonium – stosowanie wymaga szczególnej uwagi

Suksametonium to skuteczny lek zwiotczający mięśnie, jednak jego stosowanie wiąże się z wieloma przeciwwskazaniami i sytuacjami, w których należy zachować szczególną ostrożność. Pacjenci z chorobami mięśni, wątroby, nerek, po ciężkich urazach, z zaburzeniami metabolicznymi lub genetycznymi powinni być pod szczególnym nadzorem podczas stosowania tego leku. Przed każdym zastosowaniem suksametonium konieczna jest dokładna ocena ryzyka, a czasem także wykonanie dodatkowych badań, by uniknąć groźnych powikłań. Lek ten zawsze powinien być stosowany wyłącznie przez wykwalifikowany personel medyczny w odpowiednio wyposażonych placówkach⁴³⁵⁶⁷.