Melfalan – dawkowanie leku

Ogólne zasady dawkowania melfalanu

Melfalan jest lekiem przeciwnowotworowym, który może być podawany doustnie w postaci tabletek lub dożylnie w postaci roztworu do wstrzykiwań lub infuzji¹²³. Wybór postaci i schematu dawkowania zależy od rodzaju choroby, ogólnego stanu zdrowia pacjenta oraz od tego, czy lek jest stosowany samodzielnie, czy w połączeniu z innymi lekami. Istnieją także inne pochodne melfalanu, jak flufenamid melfalanu, które mają własne, specyficzne schematy dawkowania⁴.

• Doustnie (tabletki): typowo stosowana w leczeniu szpiczaka mnogiego. Standardowa dawka to 0,15 mg/kg masy ciała na dobę przez 4 dni, powtarzana co 6 tygodni⁵.
• Dożylnie (roztwór do infuzji lub wstrzyknięć): dawki różnią się w zależności od wskazania. W leczeniu szpiczaka mnogiego typowa dawka to 0,4 mg/kg masy ciała (16 mg/m² powierzchni ciała) co 4 tygodnie⁶. W przypadku stosowania dużych dawek (100–240 mg/m²), konieczne jest zabezpieczenie przeszczepem krwiotwórczych komórek macierzystych⁷.
• Flufenamid melfalanu (dożylnie): zalecana dawka początkowa to 40 mg w pierwszym dniu każdego 28-dniowego cyklu. U osób ważących do 60 kg – 30 mg⁴.

Częstotliwość podawania i czas trwania terapii ustala lekarz, biorąc pod uwagę reakcję organizmu oraz ewentualne działania niepożądane, takie jak zahamowanie czynności szpiku kostnego¹².

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

• Doustny melfalan jest bardzo rzadko stosowany u dzieci – brak szczegółowych wytycznych dotyczących dawkowania⁵.
• Dożylny melfalan: w dawce standardowej stosowany tylko w wyjątkowych przypadkach. W leczeniu nowotworów, takich jak nerwiak zarodkowy, stosuje się dawki oparte na powierzchni ciała, np. 100–240 mg/m², zwykle z przeszczepem komórek macierzystych⁸⁹.
• U dzieci poniżej 2 lat z ostrą białaczką limfoblastyczną lub szpikową brak jest potwierdzonych danych dotyczących bezpieczeństwa i skuteczności, dlatego nie zaleca się stosowania melfalanu w tej grupie¹⁰.

Pacjenci w podeszłym wieku

• Melfalan jest często stosowany w standardowych dawkach, ale przed zastosowaniem dużych dawek należy upewnić się, że stan narządów pacjenta pozwala na taką terapię¹¹¹².
• Nie ma specyficznych wytycznych dotyczących modyfikacji dawki, ale praktyka kliniczna sugeruje dostosowanie leczenia do ogólnego stanu zdrowia i tolerancji na lek¹¹.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

• Melfalan jest wydalany przez nerki, a jego klirens może być zmniejszony przy niewydolności nerek¹³¹⁴.
• Przy dożylnym podaniu w dawce standardowej (8–40 mg/m²) zaleca się rozpoczęcie leczenia od połowy dawki, a kolejne dawki ustala się w zależności od odpowiedzi hematologicznej¹⁴.
• W przypadku dużych dawek (100–240 mg/m²) modyfikacja dawki zależy od stopnia niewydolności nerek oraz tego, czy stosuje się przeszczep komórek macierzystych. U osób dializowanych można stosować melfalan z przeszczepem komórek macierzystych¹⁵.

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

• Nie ma jednoznacznych zaleceń dotyczących modyfikacji dawki melfalanu w tej grupie pacjentów, jednak w przypadku ciężkich zaburzeń czynności wątroby konieczne jest ostrożne monitorowanie pacjenta¹⁶.
• Flufenamid melfalanu: w łagodnych zaburzeniach wątroby nie ma potrzeby modyfikacji dawki, natomiast przy umiarkowanych i ciężkich zaburzeniach brak jest wystarczających danych, by ustalić rekomendacje¹⁶.

Kobiety w ciąży i matki karmiące piersią

• Melfalan nie powinien być stosowany w okresie karmienia piersią^17181920.
• Stosowanie w ciąży jest przeciwwskazane w niektórych wskazaniach, szczególnie przed przeszczepem komórek macierzystych¹⁹²¹.
• Podczas leczenia melfalanem należy stosować skuteczną antykoncepcję²².

Dawkowanie w zależności od wskazania

• Szpiczak mnogi (doustnie): 0,15 mg/kg mc./dobę przez 4 dni, powtarzane co 6 tygodni⁵.
• Szpiczak mnogi (dożylnie): 0,4 mg/kg mc. (16 mg/m² pc.) co 4 tygodnie lub 100–240 mg/m² w pojedynczej dawce z przeszczepem komórek macierzystych⁶⁷.
• Rak jajnika (dożylnie): 1 mg/kg mc. (ok. 40 mg/m² pc.) co 4 tygodnie lub w skojarzeniu z innymi lekami 0,3–0,4 mg/kg mc. co 4–6 tygodni²³.
• Nerwiak zarodkowy (dzieci): 100–240 mg/m² pc. w monoterapii lub w połączeniu z innymi lekami, z przeszczepem komórek macierzystych⁹.
• Czerniak złośliwy i mięsak tkanek miękkich (izolowana perfuzja dotętnicza): 0,6–1,5 mg/kg mc. w zależności od lokalizacji²⁴.
• Flufenamid melfalanu (szpiczak mnogi, dożylnie): 40 mg w pierwszym dniu 28-dniowego cyklu; dla osób do 60 kg – 30 mg⁴.

Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania

Maksymalna dawka dobowa melfalanu zależy od drogi podania i wskazania. W przypadku dawek przekraczających 140 mg/m² podawanych dożylnie, konieczne jest zabezpieczenie przeszczepem komórek macierzystych, aby ograniczyć ryzyko nieodwracalnego uszkodzenia szpiku²⁵⁷. Przedawkowanie melfalanu prowadzi do nasilonych objawów ze strony przewodu pokarmowego (nudności, wymioty, biegunka) oraz głębokiego zahamowania czynności szpiku. Nie istnieje swoista odtrutka, a leczenie polega na ścisłym monitorowaniu i leczeniu objawowym, w tym przetoczeniach krwi i płytkek^26272829.

Podsumowanie – Melfalan: dawkowanie dostosowane do potrzeb pacjenta

Dawkowanie melfalanu jest ściśle indywidualizowane i zależy od wielu czynników, takich jak wiek, masa ciała, wskazanie, stan nerek i wątroby oraz stosowanie innych leków. U dzieci, osób starszych i pacjentów z niewydolnością nerek zaleca się szczególną ostrożność oraz ewentualne modyfikacje dawki. Przestrzeganie zaleceń lekarza, regularna kontrola parametrów krwi oraz szybka reakcja na działania niepożądane są kluczowe dla skutecznej i bezpiecznej terapii melfalanem.