Nitrogliceryna – porównanie substancji czynnych

Porównanie nitrogliceryny, monoazotanu izosorbidu i molsydominy – mechanizmy działania, wskazania, bezpieczeństwo stosowania u różnych grup pacjentów oraz przeciwwskazania.

Porównywane substancje czynne: nitrogliceryna, monoazotan izosorbidu, molsydomina

Nitrogliceryna (Glyceroli trinitras), monoazotan izosorbidu (Isosorbidi mononitras) oraz molsydomina (Molsidominum) to leki należące do grupy środków rozszerzających naczynia krwionośne, stosowanych głównie w chorobach serca, zwłaszcza w dławicy piersiowej. Ich głównym zadaniem jest poprawa ukrwienia serca poprzez rozkurcz naczyń i zmniejszenie zapotrzebowania mięśnia sercowego na tlen¹²³. Choć wszystkie te substancje działają na układ krążenia, to różnią się mechanizmem działania, długością efektu oraz zastosowaniem w praktyce klinicznej.

• Wszystkie trzy substancje rozszerzają naczynia krwionośne, poprawiając przepływ krwi do serca¹²³.
• Należą do leków stosowanych w chorobach wieńcowych i dławicy piersiowej⁴⁵⁶.
• Wszystkie mogą być stosowane zarówno w zapobieganiu, jak i leczeniu objawów niedokrwienia serca⁴⁵⁶.

Kiedy stosuje się nitroglicerynę, monoazotan izosorbidu i molsydominę?

Nitrogliceryna jest najczęściej stosowana w leczeniu napadów dławicy piersiowej, a także w profilaktyce tych dolegliwości. Może być podawana w różnych formach – jako maść, tabletki o przedłużonym uwalnianiu, aerozol podjęzykowy czy wlew dożylny. W zależności od postaci, stosuje się ją w leczeniu ostrych napadów bólu w klatce piersiowej, ale także w zapobieganiu ich występowania, np. przed wysiłkiem fizycznym⁷⁸. Nitrogliceryna może być także stosowana wspomagająco w ostrej niewydolności serca czy podczas zawału mięśnia sercowego⁹.

Monoazotan izosorbidu stosowany jest przede wszystkim w długotrwałym leczeniu i profilaktyce dławicy piersiowej. Ze względu na przedłużone działanie, nie jest zalecany do przerywania ostrych napadów bólu, lecz raczej do regularnego stosowania w celu zapobiegania kolejnym epizodom⁵. Monoazotan izosorbidu występuje w postaci tabletek o natychmiastowym lub przedłużonym uwalnianiu i jest zalecany do stosowania raz lub dwa razy dziennie¹⁰.

Molsydomina ma podobne wskazania – jest stosowana w zapobieganiu i leczeniu objawów dławicy piersiowej oraz w niewydolności wieńcowej, a także w poprawie tolerancji wysiłku u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca⁶. Nie jest jednak zalecana do leczenia ostrych napadów dławicy piersiowej¹¹. Dawkowanie ustala się indywidualnie, a lek podaje się najczęściej w kilku dawkach podzielonych w ciągu dnia.

• Nitrogliceryna: leczenie i zapobieganie napadom dławicy piersiowej, ostra niewydolność serca, zawał mięśnia sercowego⁹.
• Monoazotan izosorbidu: długotrwała profilaktyka i leczenie dławicy piersiowej⁵.
• Molsydomina: zapobieganie i leczenie objawów dławicy piersiowej, niewydolność wieńcowa, poprawa tolerancji wysiłku⁶.

Pod względem stosowania u dzieci, żaden z tych leków nie jest zalecany – bezpieczeństwo i skuteczność nie zostały potwierdzone w tej grupie wiekowej¹⁰⁶. U osób starszych wszystkie leki mogą być stosowane, ale wymagana jest ostrożność ze względu na większą wrażliwość na działanie obniżające ciśnienie krwi¹²¹⁰¹³.

Mechanizm działania i farmakokinetyka – podobieństwa i różnice

Wszystkie trzy substancje są lekami naczyniorozszerzającymi, ale ich mechanizm działania i losy w organizmie wykazują pewne różnice.

• Nitrogliceryna i monoazotan izosorbidu to tzw. azotany organiczne. Działają poprzez uwalnianie tlenku azotu (NO), który powoduje rozkurcz mięśni gładkich naczyń krwionośnych, prowadząc do rozszerzenia naczyń i poprawy ukrwienia serca¹².
• Molsydomina również rozszerza naczynia krwionośne poprzez bezpośrednie uwalnianie NO, ale jest lekiem o nieco innym mechanizmie działania – jej aktywny metabolit (linsydomina) uwalnia NO w sposób spontaniczny, co ogranicza rozwój tolerancji na lek³.
• Wszystkie trzy leki zmniejszają zapotrzebowanie serca na tlen, odciążając je i poprawiając przepływ krwi w obszarach niedokrwionych¹²³.

