Klobazam – porównanie substancji czynnych

Klobazam, klonazepam i diazepam to benzodiazepiny stosowane w leczeniu lęku, padaczki i innych zaburzeń. Różnią się wskazaniami, bezpieczeństwem i możliwościami stosowania u różnych pacjentów.

Porównywane substancje czynne – podobieństwa i przynależność do grupy leków

W tym porównaniu analizujemy trzy substancje czynne: klobazam, klonazepam i diazepam. Wszystkie należą do grupy benzodiazepin, czyli leków działających na ośrodkowy układ nerwowy. Łączy je mechanizm działania polegający na wzmacnianiu aktywności kwasu gamma-aminomasłowego (GABA), co skutkuje uspokojeniem, działaniem przeciwlękowym, przeciwdrgawkowym oraz rozluźniającym mięśnie szkieletowe¹²³.

Podobieństwa tych substancji to:

• Działanie uspokajające, przeciwlękowe i przeciwdrgawkowe¹²³.
• Możliwość stosowania w leczeniu padaczki oraz zaburzeń lękowych⁴⁵⁶.
• Wpływ na mięśnie szkieletowe (działanie rozluźniające)¹³.
• Możliwość uzależnienia fizycznego i psychicznego przy dłuższym stosowaniu⁷⁸⁹.

Wskazania do stosowania – kiedy wybiera się klobazam, klonazepam i diazepam?

Choć substancje te należą do jednej grupy, różnią się szczegółowymi wskazaniami oraz dostępnością w różnych postaciach i drogach podania:

• Klobazam jest stosowany głównie w leczeniu ostrych i przewlekłych stanów lękowych oraz jako lek wspomagający w padaczce, zwłaszcza gdy inne leki przeciwdrgawkowe nie przynoszą efektów⁴.
• Klonazepam ma szerokie zastosowanie w leczeniu padaczki (różne typy napadów u dzieci i dorosłych), ale bywa również używany do przerywania stanu padaczkowego⁵¹⁰. Rzadziej wykorzystuje się go w leczeniu zaburzeń lękowych.
• Diazepam jest bardzo wszechstronny – oprócz leczenia lęku i padaczki stosuje się go także w leczeniu objawów odstawienia alkoholu, stanów spastycznych mięśni, tężca, premedykacji przed zabiegami oraz w leczeniu ostrych napadów lęku czy drgawek gorączkowych⁶¹¹¹².

Ważną różnicą jest też możliwość stosowania w różnych grupach wiekowych:

• Klobazam – u dzieci powyżej 6. roku życia (w padaczce), natomiast w leczeniu lęku głównie u dorosłych¹³.
• Klonazepam – dostępny zarówno dla dzieci (nawet od 1. roku życia) jak i dorosłych, w leczeniu padaczki¹⁴¹⁵.
• Diazepam – może być stosowany w różnych formach u dzieci (od 1. roku życia, a w niektórych postaciach nawet wcześniej) i dorosłych, zwłaszcza w ostrych stanach wymagających szybkiej interwencji¹⁶¹⁷.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne

Wszystkie trzy substancje wzmacniają działanie kwasu GABA w mózgu, co prowadzi do zmniejszenia pobudliwości neuronów i efektów takich jak uspokojenie, zmniejszenie lęku czy drgawek¹²³. Jednak różnią się szczegółami działania i losami leku w organizmie:

• Klobazam ma długi czas działania (okres półtrwania ok. 36 godzin), jest metabolizowany w wątrobie, a jego aktywny metabolit (N-demetyloklobazam) może się kumulować, zwłaszcza u osób z zaburzeniami metabolicznymi¹⁸.
• Klonazepam także długo działa (okres półtrwania 20–60 godzin), dobrze wchłania się po podaniu doustnym i jest wydalany głównie przez nerki w postaci nieaktywnych metabolitów¹⁹.
• Diazepam ma również długi okres półtrwania (nawet do 48 godzin, a jego aktywne metabolity mogą utrzymywać się do 100 godzin), jest bardzo dobrze rozprowadzany w organizmie i łatwo przenika do mózgu oraz innych tkanek²⁰²¹.

