Kaptopryl – przeciwwskazania

Czym jest kaptopryl i kiedy jego stosowanie może być przeciwwskazane?

Kaptopryl (łac. Captoprilum) jest substancją czynną należącą do grupy inhibitorów konwertazy angiotensyny (ACE), które działają poprzez hamowanie przemiany angiotensyny I w angiotensynę II – hormonu powodującego skurcz naczyń krwionośnych i podwyższenie ciśnienia tętniczego¹². Dzięki temu kaptopryl obniża ciśnienie krwi, wspiera leczenie przewlekłej niewydolności serca, a także chroni nerki w przebiegu nefropatii cukrzycowej³⁴.

Jak każdy lek, kaptopryl nie jest odpowiedni dla wszystkich. W niektórych przypadkach jego stosowanie jest całkowicie zakazane (przeciwwskazania bezwzględne), w innych może być dopuszczone tylko po dokładnej ocenie ryzyka (przeciwwskazania względne). Są też sytuacje, w których trzeba zachować szczególną ostrożność – na przykład u osób z chorobami nerek, wątroby lub w przypadku przyjmowania innych leków. Właściwe rozpoznanie przeciwwskazań pozwala uniknąć poważnych powikłań.

Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy nie wolno stosować kaptoprylu?

• Nadwrażliwość na kaptopryl lub inne inhibitory ACE – nie wolno stosować kaptoprylu u osób, które kiedykolwiek miały reakcję alergiczną na ten lek lub inne leki z tej grupy, ponieważ może to prowadzić do groźnych reakcji uczuleniowych⁵⁶.
• Obrzęk naczynioruchowy związany z wcześniejszym stosowaniem inhibitorów ACE – jeśli podczas wcześniejszego leczenia pojawił się obrzęk twarzy, języka, gardła czy kończyn, dalsze podanie kaptoprylu grozi ponownym wystąpieniem tej niebezpiecznej reakcji, która może zagrażać życiu⁶⁵.
• Dziedziczny lub samoistny obrzęk naczynioruchowy – osoby z tą rzadką chorobą mają zwiększone ryzyko ciężkich obrzęków po podaniu kaptoprylu⁶⁵.
• Drugi i trzeci trymestr ciąży – kaptopryl może poważnie zaszkodzić rozwijającemu się dziecku, dlatego jest przeciwwskazany w późnej ciąży⁵⁶.
• Karmienie piersią – substancja ta przenika do mleka matki i może negatywnie wpływać na dziecko, dlatego nie należy jej stosować podczas laktacji⁵.
• Jednoczesne stosowanie z aliskirenem u pacjentów z cukrzycą lub zaburzeniem czynności nerek (GFR < 60 ml/min/1,73 m²) – połączenie tych leków zwiększa ryzyko poważnych powikłań, takich jak niewydolność nerek, wysokie stężenie potasu we krwi czy zagrażające życiu spadki ciśnienia⁵⁶.
• Jednoczesne stosowanie z produktem złożonym zawierającym sakubitryl i walsartan – takie połączenie może wywołać groźny obrzęk naczynioruchowy i jest surowo zakazane⁶.
• Dziedziczne zaburzenia związane z laktozą (dotyczy tabletek zawierających laktozę jako substancję pomocniczą) – osoby z nietolerancją galaktozy, brakiem laktazy lub zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy nie powinny stosować tabletek kaptoprylu zawierających laktozę⁷.

Przeciwwskazania względne – kiedy stosować kaptopryl tylko po ocenie lekarza?

W niektórych przypadkach kaptopryl można zastosować jedynie po dokładnej analizie ryzyka i pod ścisłą kontrolą. Takie sytuacje obejmują:

• Jednoczesne stosowanie innych leków wpływających na układ renina-angiotensyna-aldosteron (np. inhibitorów ACE, antagonistów receptora angiotensyny II, aliskirenu) – takie połączenia mogą prowadzić do ciężkich powikłań, w tym ostrej niewydolności nerek i wysokiego poziomu potasu⁸⁹.
• Pierwszy trymestr ciąży lub planowanie ciąży – leczenie kaptoprylem powinno być przerwane jak najszybciej po potwierdzeniu ciąży, a kobiety planujące ciążę powinny stosować inne, bezpieczniejsze leki¹⁰.
• Stosowanie leków zwiększających poziom potasu (np. diuretyki oszczędzające potas, suplementy potasu, niektóre leki moczopędne, heparyna, trimetoprym, kotrimoksazol, antagoniści aldosteronu) – połączenie z kaptoprylem może prowadzić do niebezpiecznej hiperkaliemii¹¹¹².
• Stosowanie litu – połączenie litu z kaptoprylem może wywołać zatrucie litem i jest niewskazane¹².
• Jednoczesne stosowanie z niektórymi innymi lekami (np. racekadotryl, inhibitory mTOR, wildagliptyna) – takie połączenia zwiększają ryzyko obrzęku naczynioruchowego i wymagają dużej ostrożności¹³.

