Lactobacillus acidophilus

Czym jest Lactobacillus acidophilus?

Lactobacillus acidophilus to gram-dodatnia, nieprzetrwalnikująca bakteria kwasu mlekowego, która naturalnie zasiedla przewód pokarmowy, jamę ustną i pochwę człowieka. Nazwa „acidophilus” nie jest przypadkowa – oznacza dosłownie „miłująca kwas”, bo bakteria ta najlepiej czuje się w lekko kwaśnym środowisku. Jej optymalna temperatura wzrostu to około 37°C, czyli dokładnie tyle, ile wynosi temperatura ludzkiego ciała.

Bakterię po raz pierwszy opisał w 1892 roku niemiecki ginekolog Albert Döderlein, który zaobserwował ją w nabłonku pochwy. Od tamtej pory wyizolowano kilkadziesiąt odmian tego gatunku. Do dziś L. acidophilus należy do najlepiej przebadanych drobnoustrojów stosowanych jako probiotyki – w bazie naukowej PubMed istnieje ponad cztery tysiące badań poświęconych tej bakterii.

Warto wiedzieć, że L. acidophilus uczestniczy też w syntezie niektórych ważnych dla organizmu substancji – m.in. witaminy B3, B6 oraz kwasu foliowego.

Jak działa Lactobacillus acidophilus?

Główny mechanizm działania tej bakterii opiera się na fermentacji cukrów – przede wszystkim laktozy – do kwasu mlekowego. To z kolei obniża pH w jelitach, tworząc środowisko nieprzyjazne dla wielu drobnoustrojów chorobotwórczych, które preferują odczyn obojętny lub zasadowy. Najprościej mówiąc: L. acidophilus „zakwasza teren”, żeby patogeny nie mogły się na nim rozgościć.

To nie jedyny sposób, w jaki ta bakteria chroni jelita. L. acidophilus:

• Wytwarza substancje przeciwbakteryjne (m.in. nadtlenek wodoru), które bezpośrednio hamują wzrost niepożądanych mikroorganizmów, takich jak Escherichia coli, Salmonella czy grzyby Candida albicans.
• Tworzy barierę jelitową – przyczepia się do błony śluzowej jelit i blokuje miejsca, do których mogłyby przylgnąć patogeny. Szczep LA 1 wykazuje w tym zakresie szczególnie silne właściwości adhezyjne, potwierdzone badaniami laboratoryjnymi.
• Wspiera integralność śluzówki jelita, uszczelniając ją i zapobiegając przenikaniu toksyn oraz szkodliwych drobnoustrojów do krwiobiegu.
• Działa immunomodulująco – stymuluje produkcję przeciwciał i aktywność komórek układu odpornościowego, choć skala tego działania zależy od konkretnego szczepu.

Gdzie naturalnie występuje L. acidophilus?

Skąd wziąć L. acidophilus bez sięgania po suplement? Przede wszystkim z fermentowanych produktów mlecznych. Najlepszymi źródłami są:

• Naturalne jogurty, kefiry, maślanki i zsiadłe mleko – klasyczne produkty fermentowane, w których bakterie kwasu mlekowego odgrywają kluczową rolę technologiczną.
• Kiszonki – np. kiszona kapusta, choć zawartość L. acidophilus jest tu mniejsza niż w produktach mlecznych.
• W mniejszych ilościach – mięso i zboża.

Należy jednak pamiętać o ważnym rozróżnieniu: bakterie obecne w żywności fermentowanej to kultury starterowe odpowiedzialne za sam proces fermentacji – nie mają one zdolności do trwałego zasiedlania jelit. Wyselekcjonowane szczepy probiotyczne w suplementach to zupełnie inna kategoria: dobierane są pod kątem przeżywalności w przewodzie pokarmowym i potwierdzonych właściwości zdrowotnych.

Kiedy stosować probiotyki z L. acidophilus?

L. acidophilus jest stosowany pomocniczo w wielu sytuacjach związanych z zaburzeniami mikrobioty jelitowej i nie tylko. Do najczęstszych wskazań należą:

