REKLAMA

Propranolol, atenolol i metoprolol to beta-adrenolityki stosowane w leczeniu chorób serca i nadciśnienia. Różnią się wybiórczością, wskazaniami, bezpieczeństwem u dzieci i kobiet w ciąży oraz ryzykiem działań niepożądanych.

Propranolol, atenolol i metoprolol – podobieństwa i grupa terapeutyczna

Propranolol, atenolol i metoprolol to leki z grupy beta-adrenolityków (beta-blokerów). Ich wspólną cechą jest blokowanie receptorów beta-adrenergicznych, co prowadzi do obniżenia ciśnienia krwi, spowolnienia akcji serca i ochrony serca przed szkodliwym działaniem nadmiernej stymulacji adrenergicznej123. Wszystkie te substancje są stosowane w leczeniu chorób serca, takich jak nadciśnienie tętnicze, dławica piersiowa czy zaburzenia rytmu serca, choć różnią się pod względem swoistości działania i wskazań456. Propranolol jest beta-blokerem nieselektywnym, blokuje zarówno receptory beta1, jak i beta2, natomiast atenolol i metoprolol to leki selektywne, działające głównie na receptory beta1 w sercu723.

Wskazania terapeutyczne – kiedy stosuje się poszczególne substancje?

Choć wszystkie trzy leki stosuje się w chorobach serca i nadciśnieniu, istnieją między nimi istotne różnice:

  • Propranolol jest używany szeroko, nie tylko w kardiologii. Poza nadciśnieniem i zaburzeniami rytmu serca, znajduje zastosowanie w profilaktyce migreny, leczeniu lęku, drżenia samoistnego, a nawet w leczeniu niektórych guzów, jak guz chromochłonny48.
  • Atenolol stosuje się głównie w nadciśnieniu tętniczym, dławicy piersiowej, zaburzeniach rytmu serca i wczesnej fazie zawału serca5. Jego zastosowania są bardziej ograniczone w porównaniu z propranololem.
  • Metoprolol wykorzystuje się w leczeniu nadciśnienia, dławicy piersiowej, przewlekłej niewydolności serca, zaburzeń rytmu serca, a także w profilaktyce migreny i po zawale serca69.

Warto podkreślić, że propranolol bywa stosowany również u dzieci (np. w leczeniu naczyniaków niemowlęcych), podczas gdy atenolol nie jest zalecany u dzieci ze względu na brak danych o bezpieczeństwie, a metoprolol ma ograniczone zastosowanie w tej grupie wiekowej i tylko w niektórych wskazaniach101112.

Drogi podania i postaci leku mogą się różnić – propranolol dostępny jest w tabletkach, roztworach doustnych i dożylnych, atenolol w tabletkach i dożylnie, a metoprolol w tabletkach (w tym o przedłużonym uwalnianiu) oraz w formie dożylnej131415.

Ważne: Wskazania do stosowania beta-blokerów różnią się w zależności od substancji czynnej i postaci leku. Na przykład propranolol ma zastosowanie nie tylko w chorobach serca, ale również w profilaktyce migreny, leczeniu lęku czy nawet u dzieci z naczyniakami niemowlęcymi. Natomiast atenolol i metoprolol są zwykle wybierane w leczeniu nadciśnienia, dławicy piersiowej i zaburzeń rytmu serca. Dlatego dobór leku powinien być dostosowany do konkretnego schorzenia oraz wieku i stanu zdrowia pacjenta456.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie trzy substancje obniżają ciśnienie krwi i zwalniają akcję serca, ale różnią się swoistością działania:

  • Propranolol blokuje zarówno receptory beta1 (serce), jak i beta2 (oskrzela, naczynia), przez co może powodować działania niepożądane związane z układem oddechowym, jak skurcz oskrzeli, zwłaszcza u osób z astmą1.
  • Atenolol i metoprolol są bardziej wybiórcze – blokują głównie receptory beta1 w sercu, co zmniejsza ryzyko działań niepożądanych ze strony układu oddechowego. Warto jednak pamiętać, że selektywność ta zanika przy wyższych dawkach23.

Pod względem farmakokinetyki różnice dotyczą przede wszystkim:

  • Propranolol jest silnie metabolizowany w wątrobie i ma krótki okres półtrwania (2-6 godzin), co oznacza, że zwykle wymaga przyjmowania kilka razy dziennie16.
  • Atenolol jest wydalany głównie przez nerki, a jego okres półtrwania wynosi około 6-9 godzin, co pozwala na rzadsze dawkowanie i jest korzystne u pacjentów z chorobami wątroby17.
  • Metoprolol jest metabolizowany w wątrobie, ale istnieją postaci o przedłużonym uwalnianiu, co pozwala na przyjmowanie leku raz dziennie18.

Wszystkie trzy leki mogą być stosowane w połączeniu z innymi lekami, jednak propranolol i metoprolol, ze względu na metabolizm wątrobowy, mogą wchodzić w interakcje z innymi lekami metabolizowanymi przez wątrobę1920.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice

Wszystkie trzy substancje mają podobne przeciwwskazania:

Jednak propranolol, jako nieselektywny beta-bloker, jest szczególnie przeciwwskazany u osób z chorobami oskrzeli i astmą, podczas gdy atenolol i metoprolol są bezpieczniejsze dla osób z łagodnymi chorobami układu oddechowego (choć zawsze wymagają ostrożności)242223.