W jakich sytuacjach należy zachować szczególną ostrożność?

Niektóre schorzenia i sytuacje wymagają ścisłego monitorowania podczas leczenia kaptoprylem, nawet jeśli nie są one bezpośrednim przeciwwskazaniem do stosowania leku. Do najważniejszych należą:

• Choroby nerek – u osób z upośledzoną czynnością nerek (klirens kreatyniny ≤ 40 ml/min) dawka kaptoprylu musi być odpowiednio zmniejszona, a stężenie potasu i kreatyniny powinno być regularnie kontrolowane¹⁴¹⁵.
• Obustronne zwężenie tętnic nerkowych lub zwężenie tętnicy jedynej czynnej nerki – istnieje wysokie ryzyko ciężkiego niedociśnienia i niewydolności nerek, dlatego leczenie należy rozpoczynać od małych dawek i pod ścisłą kontrolą¹⁶.
• Niewydolność serca – pacjenci z niewydolnością serca są bardziej narażeni na spadki ciśnienia, dlatego leczenie należy rozpoczynać ostrożnie, od małych dawek, a każdą zmianę dawki wprowadzać powoli¹⁷.
• Zwężenie zastawki aortalnej lub mitralnej, kardiomiopatia przerostowa – kaptopryl należy stosować bardzo ostrożnie, gdyż może nasilić objawy tych schorzeń¹⁸.
• Choroby wątroby – rzadko leczenie inhibitorami ACE może prowadzić do ciężkich zaburzeń wątroby, w tym żółtaczki i martwicy. W razie wystąpienia objawów należy natychmiast przerwać leczenie¹⁹.
• Kolagenozy naczyń, leczenie immunosupresyjne, allopurynol, prokainamid – w tych przypadkach istnieje większe ryzyko powikłań hematologicznych (np. neutropenii). Konieczne są regularne badania krwi¹⁹.
• Stosowanie dializ z użyciem błon o dużej przepuszczalności lub afereza lipoprotein LDL – może dojść do groźnych reakcji rzekomoanafilaktycznych, dlatego należy rozważyć inny rodzaj dializy lub lek z innej grupy²⁰.
• Pacjenci rasy czarnej – większe ryzyko obrzęku naczynioruchowego oraz mniejsza skuteczność w leczeniu nadciśnienia²¹.
• Choroby cukrzycowe – u osób z cukrzycą należy ściśle kontrolować poziom glukozy we krwi w pierwszym miesiącu leczenia kaptoprylem¹¹.
• Białkomocz – zwłaszcza przy dużych dawkach lub chorobach nerek, konieczna jest regularna kontrola ilości białka w moczu²².

Tabela podsumowująca przeciwwskazania

Kaptopryl – bezpieczeństwo stosowania w świetle przeciwwskazań

Kaptopryl jest skutecznym lekiem na nadciśnienie i niewydolność serca, jednak jego stosowanie wymaga szczególnej uwagi ze względu na liczne przeciwwskazania bezwzględne i względne. Szczególnie niebezpieczne jest podawanie go osobom z nadwrażliwością na inhibitory ACE, po przebytym obrzęku naczynioruchowym, kobietom w ciąży od drugiego trymestru i w okresie karmienia piersią, a także osobom przyjmującym aliskiren lub leki zawierające sakubitryl z walsartanem. W wielu innych sytuacjach – zwłaszcza u pacjentów z chorobami nerek, wątroby, serca, podczas dializ czy stosujących inne leki wpływające na poziom potasu – konieczne jest zachowanie szczególnej ostrożności i regularna kontrola stanu zdrowia. Przestrzeganie tych zaleceń pozwala uniknąć groźnych powikłań i zwiększa bezpieczeństwo terapii kaptoprylem.