Przedawkowanie rywaroksabanu – podstawowe informacje
Rywaroksaban to substancja czynna należąca do grupy leków przeciwzakrzepowych, stosowana w profilaktyce i leczeniu zakrzepicy żylnej, zatorowości płucnej, a także w zapobieganiu udarom i innym powikłaniom sercowo-naczyniowym u osób z określonymi schorzeniami12. Stosowany jest w różnych dawkach, najczęściej 2,5 mg, 10 mg, 15 mg lub 20 mg na dobę, w zależności od wskazania i stanu zdrowia pacjenta34.
Za przedawkowanie rywaroksabanu uznaje się przyjęcie większej ilości leku niż zalecana dawka terapeutyczna. Opisywano przypadki spożycia nawet do 1960 mg rywaroksabanu, co znacznie przekracza dawki stosowane w leczeniu567. Po dawkach powyżej 50 mg lek przestaje się dalej wchłaniać w sposób liniowy, co oznacza, że zwiększanie ilości przyjętego leku nie powoduje dalszego wzrostu jego stężenia we krwi – jest to tzw. efekt pułapowy56.
Kiedy należy mówić o przedawkowaniu?
- Przedawkowanie to przyjęcie większej ilości rywaroksabanu niż przewidziana w schemacie leczenia5.
- Nawet jednorazowe przyjęcie zbyt dużej dawki może prowadzić do poważnych powikłań, zwłaszcza u osób starszych, z zaburzeniami nerek lub przyjmujących inne leki wpływające na krzepnięcie krwi6.
- Każda sytuacja podejrzenia przedawkowania wymaga monitorowania przez personel medyczny8.
Objawy przedawkowania rywaroksabanu
Najpoważniejszym zagrożeniem po przyjęciu zbyt dużej ilości rywaroksabanu jest krwawienie, które może mieć różne nasilenie – od łagodnych objawów po stany zagrażające życiu569. Objawy mogą różnić się w zależności od wieku, dawki, innych przyjmowanych leków oraz chorób współistniejących. U dzieci przedawkowanie może przebiegać inaczej niż u dorosłych6.
- Krwawienia zewnętrzne: pojawienie się krwi w moczu, kale, wybroczyn na skórze, krwawienia z nosa, krwawienia z dziąseł610.
- Krwawienia wewnętrzne: mogą objawiać się nagłym bólem brzucha, osłabieniem, bladością, obniżeniem ciśnienia tętniczego, omdleniami56.
- Krwawienie z przewodu pokarmowego: ciemne, smoliste stolce lub krwiste wymioty6.
- Krwotok śródczaszkowy: objawy neurologiczne takie jak silny ból głowy, zaburzenia świadomości, niedowład kończyn, zaburzenia mowy6.
- Objawy ogólne: osłabienie, zawroty głowy, szybkie bicie serca, bladość, zimne poty6.
Jakie objawy wymagają natychmiastowej pomocy?
- Obfite krwawienie, którego nie można zatamować6.
- Krwawienie z dróg moczowych lub przewodu pokarmowego (krew w moczu, czarne stolce, krwiste wymioty)6.
- Objawy neurologiczne (nagły ból głowy, zaburzenia widzenia, utrata przytomności)6.
- Ostre osłabienie, bladość, szybkie tętno6.
Postępowanie w przypadku przedawkowania rywaroksabanu
W przypadku przedawkowania rywaroksabanu, najważniejsze jest monitorowanie pacjenta pod kątem objawów krwawienia i innych działań niepożądanych56. Decyzja o dalszym leczeniu zależy od ilości przyjętego leku, obecności objawów oraz indywidualnych czynników ryzyka6.
- W pierwszej kolejności należy opóźnić lub przerwać kolejną dawkę leku, jeśli pacjent jest leczony przewlekle rywaroksabanem10.
- Można rozważyć podanie węgla aktywnego w celu zmniejszenia wchłaniania leku, zwłaszcza jeśli od przyjęcia przedawkowanej dawki nie minęło dużo czasu56.
- W przypadku wystąpienia krwotoku stosuje się:
- ucisk mechaniczny (np. przy krwawieniu z nosa)10,
- hemostazę chirurgiczną,
- podawanie płynów i wsparcie hemodynamiczne,
- przetoczenie krwi lub osocza, jeśli doszło do dużej utraty krwi10,
- przetoczenie płytek krwi10.
- W przypadku ciężkiego krwawienia, jeśli standardowe działania nie są skuteczne, można zastosować specyficzny środek odwracający działanie rywaroksabanu – andeksanet alfa5611. Jest to odtrutka dostępna u dorosłych, ale jej skuteczność u dzieci nie została potwierdzona6.
- Alternatywnie można rozważyć koncentrat czynników zespołu protrombiny (PCC), koncentrat aktywowanych czynników zespołu protrombiny (aPCC) lub rekombinowany czynnik VIIa (r-FVIIa)1213.
- Nie ma skutecznej dializy dla rywaroksabanu, ponieważ lek jest silnie związany z białkami krwi1415.
- Siarczan protaminy i witamina K nie odwracają działania rywaroksabanu15.
- Nie ma naukowych dowodów na skuteczność desmopresyny w leczeniu krwawień po rywaroksabanie15.
- W razie ciężkiego krwawienia należy skontaktować się ze specjalistą ds. krzepnięcia krwi12.
Tabela podsumowująca objawy i postępowanie w przedawkowaniu rywaroksabanu
| Objawy | Postępowanie | Konieczność hospitalizacji |
|---|---|---|
| Łagodne krwawienia (np. niewielkie krwawienie z nosa, dziąseł) | Obserwacja, opóźnienie kolejnej dawki leku, w razie potrzeby ucisk mechaniczny, kontakt z lekarzem | Nie zawsze, zależnie od stanu pacjenta |
| Umiarkowane krwawienia (np. krew w moczu, przewodzie pokarmowym) | Przerwanie leczenia, podanie węgla aktywnego (jeśli od przyjęcia leku minęło niewiele czasu), obserwacja, leczenie objawowe (przetoczenia, płyny, wsparcie hemodynamiczne) | Zalecana hospitalizacja |
| Ciężkie krwawienia (krwotok śródczaszkowy, masywne krwawienia z przewodu pokarmowego lub innych narządów) | Natychmiastowa hospitalizacja, podanie andeksanetu alfa lub innych środków prokoagulacyjnych (PCC, aPCC, r-FVIIa), leczenie wspomagające, konsultacja ze specjalistą ds. krzepnięcia krwi | Bezwzględna konieczność hospitalizacji |
Rywaroksaban – skuteczne leczenie, ale duże ryzyko przy przedawkowaniu
Rywaroksaban jest skutecznym lekiem przeciwzakrzepowym, który poprawia bezpieczeństwo pacjentów zagrożonych zakrzepicą. Jednak w przypadku przedawkowania niesie ryzyko poważnych powikłań, zwłaszcza krwawień, które mogą zagrażać życiu56. Objawy przedawkowania mogą mieć różne nasilenie – od łagodnych do ciężkich, wymagających pilnej hospitalizacji. Ważne jest, aby w przypadku przyjęcia zbyt dużej dawki niezwłocznie skontaktować się z personelem medycznym i nie podejmować samodzielnych prób leczenia6. Dzięki dostępności odtrutki (andeksanet alfa) oraz odpowiednich procedur postępowania można skutecznie ograniczyć ryzyko najpoważniejszych powikłań. Pamiętaj – bezpieczeństwo terapii zależy od stosowania leku zgodnie z zaleceniami!


















