Standardowe dawki nikotyny a ryzyko przedawkowania

Nikotyna (Nicotinum) to substancja czynna stosowana w różnych formach – m.in. gumy do żucia, pastylki do ssania, tabletki do ssania, aerozole doustne oraz plastry transdermalne. W produktach dostępnych na rynku standardowe dawki wynoszą najczęściej od 1,5 mg do 4 mg w pojedynczej dawce, a w przypadku plastrów od 7 mg do 25 mg podawanych przez kilkanaście do kilkudziesięciu godzin1234.

Przedawkowanie nikotyny występuje, gdy zostanie przekroczona dawka tolerowana przez organizm, co może się zdarzyć zarówno przy jednorazowym spożyciu zbyt dużej ilości produktu, jak i przy stosowaniu kilku form nikotyny jednocześnie lub w przypadku dzieci, które są szczególnie wrażliwe na jej działanie56. Minimalna śmiertelna dawka doustna dla dzieci to 40–60 mg, a dla dorosłych niepalących 0,8–1,0 mg/kg masy ciała78.

Objawy przedawkowania nikotyny

Objawy przedawkowania nikotyny są podobne niezależnie od postaci leku, ale ich nasilenie zależy od ilości przyjętej substancji, drogi podania oraz indywidualnej tolerancji. Szczególnie zagrożone są osoby niepalące oraz dzieci, u których objawy mogą wystąpić już po niewielkich dawkach910.

Typowe objawy przedawkowania według układów narządowych:

  • Układ pokarmowy: nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka, nadmierne ślinienie79
  • Układ nerwowy: ból głowy, zawroty głowy, drżenie, splątanie, osłabienie, drgawki115
  • Układ sercowo-naczyniowy: niedociśnienie (niskie ciśnienie), słabe i nieregularne tętno, zapaść krążeniowa12
  • Układ oddechowy: trudności w oddychaniu, niewydolność oddechowa13
  • Objawy ogólne: pocenie się, bladość, stan wyczerpania14

W przypadku dużych dawek objawy mogą się nasilać i obejmować niedociśnienie, zaburzenia rytmu serca, drgawki, zapaść krążeniową, a nawet śpiączkę i zgon1215.

Ważne:

  • Dzieci są szczególnie narażone na toksyczne działanie nikotyny – nawet mała ilość może być dla nich śmiertelna512.
  • Objawy zatrucia u dzieci pojawiają się szybciej i są bardziej nasilone niż u dorosłych5.
  • W przypadku podejrzenia zatrucia nikotyną u dziecka konieczna jest natychmiastowa pomoc medyczna10.
  • Dawki tolerowane przez osoby dorosłe mogą być dla dzieci bardzo niebezpieczne16.

Postępowanie w przypadku przedawkowania nikotyny

W przypadku podejrzenia przedawkowania nikotyny najważniejsze jest natychmiastowe przerwanie jej podawania oraz szybkie zgłoszenie się po pomoc medyczną817. Leczenie polega głównie na łagodzeniu objawów (leczenie objawowe). W przypadku połknięcia dużych ilości nikotyny zalecane jest podanie węgla aktywowanego, który zmniejsza jej wchłanianie z przewodu pokarmowego1618.

W przypadku stosowania plastrów należy je natychmiast usunąć i przemyć miejsce aplikacji wodą (nie używać mydła, które może zwiększać wchłanianie nikotyny)19. Nikotyna magazynuje się w skórze, dlatego objawy mogą utrzymywać się jeszcze przez kilka godzin po usunięciu plastra19.

W ciężkich przypadkach (np. wystąpienie drgawek, zaburzeń oddechowych, zapaści) konieczna jest hospitalizacja, leczenie na oddziale intensywnej terapii oraz wsparcie oddychania, dożylne podawanie płynów, a także leczenie farmakologiczne (np. atropina na objawy nadmiernego pobudzenia układu przywspółczulnego, diazepam lub barbiturany na drgawki)192021.

Nie ma jednej odtrutki (antidotum) na nikotynę, jednak stosuje się leczenie objawowe i wspomagające16.

Tabela: Objawy przedawkowania nikotyny, postępowanie i hospitalizacja

Objawy Postępowanie Konieczność hospitalizacji
Łagodne: nudności, ból głowy, ślinotok, ból brzucha Przerwać podawanie nikotyny, obserwacja, leczenie objawowe Nie zawsze konieczna, ale zalecana konsultacja medyczna
Umiarkowane: wymioty, biegunka, zawroty głowy, osłabienie Przerwać podawanie nikotyny, podać węgiel aktywowany (jeśli połknięcie), obserwacja, leczenie objawowe Często zalecana hospitalizacja, zwłaszcza u dzieci
Ciężkie: niedociśnienie, trudności w oddychaniu, drgawki, zapaść krążeniowa Natychmiastowa pomoc medyczna, leczenie na oddziale intensywnej terapii, wsparcie oddechu, płyny dożylne, leczenie farmakologiczne (atropina, diazepam) Konieczna hospitalizacja, często leczenie na OIOM
Ważne dla użytkowników nikotyny:

  • Nie należy stosować kilku form nikotyny jednocześnie bez konsultacji z lekarzem – zwiększa to ryzyko przedawkowania7.
  • Nawet przypadkowe połknięcie gumy lub pastylki przez dziecko wymaga natychmiastowej reakcji22.
  • U osób przyzwyczajonych do nikotyny (palacze) tolerancja jest wyższa niż u osób niepalących, ale nawet u dorosłych przedawkowanie może być niebezpieczne7.
  • Nie należy przekraczać zalecanych dawek podanych w ulotce produktu4.

Nikotyna – zagrożenie w przypadku przedawkowania

Nikotyna jest substancją o silnym działaniu na organizm i jej przedawkowanie może prowadzić do poważnych, a nawet śmiertelnych konsekwencji – szczególnie u dzieci i osób nieprzyzwyczajonych do jej działania710. Niezależnie od postaci stosowanego preparatu należy zachować ostrożność i ściśle przestrzegać zaleceń dotyczących dawkowania. W przypadku wystąpienia niepokojących objawów po przyjęciu nikotyny należy niezwłocznie przerwać jej stosowanie i skontaktować się z lekarzem. Szybka reakcja oraz wdrożenie odpowiedniego leczenia mogą zapobiec poważnym powikłaniom zdrowotnym.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są pierwsze objawy przedawkowania nikotyny?

Najczęstsze objawy to nudności, wymioty, ból głowy, zawroty głowy, ból brzucha, nadmierne ślinienie, pocenie się i osłabienie.91

Co zrobić, gdy podejrzewam zatrucie nikotyną u dziecka?

Należy natychmiast przerwać podawanie nikotyny i niezwłocznie zgłosić się po pomoc medyczną. Zatrucie nikotyną u dziecka to stan zagrożenia życia.1012

Czy istnieje antidotum na przedawkowanie nikotyny?

Nie ma swoistego antidotum. Leczenie polega na łagodzeniu objawów i wsparciu funkcji życiowych. W niektórych przypadkach stosuje się atropinę i diazepam.1819

Czy można przedawkować nikotynę stosując plastry lub gumę do żucia?

Tak, przedawkowanie jest możliwe zwłaszcza przy jednoczesnym użyciu kilku produktów lub przekroczeniu zalecanych dawek.122

Jakie postępowanie jest zalecane po połknięciu dużej ilości nikotyny?

Należy natychmiast przerwać przyjmowanie nikotyny, zgłosić się do lekarza i w razie potrzeby zastosować węgiel aktywowany.1721