Różnice dotyczą także szybkości działania i dostępnych form:

• Klobazam i klonazepam dostępne są głównie w formie doustnej, choć klonazepam może być podawany także dożylnie w stanach nagłych²².
• Diazepam występuje w wielu postaciach: doustnej, dożylnej, domięśniowej, doodbytniczej i zawiesinie doustnej, co pozwala na bardzo szybkie działanie w ostrych sytuacjach, np. w napadzie drgawek²³²⁴.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co uważać?

Chociaż przeciwwskazania dla wszystkich trzech substancji są zbliżone, istnieją też pewne różnice:

• Wspólne przeciwwskazania to: nadwrażliwość na benzodiazepiny, myasthenia gravis (nużliwość mięśni), ciężka niewydolność oddechowa, zespół bezdechu sennego oraz ciężka niewydolność wątroby²⁵²⁶²⁷.
• Klobazam jest przeciwwskazany u kobiet karmiących piersią²⁵, a diazepam oraz klonazepam także nie powinny być stosowane w tym okresie²⁸²⁹.
• Diazepam i klonazepam mają szerzej opisane przeciwwskazania dotyczące leczenia osób z ostrym zatruciem alkoholem, porfirią czy ostrymi psychozami²⁷²⁶.
• U dzieci benzodiazepiny powinny być stosowane tylko po wnikliwej ocenie konieczności – klobazam nie jest zalecany poniżej 6. roku życia, klonazepam i diazepam mogą być stosowane od 1. roku życia (w wyjątkowych sytuacjach nawet wcześniej)²⁵¹⁴¹⁶.

Wszystkie te leki mogą powodować uzależnienie, szczególnie przy dłuższym stosowaniu lub u osób z tendencją do uzależnień⁷⁸⁹. Ryzyko to rośnie wraz z dawką i długością leczenia.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Porównując klobazam, klonazepam i diazepam pod kątem bezpieczeństwa u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących piersią, kierowców oraz osób z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby, można zauważyć następujące różnice:

• Dzieci: Klobazam zaleca się u dzieci powyżej 6 lat (padaczka), klonazepam i diazepam można stosować już u młodszych dzieci, szczególnie w ostrych napadach padaczkowych¹³¹⁴¹⁶.
• Kobiety w ciąży: Wszystkie trzy leki mogą być stosowane w ciąży tylko w wyjątkowych przypadkach, jeśli korzyść dla matki przewyższa potencjalne ryzyko dla dziecka. Klobazam i diazepam nie są zalecane w ciąży, a w razie konieczności trzeba stosować możliwie najniższą skuteczną dawkę³⁰²⁸²⁹.
• Karmienie piersią: Wszystkie są przeciwwskazane – przenikają do mleka i mogą zaszkodzić dziecku³¹²⁸²⁹.
• Kierowcy: Wszystkie trzy leki mogą zaburzać zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn przez powodowanie senności, zaburzeń koncentracji i koordynacji³²³³³⁴.
• Osoby z zaburzeniami nerek lub wątroby: W tej grupie należy stosować niższe dawki, ponieważ ryzyko działań niepożądanych jest wyższe, a niektóre postacie leków mogą być przeciwwskazane przy ciężkiej niewydolności wątroby³⁵³⁶³⁷.

Podsumowanie – benzodiazepiny w różnych sytuacjach klinicznych

Wybór między klobazamem, klonazepamem a diazepamem zależy od rodzaju schorzenia, wieku pacjenta, dostępności postaci leku oraz potencjalnych przeciwwskazań i ryzyka działań niepożądanych. Klobazam sprawdza się w leczeniu lęku i jako lek wspomagający w padaczce, klonazepam jest skuteczny głównie w padaczce, a diazepam wykazuje bardzo szerokie zastosowanie – od stanów lękowych po ostre napady drgawek i spastyczność mięśni. Każdy z tych leków wymaga ostrożnego dawkowania, zwłaszcza u osób z zaburzeniami metabolicznymi, wątroby, nerek, u dzieci oraz kobiet w ciąży i karmiących piersią.