Rufinamid – co warto wiedzieć o przeciwwskazaniach?

Rufinamid (Rufinamidum) to lek z grupy nowoczesnych środków przeciwpadaczkowych, zaliczany do pochodnych karboksyamidu. Jest wykorzystywany przede wszystkim jako leczenie wspomagające napadów padaczkowych w przebiegu zespołu Lennoxa-Gastauta u dzieci od 1. roku życia, młodzieży i dorosłych12. Rufinamid działa na układ nerwowy poprzez wydłużenie inaktywacji kanałów sodowych, co pomaga zmniejszać liczbę i nasilenie napadów padaczkowych3.

Podobnie jak inne leki, rufinamid nie jest odpowiedni dla wszystkich pacjentów. W niektórych sytuacjach jego stosowanie jest całkowicie zabronione (przeciwwskazania bezwzględne), a w innych – możliwe tylko po dokładnej ocenie lekarza (przeciwwskazania względne). Są także przypadki, gdy nie jest on formalnie przeciwwskazany, lecz wymaga zachowania szczególnej ostrożności i regularnego monitorowania stanu zdrowia4.

Przeciwwskazania bezwzględne

  • Nadwrażliwość na rufinamid lub pochodne triazolu – Stosowanie leku jest całkowicie zabronione u osób, u których wystąpiła reakcja alergiczna na rufinamid lub inne substancje z grupy triazoli. Podanie rufinamidu w takiej sytuacji może prowadzić do ciężkich reakcji alergicznych, takich jak wysypka, obrzęk, trudności w oddychaniu, a nawet wstrząs anafilaktyczny56.
  • Nadwrażliwość na jakąkolwiek substancję pomocniczą – W przypadku uczulenia na składniki pomocnicze obecne w danej postaci leku, również nie należy go stosować. W przypadku tabletek dotyczy to między innymi laktozy, a w przypadku zawiesiny doustnej – parahydroksybenzoesanów i sorbitolu. Podanie leku osobom uczulonym może prowadzić do reakcji alergicznych, w tym także opóźnionych6.

Przeciwwskazania względne

W niektórych przypadkach stosowanie rufinamidu jest możliwe wyłącznie po dokładnej ocenie korzyści i ryzyka przez lekarza. Należą do nich:

  • Ryzyko wystąpienia poważnych reakcji nadwrażliwości – U osób, które doświadczyły w przeszłości ciężkich reakcji na leki przeciwpadaczkowe, takich jak zespół DRESS (osutka polekowa z eozynofilią i objawami układowymi) lub zespół Stevensa-Johnsona, stosowanie rufinamidu wymaga szczególnej ostrożności. W razie podejrzenia wystąpienia tych reakcji leczenie należy natychmiast przerwać7.
  • Wrodzony zespół krótkiego odstępu QT – Rufinamid może powodować skrócenie odstępu QTc w EKG, co może być niebezpieczne dla osób z wrodzonym zespołem krótkiego odstępu QT lub z rodzinną historią tego schorzenia. W takich przypadkach stosowanie leku wymaga dokładnej oceny przez lekarza8.
  • Dziedziczna nietolerancja galaktozy, brak laktazy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy – Dotyczy tabletek, które zawierają laktozę. W tych przypadkach leku nie należy stosować, chyba że lekarz uzna to za konieczne i dostępna jest forma leku bez laktozy9.
  • Dziedziczna nietolerancja fruktozy – Dotyczy zawiesiny doustnej, która zawiera sorbitol. U takich pacjentów podanie leku jest niewskazane10.
Ważne: U osób leczonych rufinamidem mogą wystąpić poważne reakcje nadwrażliwości, takie jak zespół DRESS czy zespół Stevensa-Johnsona. Objawami są m.in. gorączka, wysypka, obrzęk węzłów chłonnych czy nieprawidłowe wyniki badań wątrobowych. W razie wystąpienia takich objawów należy natychmiast skontaktować się z lekarzem, ponieważ kontynuowanie leczenia może być niebezpieczne7.

Kiedy zachować szczególną ostrożność?

