REKLAMA

Fenoksymetylopenicylina, amoksycylina i ampicylina to penicyliny stosowane w leczeniu zakażeń bakteryjnych. Różnią się zakresem działania, postaciami i bezpieczeństwem u dzieci oraz kobiet w ciąży.

Fenoksymetylopenicylina, amoksycylina i ampicylina – podobieństwa i różnice

Fenoksymetylopenicylina, amoksycylina oraz ampicylina należą do tej samej grupy antybiotyków – penicylin. Są to leki przeciwbakteryjne, które działają bakteriobójczo, czyli niszczą bakterie, hamując syntezę ich ściany komórkowej123. Wszystkie te substancje są stosowane w leczeniu zakażeń wywołanych przez bakterie wrażliwe na penicyliny.

Do najważniejszych cech wspólnych należą:

Wszystkie mogą być podawane zarówno dzieciom, jak i dorosłym, ale różnią się dostępnością poszczególnych postaci leku (tabletki, zawiesiny, kapsułki, zastrzyki) oraz zakresem działania na niektóre bakterie.

Wskazania do stosowania – kiedy stosuje się te antybiotyki?

Fenoksymetylopenicylina wykorzystywana jest przede wszystkim w leczeniu łagodnych i umiarkowanych zakażeń, takich jak infekcje uszu, nosa, gardła, skóry, a także w zapobieganiu gorączce reumatycznej4. Nie stosuje się jej w ciężkich zakażeniach, gdzie konieczne jest szybkie i skuteczne działanie leku dożylnego7.

Amoksycylina charakteryzuje się szerszym zakresem działania i jest wykorzystywana w leczeniu zakażeń zatok, ucha środkowego, dolnych dróg oddechowych, układu moczowego, skóry, a także w terapii eradykacyjnej Helicobacter pylori oraz w chorobie z Lyme58. Występuje w różnych postaciach – od tabletek, przez zawiesiny, po preparaty dożylnie podawane w szpitalu9.

Ampicylina, podobnie jak amoksycylina, ma szerokie zastosowanie. Podawana jest najczęściej w formie zastrzyków (dożylnie lub domięśniowo) w leczeniu ciężkich zakażeń, takich jak zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, zapalenie wsierdzia, zakażenia jamy brzusznej, czy zakażenia układu moczowego i oddechowego610. Stosuje się ją również w profilaktyce okołoporodowej oraz leczeniu noworodków i niemowląt.

Porównując grupy wiekowe, amoksycylina i ampicylina mają szersze wskazania dla dzieci, w tym noworodków i niemowląt, podczas gdy fenoksymetylopenicylina jest najczęściej stosowana u dzieci powyżej 6. roku życia11.

Mechanizm działania i losy leku w organizmie

Wszystkie trzy substancje działają na podobnej zasadzie – niszczą bakterie poprzez blokowanie ich ściany komórkowej. Różnią się jednak nieco zakresem działania na poszczególne szczepy bakterii oraz odpornością na działanie enzymów bakteryjnych zwanych beta-laktamazami.

  • Fenoksymetylopenicylina działa na wiele paciorkowców, niektóre gronkowce i inne bakterie, ale nie działa na bakterie wytwarzające penicylinazę1.
  • Amoksycylina ma szersze spektrum działania i jest lepiej wchłaniana z przewodu pokarmowego niż fenoksymetylopenicylina2. Jednak jej działanie również może być ograniczone przez bakterie produkujące beta-laktamazy, dlatego często łączy się ją z kwasem klawulanowym12.
  • Ampicylina, podobnie jak amoksycylina, działa szeroko, ale jest podawana głównie pozajelitowo i też jest wrażliwa na beta-laktamazy3.

Jeśli chodzi o farmakokinetykę, czyli losy leku w organizmie:

  • Fenoksymetylopenicylina szybko się wchłania, osiąga maksymalne stężenie w ciągu 30-60 minut, a jej czas półtrwania wynosi około 30-45 minut13.
  • Amoksycylina również szybko się wchłania, jej biodostępność po podaniu doustnym wynosi około 70%, a czas półtrwania to około 1 godzina14.
  • Ampicylina podawana dożylnie osiąga wysokie stężenia we krwi, a jej czas półtrwania wynosi od 1 do 1,9 godziny15.
Ważne dla pacjenta: Amoksycylina i ampicylina są często stosowane u dzieci, nawet od pierwszych dni życia, również w ciężkich zakażeniach wymagających leczenia szpitalnego. Fenoksymetylopenicylina zwykle zalecana jest dzieciom powyżej 6 lat i dorosłym, głównie w lżejszych infekcjach. Wybór odpowiedniego antybiotyku zależy od rodzaju zakażenia, wieku pacjenta i możliwości podania leku.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co uważać?

Wszystkie trzy antybiotyki są przeciwwskazane u osób uczulonych na penicyliny lub inne antybiotyki beta-laktamowe, takie jak cefalosporyny161718. W przypadku wystąpienia reakcji alergicznej należy natychmiast przerwać leczenie i zgłosić się do lekarza.

Fenoksymetylopenicylina nie powinna być stosowana u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami żołądkowo-jelitowymi powodującymi utrzymującą się biegunkę lub wymioty, ponieważ w takich przypadkach lek może się słabo wchłaniać16.

Ampicylina jest dodatkowo przeciwwskazana u osób z mononukleozą zakaźną lub białaczką limfatyczną, ponieważ zwiększa się ryzyko wysypek skórnych18.

