Lactobacillus gasseri

Czym jest Lactobacillus gasseri i gdzie naturalnie się znajduje?

Lactobacillus gasseri to Gram-dodatnia bakteria kwasu mlekowego, która naturalnie zasiedla ludzki przewód pokarmowy, drogi rodne oraz jamę ustną¹¹. Należy do grupy probiotyków – żywych mikroorganizmów, które w odpowiedniej ilości wywierają korzystny wpływ na zdrowie gospodarza¹. Dostępna jest w postaci suplementów diety oraz w niektórych fermentowanych produktach spożywczych – jogurtach, kefirze, maślance czy kiszonej kapuście¹². Warto wiedzieć, że fermentowana żywność rzadko gwarantuje konkretny szczep ani stabilną liczbę CFU, dlatego jeśli zależy Ci na odtworzeniu warunków z badań klinicznych, suplementy z podanym oznaczeniem szczepu są pewniejszym wyborem¹³.

W obrębie gatunku wyróżnia się wiele szczepów o różnych właściwościach. Najlepiej przebadane klinicznie to SBT2055 (LG2055) i BNR17. Badania naukowe wyodrębniły też blisko spokrewniony gatunek L. paragasseri o nieco odmiennym profilu metabolicznym, co może mieć znaczenie dla wyboru konkretnego preparatu¹⁴. Odmianą wymienianą w kontekście suplementacji jest również Lactobacillus gasseri 57C.

Jak Lactobacillus gasseri działa w organizmie?

Głównym mechanizmem działania jest fermentacja cukrów do kwasu mlekowego, który zakwasza środowisko jelitowe i pochwowe, hamując namnażanie patogenów². Niektóre szczepy wydzielają dodatkowo nadtlenek wodoru (H₂O₂), działający antybakteryjnie i przeciwgrzybiczo wobec m.in. Escherichia coli, Gardnerella vaginalis oraz Candida albicans¹⁵. Bakteria produkuje też bakteriocyny – białkowe cząsteczki o działaniu przeciwdrobnoustrojowym – oraz przyczepia się do komórek nabłonkowych, blokując w ten sposób miejsca wiązania patogenów¹⁶.

Na poziomie odporności L. gasseri wchodzi w interakcje z komórkami dendrytycznymi błony śluzowej, wpływając na różnicowanie limfocytów T i produkcję immunoglobulin. Wykazano, że obniża stężenie prozapalnych cytokin (TNF-α, IL-6) i zwiększa poziom cytokin przeciwzapalnych¹⁷¹⁸. Szczep LG2055 wzmacnia też integralność bariery jelitowej poprzez zwiększenie ekspresji białek okludyny i klaudyn tworzących ścisłe połączenia między komórkami nabłonka¹⁹.

Czy Lactobacillus gasseri pomaga schudnąć i zredukować tłuszcz brzuszny?

To najlepiej zbadany obszar działania tego probiotyku u ludzi. W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu z grupą kontrolną (Kadooka i wsp., 2010) 87 dorosłych z nadmierną tkanką tłuszczową przyjmowało przez 12 tygodni fermentowane mleko zawierające szczep SBT2055. W porównaniu z grupą placebo odnotowano redukcję trzewnej tkanki tłuszczowej o 4,6%, tkanki podskórnej o 3,3%, masy ciała o 1,4% (ok. 1,1 kg), a obwodu talii o 1,8% (ok. 1,7 cm)³. Po zaprzestaniu suplementacji efekty się cofały⁴. Kolejne badanie z udziałem 210 dorosłych wykazało 8,5% redukcję tłuszczu brzusznego w grupie przyjmującej L. gasseri²².

Mechanizm metaboliczny obejmuje hamowanie aktywności lipazy trzustkowej przez zwiększanie rozmiarów cząstek micelowych tłuszczu, co ogranicza wchłanianie kwasów tłuszczowych w jelicie i zwiększa ich wydalanie z kałem²³. W badaniach na zwierzętach szczep SBT2055 podnosił też wydatek energetyczny poprzez nasilenie utleniania węglowodanów i poprawiał tolerancję glukozy²⁴ – jednak te wyniki dotyczą modeli zwierzęcych i nie można ich bezpośrednio przekładać na ludzi.

Ważna perspektywa: przegląd systematyczny obejmujący 14 badań nad probiotykami z rodzaju Lactobacillus pokazał sprzeczne wyniki – dziewięć prób wykazało utratę wagi, dwie – jej wzrost, a trzy – brak efektu²². Typowa utrata masy ciała w pozytywnych badaniach wynosi 1–2 kg przez kilka miesięcy i jest uznawana za skromną w porównaniu z farmakoterapią otyłości²⁵. L. gasseri może być pomocnym uzupełnieniem zdrowej diety i aktywności fizycznej, nie zaś samodzielnym sposobem na odchudzanie²⁶.

Jak Lactobacillus gasseri wspiera zdrowie intymne kobiet?