Pod względem farmakokinetyki, czyli losów leku w organizmie:

• Nitrogliceryna działa bardzo szybko (nawet w ciągu 1-2 minut po podaniu podjęzykowym), ale efekt utrzymuje się stosunkowo krótko (do 30 minut dla formy podjęzykowej, do kilku godzin dla innych postaci)¹⁴.
• Monoazotan izosorbidu działa wolniej, ale dłużej – po podaniu doustnym efekt utrzymuje się do 8-10 godzin¹⁵.
• Molsydomina zaczyna działać po około 20 minutach od podania, a jej efekt trwa 4-6 godzin¹⁶.

Warto też zwrócić uwagę na rozwój tolerancji. Azotany organiczne (nitrogliceryna, monoazotan izosorbidu) mogą z czasem tracić skuteczność przy długotrwałym stosowaniu, dlatego zaleca się stosowanie przerw w terapii lub odpowiednie dawkowanie. Molsydomina nie wywołuje tego zjawiska, co stanowi jej przewagę w długotrwałym leczeniu¹⁷.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co różni te substancje?

Choć wszystkie trzy leki mają podobne przeciwwskazania, istnieją między nimi pewne różnice. Do najważniejszych przeciwwskazań wspólnych dla tych substancji należą:

• Nadwrażliwość na substancję czynną lub inne azotany¹⁸¹⁹²⁰.
• Ostra niewydolność krążenia, wstrząs, znaczne niedociśnienie tętnicze¹⁸¹⁹²⁰.
• Jednoczesne stosowanie z inhibitorami fosfodiesterazy typu 5 (np. sildenafil, tadalafil, wardenafil) – ryzyko znacznego spadku ciśnienia krwi¹⁸¹⁹²⁰.

Do różnic można zaliczyć:

• Nitrogliceryna i monoazotan izosorbidu są przeciwwskazane w przypadku ciężkiej niedokrwistości, niektórych chorób serca (np. kardiomiopatia przerostowa, zaciskające zapalenie osierdzia, tamponada serca, zwężenie zastawek)¹⁸¹⁹.
• Molsydomina jest przeciwwskazana w ciąży, szczególnie w pierwszym trymestrze, i w okresie karmienia piersią, podczas gdy azotany mogą być stosowane tylko w razie zdecydowanej konieczności i pod kontrolą lekarza²⁰.
• Molsydomina nie wywołuje tolerancji, natomiast azotany mogą tracić skuteczność przy długotrwałym stosowaniu¹⁷.

Bezpieczeństwo stosowania u dzieci, kobiet w ciąży, kierowców i osób z chorobami nerek lub wątroby

Żaden z tych leków nie jest przeznaczony do stosowania u dzieci – brak jest badań potwierdzających bezpieczeństwo i skuteczność w tej grupie wiekowej¹⁰⁶.

W przypadku kobiet w ciąży i karmiących piersią, molsydomina jest przeciwwskazana, natomiast azotany mogą być stosowane tylko w wyjątkowych przypadkach i po ocenie ryzyka przez lekarza²¹²²²³. W każdej sytuacji należy indywidualnie rozważyć korzyści i ryzyko.

Wszyscy trzej przedstawiciele tej grupy leków mogą wpływać na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługę maszyn, szczególnie na początku leczenia lub po zmianie dawki. Najczęstsze działania niepożądane to bóle i zawroty głowy oraz ryzyko omdleń, zwłaszcza przy nagłej zmianie pozycji ciała²⁴²⁵²⁶.

U osób z niewydolnością nerek lub wątroby dawkowanie wszystkich leków powinno być dostosowane indywidualnie, a leczenie prowadzone pod kontrolą lekarza. Molsydomina i azotany mogą wymagać zmniejszenia dawki lub ostrożności w przypadku ciężkich zaburzeń czynności tych narządów²⁷¹¹.

Podsumowanie: nitrogliceryna, monoazotan izosorbidu i molsydomina – podobieństwa i różnice

Nitrogliceryna, monoazotan izosorbidu i molsydomina to leki o podobnym zastosowaniu, ale różniące się mechanizmem działania, czasem działania, bezpieczeństwem stosowania oraz przeciwwskazaniami. Wybór leku powinien być dostosowany do potrzeb pacjenta, rodzaju choroby oraz innych schorzeń współistniejących. Ważne jest, aby każdy pacjent był świadomy możliwych interakcji i działań niepożądanych oraz stosował lek zgodnie z zaleceniami lekarza.