Stosowanie rufinamidu nie jest formalnie przeciwwskazane, ale wymaga wzmożonej uwagi w następujących sytuacjach:

  • Występowanie nowych typów napadów lub nasilenie stanu padaczkowego – Jeśli u pacjenta pojawią się nowe rodzaje napadów lub znacznie nasili się stan padaczkowy, należy ponownie ocenić zasadność kontynuowania terapii. W niektórych przypadkach konieczne może być przerwanie leczenia4.
  • Objawy ze strony ośrodkowego układu nerwowego – Takie jak zawroty głowy, senność, zaburzenia chodu czy ataksja. U pacjentów z tymi objawami istnieje zwiększone ryzyko upadków, dlatego zalecana jest ostrożność, zwłaszcza w pierwszych tygodniach leczenia7.
  • Myśli samobójcze lub zachowania samobójcze – U osób leczonych lekami przeciwpadaczkowymi, w tym rufinamidem, zgłaszano przypadki myśli i zachowań samobójczych. Pacjent i jego opiekunowie powinni zwracać uwagę na wszelkie zmiany nastroju i natychmiast zgłosić je lekarzowi10.
  • Kobiety w wieku rozrodczym – Kobiety przyjmujące rufinamid muszą stosować skuteczną antykoncepcję. Lekarz powinien ocenić, czy stosowane środki antykoncepcyjne są odpowiednie w połączeniu z tym lekiem9.
Wskazówka:

  • Zmiana lub odstawienie rufinamidu powinno być przeprowadzane stopniowo – zmniejszając dawkę o ok. 25% co dwa dni – aby ograniczyć ryzyko nasilenia napadów padaczkowych.
  • Nie zaleca się nagłego przerwania leczenia, ponieważ może to wywołać gwałtowne pogorszenie stanu zdrowia.
  • W przypadku wątpliwości dotyczących bezpieczeństwa stosowania leku w danej sytuacji, decyzję o kontynuacji lub zakończeniu leczenia podejmuje lekarz prowadzący4.

Czy konieczna jest zmiana dawki?

W przypadku wystąpienia objawów niepożądanych lub konieczności odstawienia rufinamidu, zaleca się stopniowe zmniejszanie dawki, aby uniknąć nagłego nasilenia napadów padaczkowych. Zawsze należy postępować zgodnie z zaleceniami lekarza, który może zalecić dostosowanie dawki w określonych sytuacjach klinicznych4.

Podsumowanie – Rufinamid a bezpieczeństwo terapii

Rufinamid jest skutecznym lekiem przeciwpadaczkowym, ale jego stosowanie wymaga przestrzegania określonych przeciwwskazań i środków ostrożności. Bezwzględne przeciwwskazania obejmują uczulenie na rufinamid, pochodne triazolu lub składniki pomocnicze. Względne przeciwwskazania oraz sytuacje wymagające ostrożności dotyczą m.in. osób z określonymi chorobami metabolicznymi, ryzykiem skrócenia odstępu QT czy tendencjami samobójczymi. Przestrzeganie zaleceń lekarskich i regularna obserwacja pozwalają na bezpieczne korzystanie z terapii rufinamidem, minimalizując ryzyko poważnych działań niepożądanych47910.

Przeciwwskazanie Typ (bezwzględne/względne)
Nadwrażliwość na rufinamid lub pochodne triazolu Przeciwwskazane
Nadwrażliwość na substancje pomocnicze (np. laktoza, parahydroksybenzoesany, sorbitol) Przeciwwskazane
Poważne reakcje nadwrażliwości na leki przeciwpadaczkowe w wywiadzie Należy zachować ostrożność
Wrodzony zespół krótkiego odstępu QT Należy zachować ostrożność
Dziedziczna nietolerancja galaktozy, brak laktazy, zespół złego wchłaniania glukozy-galaktozy (tabletki) Należy zachować ostrożność
Dziedziczna nietolerancja fruktozy (zawiesina doustna) Należy zachować ostrożność
Myśli lub zachowania samobójcze Należy zachować ostrożność

Pytania i odpowiedzi

Kiedy nie wolno stosować rufinamidu?

Rufinamidu nie wolno stosować u osób z uczuleniem na rufinamid, pochodne triazolu lub substancje pomocnicze obecne w danej postaci leku, np. laktozę, sorbitol czy parahydroksybenzoesany6.

Czy rufinamid jest bezpieczny dla osób z zaburzeniami rytmu serca?

Rufinamid może skracać odstęp QTc w EKG, dlatego należy zachować szczególną ostrożność u osób z wrodzonym zespołem krótkiego odstępu QT lub z rodzinną historią tego schorzenia8.

Czy rufinamid można stosować u dzieci?

Tak, rufinamid jest przeznaczony do stosowania u dzieci od 1. roku życia, jednak wymaga ścisłego nadzoru lekarskiego11.

Jakie działania niepożądane wymagają natychmiastowego odstawienia rufinamidu?

Wszelkie objawy ciężkich reakcji alergicznych, takich jak gorączka, wysypka, obrzęk węzłów chłonnych, nieprawidłowe wyniki badań wątroby, mogą wymagać natychmiastowego przerwania leczenia7.