Oktenidyna – mechanizm działania

Mechanizm działania – co to oznacza?

Mechanizm działania substancji czynnej to sposób, w jaki dany związek wpływa na organizm, aby osiągnąć zamierzony efekt leczniczy. W przypadku oktenidyny chodzi o jej zdolność do zwalczania różnych drobnoustrojów – bakterii, grzybów, wirusów i pierwotniaków – na powierzchni skóry, błon śluzowych oraz ran¹². Zrozumienie mechanizmu działania pozwala lepiej pojąć, jak i dlaczego oktenidyna jest skuteczna w zapobieganiu zakażeniom oraz wspomaganiu gojenia.

Warto wyjaśnić dwa pojęcia, które często pojawiają się w kontekście leków: farmakodynamika i farmakokinetyka. Farmakodynamika to opis tego, jak lek oddziałuje na drobnoustroje lub komórki organizmu, czyli jakie wywołuje efekty. Farmakokinetyka natomiast to „losy” substancji czynnej w organizmie – czyli jak się ona wchłania, jak długo działa, jak jest rozprowadzana i wydalana.

Jak działa oktenidyna? – uproszczony mechanizm działania

Oktenidyna należy do związków nazywanych kationowo-czynnymi. Oznacza to, że jej cząsteczka posiada dodatnio naładowane centra, dzięki czemu łatwo przyczepia się do ścian komórek drobnoustrojów (np. bakterii czy grzybów). Następnie reaguje z elementami ściany i błony komórkowej tych mikroorganizmów, prowadząc do ich uszkodzenia i zahamowania funkcji życiowych²³⁴. W praktyce oznacza to, że komórki bakterii, grzybów czy wirusów zostają unieszkodliwione, a infekcja nie ma szans się rozwinąć.

• Oktenidyna działa bardzo szybko – skuteczność bakteriobójcza i grzybobójcza pojawia się już po 1 minucie od zastosowania⁵.
• Zakres działania obejmuje bakterie Gram-dodatnie i Gram-ujemne, grzyby (np. Candida albicans), wirusy otoczkowe (np. wirus opryszczki, HBV, HIV) oraz pierwotniaki (np. Trichomonas)⁵⁶.
• Mechanizm działania oktenidyny sprawia, że nie obserwuje się rozwoju odporności drobnoustrojów nawet przy dłuższym stosowaniu⁷⁵.
• Oktenidyna działa głównie na powierzchni skóry i błon śluzowych, nie wchłania się do głębszych warstw tkanek².

W preparatach złożonych oktenidyna często występuje razem z fenoksyetanolem, który działa uzupełniająco, zwłaszcza w głębszych warstwach skóry i błon śluzowych. Fenoksyetanol dodatkowo zwiększa przepuszczalność błon komórkowych drobnoustrojów, co wspiera działanie antyseptyczne².

Co dzieje się z oktenidyną w organizmie? – uproszczona farmakokinetyka

Farmakokinetyka oktenidyny, czyli jej „losy” w organizmie, różnią się w zależności od sposobu użycia. Przy stosowaniu miejscowym (na skórę, błony śluzowe, rany) oktenidyna praktycznie nie wchłania się do organizmu. Oznacza to, że działa głównie tam, gdzie została zastosowana, nie docierając do krwiobiegu⁹¹⁰¹¹.

• Po zastosowaniu na skórę czy rany nie wykryto wchłaniania oktenidyny do organizmu nawet po 24 godzinach kontaktu¹¹.
• Po doustnym podaniu u zwierząt wchłanianie przez błony śluzowe przewodu pokarmowego było minimalne (0-6%), a substancja była wydalana z kałem w ciągu 8-72 godzin¹⁰¹¹.
• Nie wykazano przenikania oktenidyny przez łożysko (na podstawie badań in vitro i na zwierzętach)⁹.
• Oktenidyna nie była wchłaniana przez błony śluzowe pochwy (badania na królikach) ani z powierzchni ran (badania na ludziach i szczurach)⁹¹².

W przypadku fenoksyetanolu, który jest częstym składnikiem preparatów z oktenidyną, obserwuje się wchłanianie przez skórę, jednak związek ten szybko ulega przemianie i jest wydalany przez nerki⁹.

Badania przedkliniczne – bezpieczeństwo i tolerancja oktenidyny

Badania przedkliniczne (przeprowadzane na zwierzętach) potwierdziły, że oktenidyna stosowana miejscowo jest bardzo dobrze tolerowana i nie wywołuje działań ogólnoustrojowych. Nawet przy wielokrotnym nanoszeniu na rany czy błony śluzowe nie obserwowano negatywnych skutków ubocznych¹³¹⁴.

• Badania nie wykazały działania uczulającego ani podrażniającego skóry¹⁵.
• Nie wykazano działania mutagennego (nie powoduje zmian w materiale genetycznym) ani rakotwórczego w badaniach na zwierzętach¹⁶.
• Nie zaobserwowano wpływu na płodność ani na rozwój płodu u ciężarnych zwierząt¹⁷.
• W przypadku doustnego podania bardzo dużych dawek oktenidyny u zwierząt pojawiały się działania niepożądane, ale nie mają one znaczenia przy miejscowym stosowaniu u ludzi¹³.

Tabela podsumowująca – mechanizm działania oktenidyny

Oktenidyna – skuteczny i bezpieczny środek antyseptyczny

Oktenidyna to substancja o udowodnionej skuteczności w zwalczaniu szerokiego spektrum drobnoustrojów, a jej mechanizm działania sprawia, że ryzyko rozwoju odporności jest minimalne. Dzięki temu, że nie wchłania się przez skórę i błony śluzowe, a działania niepożądane są rzadkością, oktenidyna jest jednym z najbezpieczniejszych środków antyseptycznych do stosowania miejscowego. Liczne badania przedkliniczne i kliniczne potwierdzają jej wysoką tolerancję oraz brak działania mutagennego i rakotwórczego przy stosowaniu zgodnym z przeznaczeniem¹³¹⁵¹⁶. W połączeniu z fenoksyetanolem, jej działanie jest jeszcze skuteczniejsze, zwłaszcza w trudniejszych warunkach, takich jak obecność wydzielin czy krwi.

Oktenidyna może być stosowana u dzieci i dorosłych, a jej skuteczność nie zależy od wieku pacjenta. Mechanizm działania tej substancji zapewnia szybkie i długotrwałe działanie ochronne na powierzchni skóry i błon śluzowych.