Amoksycylina oraz ampicylina wymagają ostrożności u osób z zaburzeniami nerek – konieczne może być dostosowanie dawki1920.

Przeciwwskazania i środki ostrożności mogą się różnić w zależności od postaci leku, drogi podania oraz indywidualnych cech pacjenta.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Stosowanie penicylin u dzieci, kobiet w ciąży, karmiących piersią oraz osób z chorobami nerek lub wątroby powinno być szczególnie ostrożne.

  • Dzieci: Amoksycylina i ampicylina mogą być stosowane nawet u noworodków i niemowląt, w tym w poważnych zakażeniach wymagających leczenia szpitalnego2122. Fenoksymetylopenicylina jest najczęściej zalecana dzieciom powyżej 6 lat11.
  • Kobiety w ciąży: Fenoksymetylopenicylina powinna być stosowana w ciąży jedynie, gdy jest to konieczne, ponieważ brakuje danych potwierdzających bezpieczeństwo23. Amoksycylina i ampicylina mają więcej danych dotyczących bezpieczeństwa – amoksycylina jest uznawana za względnie bezpieczną, jednak każdorazowo lekarz powinien ocenić korzyści i ryzyko2425.
  • Karmienie piersią: Wszystkie trzy substancje przenikają do mleka kobiecego, ale mogą być stosowane po ocenie korzyści i ryzyka przez lekarza232425.
  • Osoby z zaburzeniami nerek: W przypadku amoksycyliny i ampicyliny może być konieczna zmiana dawki1920. Fenoksymetylopenicylina wymaga modyfikacji dawki tylko w ciężkiej niewydolności nerek26.
  • Osoby z chorobami wątroby: Zaleca się regularne kontrolowanie czynności wątroby przy stosowaniu amoksycyliny i ampicyliny, a także ostrożność u pacjentów z zaburzeniami czynności tego narządu1920.
  • Kierowcy: Fenoksymetylopenicylina nie ma udokumentowanego wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów, a amoksycylina i ampicylina mogą sporadycznie powodować działania niepożądane (np. zawroty głowy), które mogą wpłynąć na prowadzenie pojazdów272829.
Warto wiedzieć: W przypadku wystąpienia reakcji alergicznej na jedną z penicylin, istnieje wysokie ryzyko uczulenia również na inne leki z tej grupy. W przypadku ciężkich reakcji alergicznych, jak wysypka, trudności w oddychaniu czy obrzęk, należy natychmiast zgłosić się po pomoc medyczną. Długotrwałe stosowanie antybiotyków może prowadzić do nadkażeń grzybiczych lub opornych szczepów bakterii, dlatego kurację należy zawsze prowadzić zgodnie z zaleceniami lekarza.

Porównanie najważniejszych cech – tabela

Substancja czynna Najważniejsze wskazania Stosowanie u dzieci Stosowanie w ciąży Stosowanie u kierowców
Fenoksymetylopenicylina Infekcje uszu, nosa, gardła, skóry, profilaktyka gorączki reumatycznej Powyżej 6 lat (zawiesina u młodszych) Unikać, jeśli to możliwe Brak danych o przeciwwskazaniach
Amoksycylina Zakażenia zatok, ucha, gardła, płuc, układu moczowego, eradykacja Helicobacter pylori, choroba z Lyme Od noworodka Może być stosowana po ocenie lekarza Ostrożność – możliwe działania niepożądane
Ampicylina Ciężkie zakażenia, zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, wsierdzia, profilaktyka okołoporodowa Od noworodka Może być stosowana po ocenie lekarza Brak istotnego wpływu

Fenoksymetylopenicylina i jej miejsce wśród penicylin

Podsumowując, fenoksymetylopenicylina, amoksycylina i ampicylina mają wiele cech wspólnych, ale także istotne różnice. Fenoksymetylopenicylina sprawdza się głównie w leczeniu lżejszych zakażeń i profilaktyce gorączki reumatycznej, podczas gdy amoksycylina i ampicylina są wykorzystywane zarówno w łagodnych, jak i ciężkich zakażeniach, również u najmłodszych pacjentów oraz w sytuacjach wymagających leczenia szpitalnego. Wybór leku zależy od rodzaju zakażenia, wieku pacjenta, chorób towarzyszących i ryzyka reakcji alergicznych456.

Pytania i odpowiedzi

Jaka jest różnica między fenoksymetylopenicyliną a amoksycyliną?

Fenoksymetylopenicylina działa głównie na łagodne infekcje, amoksycylina ma szersze zastosowanie, w tym cięższe zakażenia i jest lepiej wchłaniana z przewodu pokarmowego.12

Czy amoksycylina i ampicylina mogą być stosowane u niemowląt?

Tak, amoksycylina i ampicylina mogą być stosowane u niemowląt, nawet od pierwszych dni życia.12

Czy penicyliny można stosować w ciąży?

Penicyliny mogą być stosowane w ciąży po ocenie przez lekarza korzyści i ryzyka. Fenoksymetylopenicylina nie jest zalecana rutynowo.123

Jakie są najczęstsze przeciwwskazania do stosowania penicylin?

Głównym przeciwwskazaniem jest uczulenie na penicyliny lub inne antybiotyki beta-laktamowe. Ampicyliny nie stosuje się także przy mononukleozie zakaźnej.12

REKLAMA