Wszystkie te leki mogą maskować objawy hipoglikemii, takie jak przyspieszone bicie serca, co jest szczególnie istotne u osób z cukrzycą252627. Propranolol częściej powoduje zaburzenia snu i objawy depresyjne ze względu na możliwość przenikania do mózgu.

Przy wszystkich beta-blokerach należy zachować szczególną ostrożność przy odstawianiu leku – powinno to być robione stopniowo, aby nie wywołać gwałtownego wzrostu ciśnienia czy zaostrzenia choroby serca282930.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Dzieci: Propranolol ma udowodnione zastosowanie u niemowląt i dzieci w leczeniu naczyniaków, jednak stosowanie wymaga szczególnej ostrożności. Atenolol nie jest zalecany dla dzieci, a metoprolol może być stosowany w wybranych przypadkach (np. nadciśnienie u dzieci powyżej 6 lat)10119.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Wszystkie te leki mogą być stosowane w ciąży tylko w razie konieczności i pod ścisłym nadzorem. Beta-blokery mogą zmniejszać przepływ krwi przez łożysko i powodować działania niepożądane u płodu, takie jak bradykardia i hipoglikemia. Propranolol i metoprolol przenikają do mleka matki – nie zaleca się karmienia piersią podczas ich stosowania313233.

Kierowcy: Zarówno propranolol, atenolol, jak i metoprolol rzadko wpływają na zdolność prowadzenia pojazdów, jednak mogą powodować zawroty głowy lub uczucie zmęczenia, zwłaszcza na początku leczenia lub przy zmianie dawki343536.

Pacjenci z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby: Atenolol, jako lek wydalany przez nerki, wymaga ostrożności i dostosowania dawki u osób z niewydolnością nerek. Propranolol i metoprolol, metabolizowane w wątrobie, mogą wymagać dostosowania dawki u pacjentów z chorobami wątroby371138.

Ważne: Propranolol, atenolol i metoprolol mają wspólne przeciwwskazania, takie jak ciężka niewydolność serca czy zaburzenia rytmu serca, jednak tylko propranolol jest zdecydowanie przeciwwskazany u osób z astmą i innymi chorobami układu oddechowego. Dla pacjentów z niewydolnością nerek bezpieczniejszy jest metoprolol lub propranolol, natomiast atenolol wymaga ścisłego monitorowania i ewentualnego zmniejszenia dawki. U dzieci i kobiet w ciąży wybór leku zależy od wskazania i możliwego ryzyka, dlatego zawsze decyzja powinna być podejmowana indywidualnie212223.

Porównanie – tabela najważniejszych cech

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Propranolol Nadciśnienie, zaburzenia rytmu serca, dławica piersiowa, migrena, lęk, naczyniaki u dzieci Tak, w wybranych wskazaniach (np. naczyniaki niemowlęce) Tylko w razie konieczności, nie zaleca się karmienia piersią Rzadko wpływa na prowadzenie pojazdów; możliwe zawroty głowy
Atenolol Nadciśnienie, dławica piersiowa, zaburzenia rytmu serca, zawał serca Nie zaleca się Może być stosowany tylko w razie konieczności, wymaga ostrożności Rzadko wpływa na prowadzenie pojazdów
Metoprolol Nadciśnienie, dławica piersiowa, niewydolność serca, zaburzenia rytmu, migrena Ograniczone wskazania – wybrane przypadki nadciśnienia u dzieci powyżej 6 lat Tylko w razie konieczności, nie zaleca się karmienia piersią Rzadko wpływa na prowadzenie pojazdów; możliwe zawroty głowy

Beta-blokery w praktyce – podsumowanie najważniejszych różnic

Propranolol, atenolol i metoprolol są cennymi lekami w leczeniu chorób układu krążenia, jednak ich wybór zależy od konkretnego schorzenia, wieku i ogólnego stanu pacjenta. Propranolol wyróżnia się szerokim zakresem zastosowań, w tym w leczeniu migreny, lęku i naczyniaków u dzieci, ale wymaga większej ostrożności u osób z chorobami układu oddechowego. Atenolol i metoprolol, jako leki selektywne, są bezpieczniejsze dla pacjentów z łagodnymi chorobami płuc, jednak różnią się sposobem wydalania i wskazaniami. Każdy z tych leków wymaga indywidualnego podejścia do pacjenta, uwzględniającego zarówno korzyści, jak i możliwe ryzyko działań niepożądanych456.

Pytania i odpowiedzi

Czym różni się propranolol od metoprololu?

Propranolol jest nieselektywnym beta-blokerem, a metoprolol działa głównie na serce. Propranolol częściej powoduje skutki uboczne w układzie oddechowym.12

Czy propranolol można stosować u dzieci?

Tak, propranolol jest stosowany u dzieci, m.in. w leczeniu naczyniaków niemowlęcych, pod ścisłą kontrolą lekarza.3

Który beta-bloker jest bezpieczniejszy dla osób z astmą?

Bezpieczniejsze są atenolol i metoprolol, bo są bardziej wybiórcze. Propranolol jest przeciwwskazany u osób z astmą.456

Czy beta-blokery można stosować w ciąży?

Tylko jeśli to konieczne. Mogą powodować działania niepożądane u płodu, dlatego ich stosowanie w ciąży wymaga ścisłej kontroli.789

Jakie są najczęstsze przeciwwskazania do stosowania propranololu?

Przeciwwskazaniami są m.in. ciężka niewydolność serca, astma, blok serca II lub III stopnia, bradykardia, nieleczony guz chromochłonny.10

REKLAMA