Zdrowe środowisko pochwy jest zdominowane przez bakterie z rodzaju Lactobacillus. L. gasseri, produkując kwas mlekowy i nadtlenek wodoru, pomaga utrzymać pH poniżej 4,5, co zapobiega namnażaniu bakterii odpowiedzialnych za bakteryjne zapalenie pochwy (BV)². W badaniu klinicznym z udziałem 40 kobiet z nawracającym BV lub kandydozą pochwy stosowanie preparatu zawierającego szczep DSM 14869 jako uzupełnienie standardowej antybiotykoterapii dało wskaźnik wyleczenia BV na poziomie 50% po 6 miesiącach (krótszy protokół) i 67% po 6 i 12 miesiącach (dłuższy protokół). W przypadku kandydozy pochwy odsetek wyleczeń po 6 miesiącach wyniósł 100% przy łącznym stosowaniu flukonazolu i probiotyku²⁷.

Dane obserwacyjne wskazują też, że wysoka obecność L. gasseri w mikrobiocie pochwy koreluje z niższymi wskaźnikami zakażeń Chlamydia trachomatis i Mycoplasma genitalium oraz szybszym klirensem HPV, co sugeruje potencjalną rolę ochronną²⁸. Wyniki in vitro wykazały też aktywność wobec Trichomonas vaginalis, choć nie zastępuje to leczenia trichomoniazy²⁸.

Jakie dawki stosuje się w badaniach klinicznych?

Nie ustalono jednej, oficjalnie zalecanej dawki dla L. gasseri. Suplementy dostępne w aptekach i sklepach ze zdrową żywnością zawierają zazwyczaj od 1 do 10 miliardów CFU na porcję⁵. Większość pozytywnych badań klinicznych stosowała dawki w przedziale 1×10⁹ – 1×10¹⁰ CFU dziennie przez 8–12 tygodni⁶. Badania nad wspomaganiem eradykacji H. pylori używały 1 miliarda CFU dwa razy dziennie przez 4–8 tygodni²⁹.

Warto pamiętać, że probiotyki zazwyczaj nie kolonizują jelita trwale po odstawieniu – efekty mogą wracać do punktu wyjścia po zakończeniu suplementacji³⁴. Długoterminowe dane dotyczące stosowania dłuższego niż 3 miesiące są ograniczone³⁵.

Kiedy skontaktować się z lekarzem?

L. gasseri jest ogólnie dobrze tolerowany przez zdrowych dorosłych. Istnieją jednak sytuacje, w których przed rozpoczęciem lub kontynuowaniem suplementacji należy skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą:

• Obniżona odporność – choroby nowotworowe, chemioterapia, zakażenie HIV, terapia immunosupresyjna po przeszczepieniu narządów: rzadkie, ale poważne zakażenia krwi (bakteriemia) i zapalenie wsierdzia były opisywane właśnie u takich pacjentów¹⁰³⁶.
• Cewnik centralny (wkłucie do żyły głównej) – ryzyko translokacji bakterii do jałowych obszarów ciała⁹.
• Ciężki stan kliniczny, niedawna duża operacja lub uszkodzenie bariery jelitowej – żywe bakterie mogą przenikać przez uszkodzoną śluzówkę³⁷.
• Ciąża i karmienie piersią – ogólne dane dotyczące probiotyków są uspokajające, ale badania swoiście dotyczące L. gasseri są ograniczone; konsultacja z lekarzem jest zalecana¹⁰³⁸.
• Wcześniaki – mogą być bardziej podatne na działania niepożądane probiotyków⁹.
• Stosowanie antybiotyków – antybiotyki mogą niszczyć podane probiotyki; zaleca się odstęp co najmniej 2 godzin między dawkami³⁹.
• Leki immunosupresyjne – interakcje nie są w pełni poznane, wskazana ostrożność⁴⁰.
• Alergiczna reakcja na składniki preparatu – trudności z oddychaniem, obrzęk, wysypka to sygnały do natychmiastowej pomocy medycznej³⁶.

Jeśli po kilku dniach stosowania wzdęcia i dyskomfort jelitowy nie ustępują lub nasilają się, a towarzyszą im gorączka lub inne niepokojące objawy, przerwij suplementację i skontaktuj się z lekarzem.

Wybierając suplement z L. gasseri, sprawdź, czy etykieta podaje konkretny oznaczony szczep (np. SBT2055, BNR17), gwarantowaną liczbę CFU do końca daty ważności oraz czy produkt przeszedł kontrolę jakości. Przechowuj preparat zgodnie z zaleceniami producenta – zazwyczaj w chłodnym, suchym miejscu, z dala od bezpośredniego światła słonecznego⁴¹. Jeśli po 8–12 tygodniach regularnego stosowania nie zauważasz żadnej poprawy, warto omówić z lekarzem lub farmaceutą, czy kontynuowanie ma sens w Twoim przypadku.