Czym jest streptomycyna i kiedy należy zachować ostrożność?
Streptomycyna jest antybiotykiem z grupy aminoglikozydów, wykorzystywanym do zwalczania poważnych zakażeń bakteryjnych, takich jak gruźlica, dżuma czy zakażenia układu moczowego1. Działa bakteriobójczo, czyli niszczy bakterie, blokując u nich produkcję białek2. W niektórych sytuacjach jej stosowanie jest całkowicie zabronione (przeciwwskazania bezwzględne), w innych możliwe tylko w wyjątkowych przypadkach (przeciwwskazania względne), a czasem wymaga jedynie zachowania szczególnej ostrożności3.
Przeciwwskazania bezwzględne do stosowania streptomycyny
- Nadwrażliwość na streptomycynę lub inne antybiotyki aminoglikozydowe – Podanie leku osobie uczulonej może wywołać silną reakcję alergiczną, w tym groźny dla życia wstrząs anafilaktyczny3.
- Choroby narządu słuchu – Streptomycyna może prowadzić do trwałego uszkodzenia słuchu, dlatego nie wolno jej stosować u osób z już istniejącymi chorobami słuchu3.
- Zaburzenia błędnika – Lek ten może nasilać zaburzenia równowagi i pogłębiać problemy z błędnikiem, co grozi poważnymi konsekwencjami neurologicznymi3.
- Miastenia – U pacjentów z miastenią, czyli chorobą osłabiającą mięśnie, streptomycyna może nasilić objawy i prowadzić do poważnego pogorszenia stanu zdrowia3.
Przeciwwskazania względne – kiedy streptomycynę można stosować tylko wyjątkowo?
W niektórych sytuacjach lekarz może zdecydować o zastosowaniu streptomycyny jedynie po dokładnej ocenie ryzyka i korzyści. Oto przykłady takich sytuacji:
- Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek – U osób z niewydolnością nerek ryzyko działań niepożądanych, zwłaszcza uszkodzenia słuchu i układu nerwowego, jest znacznie większe. Stosowanie streptomycyny w tej grupie pacjentów wymaga ścisłego monitorowania i dostosowania dawki4.
- Małe dzieci – U dzieci istnieje większe ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych, takich jak zaburzenia układu nerwowego (osłupienie, śpiączka, depresja oddechowa). Lek można stosować wyłącznie, gdy jest to niezbędne, i nie wolno przekraczać zalecanych dawek5.
- Stosowanie podczas zabiegów chirurgicznych – U pacjentów po operacji, zwłaszcza znieczulonych i rozintubowanych, streptomycyna może spowodować groźny dla życia bezdech. Wymaga to szczególnej uwagi i obserwacji po zabiegu5.
Kiedy należy zachować szczególną ostrożność?
Streptomycyna nie jest przeciwwskazana, ale wymaga szczególnej ostrożności w następujących przypadkach:
- Długotrwałe leczenie – Podczas dłuższego stosowania leku zaleca się regularne badania słuchu, ponieważ może dojść do ototoksyczności (uszkodzenia słuchu). W przypadku niepokojących objawów, takich jak bóle głowy, nudności, wymioty czy zaburzenia równowagi, leczenie należy przerwać4.
- Leczenie chorób wenerycznych u osób z podejrzeniem kiły – U tych pacjentów należy wykonywać specjalistyczne badania przed, w trakcie i po zakończeniu terapii, aby wykluczyć współistniejącą infekcję5.
- Pacjenci z miastenią – Nawet jeśli miastenia nie jest formalnym przeciwwskazaniem, lek może nasilać jej objawy5.
- Możliwość rozwoju nowych zakażeń – W czasie terapii może dojść do nadmiernego rozwoju grzybów lub bakterii niewrażliwych na streptomycynę. W takiej sytuacji leczenie należy przerwać i wdrożyć inne leki6.
W wyżej wymienionych przypadkach lekarz może zalecić modyfikację dawkowania streptomycyny, szczególnie u pacjentów z zaburzeniami czynności nerek oraz u dzieci, by zminimalizować ryzyko poważnych powikłań4.
| Przeciwwskazanie | Typ (bezwzględne/względne) |
|---|---|
| Nadwrażliwość na streptomycynę lub inne aminoglikozydy | Przeciwwskazane |
| Choroby narządu słuchu | Przeciwwskazane |
| Zaburzenia błędnika | Przeciwwskazane |
| Miastenia | Przeciwwskazane |
| Zaburzenia czynności nerek | Należy zachować ostrożność |
| Małe dzieci | Należy zachować ostrożność |
| Stosowanie po zabiegach chirurgicznych | Należy zachować ostrożność |
| Długotrwałe leczenie | Należy zachować ostrożność |
| Leczenie chorób wenerycznych przy podejrzeniu kiły | Należy zachować ostrożność |
| Miastenia (nasilenie objawów) | Należy zachować ostrożność |
| Możliwość rozwoju nowych zakażeń | Należy zachować ostrożność |
- Przed rozpoczęciem leczenia streptomycyną zawsze należy poinformować lekarza o wszystkich schorzeniach, zwłaszcza dotyczących słuchu, nerek i układu nerwowego.
- W razie pojawienia się szumów usznych, zawrotów głowy, osłabienia mięśni czy problemów z oddychaniem, konieczne jest natychmiastowe zgłoszenie tych objawów.
- Nie wolno przekraczać zaleconych dawek, szczególnie u dzieci.
- Lek powinien być podawany wyłącznie domięśniowo, w duże grupy mięśni, aby zminimalizować ryzyko uszkodzenia nerwów.
Streptomycyna – przeciwwskazana w określonych przypadkach
Streptomycyna, choć jest skutecznym antybiotykiem w leczeniu poważnych zakażeń, może być niebezpieczna dla pacjentów z określonymi schorzeniami, zwłaszcza dotyczącymi słuchu, układu nerwowego i nerek34. Bezwzględne przeciwwskazania obejmują m.in. nadwrażliwość na lek, choroby narządu słuchu, zaburzenia błędnika oraz miastenię3. W wielu innych przypadkach konieczna jest szczególna ostrożność i dostosowanie leczenia do indywidualnych potrzeb pacjenta4. Prawidłowe rozpoznanie przeciwwskazań i ostrożność w stosowaniu streptomycyny są kluczowe dla bezpieczeństwa terapii.


