• Antybiotykoterapia – antybiotyki niszczą nie tylko chorobotwórcze bakterie, ale też te pożyteczne. Stosowanie probiotyku w trakcie i po kuracji pomaga odbudować mikrobiotę. Pamiętaj jednak o zachowaniu 2–3 godzin odstępu między dawką antybiotyku a probiotykiem.
• Biegunki różnego pochodzenia – badania wykazały, że L. acidophilus może skracać czas trwania ostrej biegunki, m.in. u dzieci.
• Przewlekłe zaparcia – niektóre szczepy, szczególnie stosowane w połączeniu z innymi probiotykami, mogą poprawiać regularność wypróżnień i komfort jelitowy, zwłaszcza u osób starszych.
• Zespół jelita drażliwego (IBS) – preparaty zawierające L. acidophilus były badane pod kątem łagodzenia wzdęć, bólu brzucha i normalizacji konsystencji stolca, choć wyniki zależą od składu preparatu.
• Infekcje dróg rodnych – L. acidophilus naturalnie zasiedla pochwę i skutecznie konkuruje z grzybami Candida albicans oraz bakteriami odpowiedzialnymi za bakteryjne zapalenie pochwy. Dostępne są zarówno suplementy doustne, jak i globulki dopochwowe.
• Martwicze zapalenie jelit i wsparcie odporności u niemowląt – probiotyki z L. acidophilus stosuje się już od pierwszych dni życia.

Szczepy L. acidophilus dostępne w preparatach

W produktach aptecznych i suplementach diety L. acidophilus występuje w różnych szczepach. Trzy najczęściej spotykane w Polsce to:

• Er-2 szczep 317/402 Narine – szczep o niezwykłej historii. Wyizolował go w 1954 roku ormiański mikrobiolog prof. Levon Akopovich Erzinkyan ze smółki swojej wnuczki. Szczep ten wyróżnia się wyjątkowo wysoką odpornością na działanie kwasów żołądkowych (pH 2,0), żółci, antybiotyków i chemioterapeutyków, dzięki czemu dobrze przeżywa podróż przez przewód pokarmowy. Może kolonizować jelita przez około dwa tygodnie i wykazuje zdolność do stymulowania produkcji interferonu. Dostępny jest w formie kapsułek.
• LA 1 – szczep wyróżniający się wyjątkowo silnymi właściwościami adhezyjnymi, czyli zdolnością do przyczepiania się do komórek nabłonka jelitowego. Badania wykazały, że skutecznie blokuje adhezję różnych drobnoustrojów chorobotwórczych do komórek jelit.
• La-14 – szeroko stosowany szczep komercyjny, dla którego przeprowadzono m.in. badania dotyczące wpływu na zdrowie wątroby. W modelach zwierzęcych wykazał działanie ochronne wobec uszkodzeń wątroby, łagodząc markery stanu zapalnego i wspierając prawidłowy skład mikrobioty jelitowej.

Działania niepożądane i bezpieczeństwo stosowania

L. acidophilus jest uznawany za mikroorganizm o ugruntowanym profilu bezpieczeństwa – wiele szczepów posiada status GRAS (Generally Recognized as Safe). Działania niepożądane są zazwyczaj łagodne i przemijające, szczególnie w pierwszych dniach stosowania, gdy mikrobiota jelitowa „adaptuje się” do nowego szczepu:

• Przejściowe wzdęcia, uczucie pełności i oddawanie gazów – najczęstsze, ustępują samoistnie.
• Luźniejsze stolce lub przejściowe zaparcia – rzadziej.
• Reakcje nadwrażliwości na składniki pomocnicze preparatu (nośniki, białka mleka, soja) – bardzo rzadko. Dotyczy to składników otoczki, nie samych bakterii.

Szczególną ostrożność powinny zachować osoby z głęboką immunosupresją, ciężką neutropenią, z cewnikami naczyniowymi lub po rozległych zabiegach chirurgicznych przewodu pokarmowego. W tych grupach nawet „przyjazne” bakterie probiotyczne mogą teoretycznie stanowić ryzyko zakażeń oportunistycznych. U osób ogólnie zdrowych takie ryzyko praktycznie nie istnieje.

Podsumowanie – praktyczne wskazówki

L. acidophilus to klasyczny, dobrze poznany probiotyk o szerokim zastosowaniu i solidnym profilu bezpieczeństwa. Jego działanie jest jednak zawsze powiązane z konkretnym szczepem – dlatego przy zakupie sprawdzaj pełne oznaczenie szczepu, nie tylko nazwę gatunku. Pamiętaj, że efekt probiotyku jest przejściowy: bakterie kolonizują jelita na czas stosowania i stopniowo zanikają po jego zakończeniu – w długoterminowym wsparciu mikrobioty konieczne są regularne lub powtarzane cykle. Jeśli przyjmujesz antybiotyk, zachowaj 2–3 godziny przerwy między jego dawką a probiotykiem. Kobiety w ciąży, karmiące piersią oraz osoby z poważnymi chorobami przewlekłymi powinny skonsultować suplementację z lekarzem. L. acidophilus działa najlepiej jako część całościowego dbania o jelita – w połączeniu z dietą bogatą w błonnik, dobrym nawodnieniem i ograniczeniem czynników niszczących mikrobiotę.