Leki bez recepty (OTC)
Leki na receptę (RX)
Suplementy diety
Wyroby medyczne
Środki spożywcze
Poradniki
Schorzenia
Substancje czynne
Interakcje
Porady
Kalkulatory
Badania kliniczneWprowadzenie do działań niepożądanych lisdeksamfetaminy
Lisdeksamfetamina jest lekiem z grupy psychostymulantów. Podobnie jak inne leki tego typu, może powodować działania niepożądane, jednak u większości pacjentów są one łagodne i przemijające123. Najczęściej występujące skutki uboczne to m.in. zmniejszenie łaknienia, bezsenność, suchość w jamie ustnej, bóle głowy, ból w nadbrzuszu oraz utrata masy ciała. Działania te pojawiają się częściej na początku leczenia lub po zwiększeniu dawki. Ich występowanie może być zależne od dawki, długości stosowania, wieku pacjenta oraz indywidualnej wrażliwości organizmu1.
Warto pamiętać, że działania niepożądane są możliwe przy stosowaniu każdego leku, ale nie u każdego muszą wystąpić. Decyzja o przyjmowaniu lisdeksamfetaminy zawsze powinna uwzględniać korzyści z leczenia oraz potencjalne ryzyko. U dzieci i młodzieży działania niepożądane mogą mieć inny charakter lub częstotliwość niż u dorosłych2.
Bardzo częste działania niepożądane (mogą wystąpić u więcej niż 1 na 10 osób)
- Zmniejszenie łaknienia – najczęściej obserwowane, może prowadzić do utraty masy ciała, zwłaszcza u dzieci i młodzieży14.
- Bezsenność – trudności z zasypianiem lub utrzymaniem snu, może mieć różny charakter (problemy z zaśnięciem, budzenie się w nocy, zbyt wczesne wstawanie)5.
- Suchość w jamie ustnej – uczucie suchości, czasem połączone z pragnieniem1.
- Ból głowy – może być łagodny lub umiarkowany, zwykle przemija samoistnie1.
- Ból w nadbrzuszu – uczucie dyskomfortu lub bólu w górnej części brzucha1.
- Zmniejszenie masy ciała – długotrwałe stosowanie może spowolnić przyrost masy ciała u dzieci i młodzieży, szczególnie przy wyższych dawkach i długim czasie leczenia46.
Częste działania niepożądane (mogą wystąpić u 1 na 10 osób)
- Pobudzenie – nadmierna aktywność, niepokój ruchowy7.
- Zaburzenia lękowe – uczucie lęku, napięcia7.
- Tiki nerwowe – mimowolne ruchy, głównie u dzieci7.
- Chwiejność emocjonalna – zmienne nastroje, łatwe przechodzenie od radości do smutku7.
- Ból brzucha – różny od bólu w nadbrzuszu, może dotyczyć całego brzucha7.
- Nudności, wymioty – najczęściej na początku leczenia7.
- Biegunka, zaparcia – zaburzenia pracy jelit7.
- Zawroty głowy – mogą pojawić się zwłaszcza przy zmianie pozycji ciała7.
- Niepokój, drżenie – poczucie napięcia, drżenie rąk lub innych części ciała7.
Niezbyt częste działania niepożądane (mogą wystąpić u 1 na 1000 osób)
- Nadwrażliwość – reakcje alergiczne, takie jak wysypka, świąd, obrzęk7.
- Depresja, dysforia – pogorszenie nastroju, przygnębienie7.
- Zwiększona aktywność psychoruchowa – nadmierna ruchliwość, trudności z usiedzeniem w miejscu7.
- Bruksizm – zgrzytanie zębami7.
- Nieprawidłowe doznania smakowe – zmiana odczuwania smaków7.
- Omdlenia – krótkotrwała utrata przytomności7.
- Drgawki – mogą pojawić się u osób z predyspozycjami7.
- Zaburzenia widzenia – niewyraźne widzenie, poszerzenie źrenic7.
- Częstoskurcz, kołatanie serca – przyspieszone bicie serca, uczucie „kołatania”7.
- Objaw Raynauda – napadowe blednięcie i sinienie palców rąk lub stóp pod wpływem zimna lub stresu7.
- Duszność – uczucie braku powietrza7.
Rzadkie, bardzo rzadkie i o nieznanej częstości działania niepożądane
- Reakcja anafilaktyczna – ciężka reakcja alergiczna zagrażająca życiu, objawiająca się m.in. obrzękiem twarzy, dusznością, spadkiem ciśnienia7.
- Epizody psychotyczne, mania, omamy – zaburzenia psychiczne, które mogą wystąpić szczególnie przy wysokich dawkach lub u osób z predyspozycjami7.
- Agresja – nieuzasadnione napady złości lub agresywnego zachowania7.
