REKLAMA

Czym jest mechanizm działania nitrogliceryny?

Mechanizm działania substancji czynnej, takiej jak nitrogliceryna (Glyceroli trinitras), odnosi się do sposobu, w jaki wywiera ona swój efekt leczniczy w organizmie. Oznacza to, jak nitrogliceryna wpływa na różne układy, komórki i procesy, aby przynieść ulgę w objawach lub wspomóc leczenie chorób serca1. Zrozumienie tego mechanizmu jest bardzo ważne – pozwala nie tylko lepiej pojąć, dlaczego nitrogliceryna jest skuteczna, ale także jakie mogą być jej skutki uboczne i jak najlepiej ją stosować.

W opisie mechanizmu działania często pojawiają się pojęcia farmakodynamiki i farmakokinetyki. Farmakodynamika to nauka o tym, jak lek działa na organizm – czyli jak wpływa na komórki i narządy. Farmakokinetyka natomiast wyjaśnia, co dzieje się z lekiem w organizmie – jak się wchłania, jak jest rozprowadzany, przekształcany i wydalany. W dalszej części wyjaśnimy te pojęcia na przykładzie nitrogliceryny.

Jak nitrogliceryna działa w organizmie?

Nitrogliceryna działa przede wszystkim na mięśnie gładkie naczyń krwionośnych – to właśnie dzięki temu efektowi jest wykorzystywana w leczeniu chorób serca2. Jej główne działanie polega na rozszerzaniu naczyń krwionośnych, zwłaszcza żył, ale w większych dawkach także tętnic i tętniczek. To prowadzi do zmniejszenia ilości krwi powracającej do serca (obciążenia wstępnego), jak również do zmniejszenia oporu, jaki serce musi pokonać, by przepchnąć krew dalej (obciążenia następczego)12.

  • Nitrogliceryna powoduje rozkurcz mięśni gładkich naczyń krwionośnych, co skutkuje rozszerzeniem żył i tętnic3.
  • Zmniejsza ilość krwi napływającej do serca, dzięki czemu serce jest mniej obciążone i potrzebuje mniej tlenu1.
  • W większych dawkach rozszerza także tętniczki, co prowadzi do obniżenia ciśnienia tętniczego1.
  • Działa także na inne mięśnie gładkie w organizmie – może rozluźniać mięśnie dróg oddechowych, przewodu pokarmowego, dróg żółciowych i moczowych4.

Mechanizm działania nitrogliceryny jest związany z uwalnianiem tlenku azotu (NO) w komórkach mięśni gładkich naczyń. Tlenek azotu działa jak przekaźnik, który uruchamia procesy prowadzące do rozkurczu naczyń. Nitrogliceryna aktywuje enzym zwany cyklazą guanylową, co zwiększa poziom specjalnej cząsteczki (cGMP) w komórkach mięśni gładkich. To właśnie ta cząsteczka odpowiada za rozluźnienie tych mięśni i rozszerzenie naczyń5.

W chorobie wieńcowej nitrogliceryna poprawia ukrwienie mięśnia sercowego, zwłaszcza w obszarach, gdzie występują zwężenia naczyń, a także pomaga usunąć skurcze tętnic wieńcowych6. Dzięki temu zmniejsza się ból w klatce piersiowej i poprawia wydolność serca.

Ważne: Mechanizm działania nitrogliceryny sprawia, że jej skuteczność zależy od sposobu podania, dawki oraz postaci leku. Na przykład, działanie po podaniu podjęzykowym rozpoczyna się już po 1-1,5 minuty i trwa około 30 minut, natomiast po zastosowaniu maści przez skórę efekt pojawia się po 10-30 minutach i utrzymuje się przez 4-6 godzin78. Wybór odpowiedniej postaci leku i drogi podania jest kluczowy dla uzyskania najlepszego efektu terapeutycznego.

Losy nitrogliceryny w organizmie – co się dzieje po podaniu?

Farmakokinetyka nitrogliceryny pokazuje, jak lek zachowuje się w organizmie – jak szybko się wchłania, jak jest rozprowadzany, przekształcany i wydalany8. Sposób podania ma duży wpływ na szybkość i siłę działania:

  • Podanie podjęzykowe: Nitrogliceryna bardzo szybko wchłania się przez błonę śluzową jamy ustnej, omijając wątrobę. Działanie pojawia się w ciągu 1-1,5 minuty i utrzymuje się przez około 30 minut7.
  • Maść przezskórna: Działanie zaczyna się po 10-30 minutach i trwa 4-6 godzin. Przez skórę w ciągu doby może przeniknąć około 0,5 mg/cm2 nitrogliceryny8.
  • Tabletki o przedłużonym uwalnianiu: Nitrogliceryna wchłania się z przewodu pokarmowego, ale znaczna jej część jest rozkładana w wątrobie, co sprawia, że dostępność biologiczna jest niewielka. Działanie utrzymuje się przez kilka godzin9.
  • Infuzja dożylna: Pozwala na szybkie i precyzyjne dawkowanie, szczególnie w nagłych stanach2.

