Lewamizol

Ogólna charakterystyka lewamizolu

Lewamizol jest syntetyczną substancją leczniczą należącą do grupy imidazotiazoli, znaną głównie ze swojego działania przeciwpasożytniczego oraz immunomodulującego. Początkowo został opracowany w latach 60. XX wieku i szeroko stosowany w weterynarii do zwalczania pasożytów jelitowych u zwierząt. Z czasem zaczął być wykorzystywany także w lecznictwie ludzi, zwłaszcza jako skuteczny lek przeciwrobaczy zwalczający różne gatunki nicieni bytujących w przewodzie pokarmowym człowieka.

Oprócz działania przeciwpasożytniczego, lewamizol wykazuje właściwości stymulujące układ odpornościowy i przeciwzapalne. Z tego względu był stosowany pomocniczo w leczeniu niektórych chorób autoimmunologicznych oraz jako wsparcie terapii nowotworów, takich jak rak nerki czy rak jelita grubego. Warto jednak podkreślić, że ze względu na ryzyko poważnych działań niepożądanych, obecnie jego zastosowanie u ludzi zostało ograniczone lub całkowicie wycofane w wielu krajach, w tym w Polsce.

Właściwości lecznicze i wskazania do stosowania lewamizolu

Lewamizol cechuje się silnym działaniem przeciwpasożytniczym, zwłaszcza wobec szerokiego spektrum nicieni jelitowych. Najczęściej był stosowany w leczeniu zakażeń takich pasożytów jak:

• Glista ludzka (Ascaris lumbricoides)
• Włosogłówka (Trichuris trichiura)
• Tęgoryjce (Ancylostoma duodenale, Necator americanus)

Wskazaniami do stosowania lewamizolu były głównie:

• Ascarioza (glistnica)
• Trichurioza (włosogłówczyca)
• Ankylostomoza (tęgoryjczyca)

Z racji swoich właściwości immunomodulujących, lewamizol był niegdyś stosowany dodatkowo w terapii wspomagającej niektórych chorób autoimmunologicznych i nowotworowych, choć dziś te wskazania mają znaczenie głównie historyczne.

Mechanizm działania lewamizolu

Działanie przeciwpasożytnicze lewamizolu polega na blokowaniu receptorów nikotynowych acetylocholiny w mięśniach nicieni. Wywołuje to depolaryzację błony komórkowej mięśni pasożyta, prowadząc do ich skurczu i paraliżu spastycznego. Sparaliżowany pasożyt nie jest w stanie się poruszać, przyczepiać do ściany jelita ani pobierać pokarmu, przez co zostaje wydalony z organizmu wraz z kałem.

Działanie immunomodulujące lewamizolu polega na:

• Zwiększeniu aktywności makrofagów (komórek żernych układu odpornościowego)
• Stymulacji limfocytów T oraz produkcji cytokin prozapalnych, takich jak interleukina-2 i interferon gamma

Dzięki temu układ odpornościowy organizmu jest bardziej efektywny w zwalczaniu infekcji oraz – potencjalnie – komórek nowotworowych. Mimo to, ze względu na ryzyko powikłań, zastosowania immunomodulujące zostały niemal całkowicie zarzucone.

Typowe schematy dawkowania lewamizolu

Dorośli: Standardowa dawka terapeutyczna wynosi 150 mg doustnie jednorazowo, najlepiej podczas posiłku. W razie konieczności (np. ryzyko ponownej infekcji) dawkę można powtórzyć po kilku tygodniach.

Dzieci: Dawka ustalana jest na podstawie masy ciała – zazwyczaj 2–3 mg/kg jednorazowo doustnie, przy czym maksymalna dawka nie powinna przekraczać 150 mg.

Osoby starsze: Zaleca się ostrożność, szczególnie w przypadku współistniejących chorób przewlekłych (np. nerek, wątroby), które mogą wpływać na metabolizm leku. Dawkowanie powinno być ustalone przez lekarza indywidualnie.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią: Stosowanie lewamizolu jest przeciwwskazane, zwłaszcza w pierwszym trymestrze ciąży oraz podczas karmienia piersią, ze względu na brak dostatecznych danych dotyczących bezpieczeństwa.

Pacjenci z chorobami przewlekłymi: Szczególna ostrożność dotyczy osób z niewydolnością nerek, wątroby lub zaburzeniami hematologicznymi. W takich przypadkach leczenie powinno być prowadzone pod ścisłą kontrolą lekarza, z regularnym monitorowaniem morfologii krwi.

Sytuacje wymagające szczególnej ostrożności

• Zaburzenia hematologiczne: Lewamizol może powodować agranulocytozę – groźny spadek liczby granulocytów we krwi, zwiększający podatność na ciężkie zakażenia. Konieczna jest regularna kontrola morfologii krwi.
• Choroby wątroby i nerek: Osoby z niewydolnością tych narządów są narażone na wolniejszy metabolizm leku i większe ryzyko działań niepożądanych.
• Stosowanie innych leków: Ostrożność należy zachować przy jednoczesnym stosowaniu leków wpływających na szpik kostny lub układ odpornościowy (np. cytostatyki, kortykosteroidy).
• Reakcje alergiczne: Mogą wystąpić wysypki skórne, pokrzywka oraz inne reakcje nadwrażliwości.
• Kobiety ciężarne i karmiące: Brak wystarczających danych o bezpieczeństwie – unikać stosowania.

Możliwe działania niepożądane lewamizolu

• Agranulocytoza – potencjalnie zagrażający życiu spadek liczby białych krwinek, objawiający się gorączką, bólem gardła, osłabieniem
• Objawy żołądkowo-jelitowe – nudności, wymioty, bóle brzucha, biegunka
• Reakcje skórne – wysypki, pokrzywka
• Bóle głowy, zawroty głowy

Ze względu na możliwość wystąpienia groźnych powikłań, stosowanie lewamizolu wymaga monitorowania morfologii krwi, zwłaszcza podczas powtarzanego lub dłuższego leczenia.

Podsumowanie

Lewamizol jest syntetycznym lekiem przeciwpasożytniczym stosowanym głównie w leczeniu zakażeń nicieniami jelitowymi. Jego mechanizm działania polega na wywołaniu paraliżu pasożytów, co umożliwia ich usunięcie z organizmu. Substancja ta wykazuje również właściwości immunomodulujące, jednak ze względu na ryzyko ciężkich działań niepożądanych, takich jak agranulocytoza, obecnie jej zastosowanie w medycynie ludzkiej jest mocno ograniczone. Dawkowanie lewamizolu powinno być ustalane indywidualnie przez lekarza, z uwzględnieniem wieku, masy ciała i ogólnego stanu zdrowia pacjenta. Niezbędna jest szczególna ostrożność u osób z chorobami przewlekłymi oraz monitorowanie parametrów krwi podczas terapii.