- Kardiomiopatia – uszkodzenie mięśnia sercowego, bardzo rzadkie7.
- Wydłużenie odstępu QTc – zaburzenie przewodnictwa w sercu, mogące prowadzić do poważnych zaburzeń rytmu7.
- Dermatillomania – kompulsywne drapanie skóry7.
- Eozynofilowe zapalenie wątroby – stan zapalny wątroby, bardzo rzadki7.
- Obrzęk naczynioruchowy – obrzęk głębokich warstw skóry, zwłaszcza wokół oczu i ust9.
- Zespół Stevensa-Johnsona – ciężka reakcja skórna, objawiająca się pęcherzami i złuszczaniem skóry9.
Działania niepożądane zależne od wieku, dawki i czasu stosowania
Działania niepożądane lisdeksamfetaminy mogą być różne w zależności od wieku pacjenta, przyjmowanej dawki oraz długości stosowania. U dzieci i młodzieży częściej obserwuje się zaburzenia apetytu, spowolnienie wzrostu i utratę masy ciała. U dorosłych mogą częściej występować zaburzenia lękowe, pobudzenie czy bezsenność46. Długotrwałe stosowanie, szczególnie w wysokich dawkach, zwiększa ryzyko spowolnienia rozwoju fizycznego u dzieci i młodzieży89.
- Objawy takie jak bezsenność, bóle głowy, suchość w ustach czy spadek masy ciała zazwyczaj pojawiają się na początku leczenia i mogą ustąpić po kilku tygodniach.
- Niektóre działania niepożądane, np. poważne reakcje alergiczne, wymagają natychmiastowej reakcji i zgłoszenia się do lekarza.
- W razie wystąpienia nietypowych lub uciążliwych objawów warto skonsultować się ze specjalistą, który może zmienić dawkowanie lub zdecydować o przerwaniu leczenia.
- Regularne kontrole masy ciała i wzrostu są szczególnie ważne u dzieci i młodzieży.
- Każde działanie niepożądane można zgłosić do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych lub producenta leku, co pozwala na lepsze monitorowanie bezpieczeństwa stosowania substancji czynnej10.
Możliwość zgłaszania działań niepożądanych
Jeśli podczas stosowania lisdeksamfetaminy pojawią się jakiekolwiek działania niepożądane, można je zgłosić do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych (URPL) za pośrednictwem strony internetowej https://smz.ezdrowie.gov.pl lub bezpośrednio do producenta leku. Zgłaszanie skutków ubocznych jest bardzo ważne, ponieważ pomaga w stałym monitorowaniu bezpieczeństwa stosowania leków10.
Tabela podsumowująca działania niepożądane lisdeksamfetaminy
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Bardzo rzadko | Częstość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Układ nerwowy | Ból głowy | Zawroty głowy, drżenie, niepokój, nadmierna senność | Słowotok, tiki nerwowe, bruksizm, dyskinezy | Drgawki | – | Epizody psychotyczne, mania, omamy |
| Układ pokarmowy | Ból w nadbrzuszu, suchość w ustach | Biegunka, zaparcia, nudności, wymioty | Zaburzenia smaku | – | Eozynofilowe zapalenie wątroby | – |
| Układ sercowo-naczyniowy | – | Częstoskurcz, kołatanie serca | Wydłużenie odstępu QTc, objaw Raynauda | Kardiomiopatia | – | – |
| Układ immunologiczny | – | – | Nadwrażliwość | – | – | Reakcja anafilaktyczna |
| Układ psychiczny | Zmniejszenie łaknienia, bezsenność | Pobudzenie, zaburzenia lękowe, chwiejność emocjonalna | Depresja, dysforia, zwiększona aktywność psychoruchowa, euforia | Agresja | – | Dermatillomania |
| Skóra i tkanka podskórna | – | – | – | – | – | Obrzęk naczynioruchowy, zespół Stevensa-Johnsona |
| Inne | Zmniejszenie masy ciała | – | Omdlenia | – | – | – |
Lisdeksamfetamina – profil działań niepożądanych zależny od wieku i czasu leczenia
Podsumowując, lisdeksamfetamina charakteryzuje się typowym profilem działań niepożądanych dla psychostymulantów. Najczęściej są one łagodne i ustępują samoistnie, jednak przy długotrwałym stosowaniu, zwłaszcza u dzieci i młodzieży, mogą prowadzić do spowolnienia wzrostu i utraty masy ciała. Wśród innych działań niepożądanych można wyróżnić m.in. bezsenność, bóle głowy, objawy ze strony przewodu pokarmowego, zaburzenia nastroju czy zaburzenia rytmu serca. Każdy pacjent powinien być świadomy możliwych skutków ubocznych i regularnie monitorować swoje samopoczucie podczas leczenia123.