Nitrogliceryna jest szybko przekształcana w organizmie. Jej okres półtrwania (czyli czas, w którym stężenie leku we krwi zmniejsza się o połowę) wynosi od 1 do 4 minut87. Nitrogliceryna jest rozkładana głównie w wątrobie i w ścianach naczyń do aktywnych metabolitów (głównie diazotanów), które działają dłużej (około 40 minut), a następnie do nieaktywnych monoazotanów, glicerolu i dwutlenku węgla8. Metabolity są wydalane z moczem oraz z wydychanym powietrzem.

W przypadku niektórych postaci leków, takich jak tabletki o przedłużonym uwalnianiu, konieczne jest stosowanie większych dawek, ponieważ nitrogliceryna szybko ulega rozkładowi w wątrobie. U osób starszych lub z chorobami nerek i wątroby dostępność leku może się zwiększać10.

Przy długotrwałym stosowaniu może dojść do tolerancji – organizm przyzwyczaja się do leku i efekt jest słabszy. Dlatego ważne jest przerywane dawkowanie, szczególnie w przypadku długotrwałego leczenia11.

Co wykazały badania przedkliniczne?

Przedkliniczne badania nitrogliceryny prowadzone na zwierzętach pokazały, że wysokie dawki mogą prowadzić do zaburzeń w wątrobie i układzie krwiotwórczym, a także do methemoglobinemii (zmiany w krwinkach czerwonych utrudniające transport tlenu)12. W badaniach na szczurach obserwowano również zmiany nowotworowe w wątrobie i jądrach po długotrwałym podawaniu bardzo dużych dawek13. Nie wykazano natomiast wyraźnego działania mutagennego ani szkodliwego wpływu na płodność w standardowych dawkach14. W badaniach na owcach nie stwierdzono negatywnego wpływu nitrogliceryny na płód12.

Ogólnie, wyniki badań przedklinicznych potwierdzają bezpieczeństwo stosowania nitrogliceryny w zalecanych dawkach, choć jak każdy lek, może ona powodować działania niepożądane przy niewłaściwym stosowaniu15.

Parametr Podjęzykowo Maść przezskórna Tabletki o przedłużonym uwalnianiu Infuzja dożylna
Początek działania 1-1,5 minuty 10-30 minut kilka godzin szybki (kilka minut)
Czas działania ok. 30 minut 4-6 godzin kilka godzin do czasu zakończenia infuzji
Okres półtrwania 2,5-4,4 minuty 1-4 minuty (lek), 40 minut (metabolity) 1-4 minuty 2-4 minuty
Główne działanie rozkurcz naczyń, szybka ulga rozkurcz naczyń, dłuższy efekt rozkurcz naczyń, wydłużony efekt precyzyjna kontrola efektu
Ważne: Nitrogliceryna działa na wiele struktur w organizmie, nie tylko na naczynia krwionośne. Może rozluźniać mięśnie gładkie przewodu pokarmowego, dróg oddechowych, żółciowych i moczowych, a także macicy4. W przypadku przewlekłego stosowania może pojawić się tolerancja na lek, dlatego ważne jest przestrzeganie zaleceń dotyczących dawkowania i stosowanie przerw w terapii11.

Nitrogliceryna – skuteczny sposób na zmniejszenie obciążenia serca

Nitrogliceryna jest jedną z najlepiej poznanych i najczęściej stosowanych substancji w leczeniu chorób serca, zwłaszcza dławicy piersiowej. Jej mechanizm działania opiera się na rozkurczu naczyń krwionośnych, co prowadzi do zmniejszenia obciążenia serca i poprawy zaopatrzenia mięśnia sercowego w tlen12. Szybkie wchłanianie i krótkie, ale intensywne działanie sprawiają, że lek ten jest niezastąpiony w nagłych sytuacjach, ale także skuteczny w długotrwałej terapii. Różnorodność postaci i dróg podania pozwala na indywidualne dopasowanie leczenia do potrzeb pacjenta.

Pytania i odpowiedzi

Jak szybko działa nitrogliceryna podjęzykowa?

Działanie rozpoczyna się już po 1-1,5 minuty od podania i trwa około 30 minut.8

Jak długo utrzymuje się efekt po zastosowaniu maści z nitrogliceryną?

Efekt pojawia się po 10-30 minutach i utrzymuje się przez 4-6 godzin.9

Czy nitrogliceryna może powodować tolerancję?

Tak, przy długotrwałym stosowaniu organizm może przyzwyczaić się do leku, dlatego zaleca się przerwy w terapii.12

Jak nitrogliceryna jest wydalana z organizmu?

Metabolity nitrogliceryny są wydalane głównie z moczem oraz z wydychanym powietrzem.9

REKLAMA