Jak działa heparyna?

Heparyna należy do grupy leków przeciwzakrzepowych i przeciwzapalnych12. Jej głównym zadaniem jest hamowanie procesu krzepnięcia krwi, co oznacza, że zapobiega powstawaniu niepożądanych zakrzepów1. Mechanizm działania heparyny polega na wzmacnianiu działania naturalnych substancji w organizmie, które blokują czynniki odpowiedzialne za tworzenie się skrzepów3. Poza działaniem przeciwzakrzepowym, heparyna stosowana miejscowo działa także przeciwzapalnie i przeciwobrzękowo24. W niektórych preparatach występuje w połączeniu z innymi substancjami, co dodatkowo rozszerza zakres jej działania, np. o łagodzenie bólu czy wspomaganie regeneracji skóry5.

Wskazania do stosowania heparyny u dorosłych

Zakres zastosowań heparyny zależy od postaci leku (np. żel, krem, roztwór do wstrzykiwań), dawki oraz obecności innych składników czynnych. Najczęściej heparyna wykorzystywana jest w leczeniu chorób żył, obrzęków, urazów, a także w terapii blizn i zapobieganiu powikłaniom zakrzepowo-zatorowym67.

  • Choroby żył powierzchownych – heparyna jest stosowana wspomagająco w leczeniu zapalenia żył, zakrzepowego zapalenia żył oraz żylaków kończyn dolnych. Pomaga łagodzić stany zapalne, zmniejszać obrzęki i zapobiegać powstawaniu zakrzepów8910.
  • Obrzęki, stłuczenia i krwiaki podskórne – heparyna przyspiesza wchłanianie krwiaków i łagodzi obrzęki po urazach, stłuczeniach oraz po zabiegach chirurgicznych117.
  • Leczenie i zapobieganie bliznom – preparaty z heparyną (często w połączeniu z innymi substancjami, np. wyciągiem z cebuli lub alantoiną) są stosowane miejscowo w terapii blizn przerostowych, bliznowców, blizn po oparzeniach, zabiegach chirurgicznych, a także przykurczów, w tym przykurczu Dupuytrena12137.
  • Leczenie zakrzepów i powikłań zakrzepowo-zatorowych – heparyna w postaci roztworu do wstrzykiwań jest stosowana w poważnych stanach, takich jak zakrzepowe zapalenie żył głębokich, zator tętnicy płucnej, ostre zatory tętnicze czy niestabilna dławica piersiowa6.
  • Wspomaganie zabiegów medycznych – heparyna znajduje zastosowanie w zabiegach krążenia pozaustrojowego, hemodializy oraz do przepłukiwania cewników i kaniul, aby utrzymać ich drożność6.
  • Leczenie miejscowych stanów zapalnych – heparyna (często w połączeniu z innymi substancjami) stosowana jest na miejscowe stany zapalne z obrzękiem lub bez, a także w bólach kręgosłupa związanych z uciskiem korzeni nerwów rdzeniowych14.
Ważne:

  • Wskazania do stosowania heparyny mogą różnić się w zależności od postaci leku i dawki – zawsze należy zwracać uwagę na zalecenia dotyczące konkretnego produktu.
  • Preparaty do stosowania miejscowego (żele, kremy) są przeznaczone głównie do leczenia chorób żył powierzchownych, obrzęków i urazów, natomiast roztwory do wstrzykiwań stosuje się w poważniejszych schorzeniach, takich jak zakrzepica żył głębokich czy zatorowość płucna.
  • Niektóre preparaty z heparyną zawierają dodatkowe substancje, np. wyciąg z kasztanowca lub benzokainę, co pozwala na szersze zastosowanie – także w łagodzeniu bólu czy leczeniu blizn.
  • Nie każda postać heparyny może być stosowana u dzieci – zawsze należy sprawdzić zalecenia wiekowe dla konkretnego preparatu.

Wskazania do stosowania heparyny u dzieci

Stosowanie heparyny u dzieci zależy od formy i przeznaczenia leku. W przypadku większości preparatów do stosowania miejscowego (żele, kremy), nie zaleca się ich stosowania u dzieci poniżej 12 lub 18 lat z powodu braku badań potwierdzających bezpieczeństwo i skuteczność w tej grupie wiekowej151617. Wyjątkiem są niektóre preparaty przeznaczone do leczenia blizn, które mogą być stosowane u dzieci po wygojeniu się rany – w takich przypadkach wskazania obejmują blizny przerostowe, bliznowce i przykurcze13.

  • Większość żeli i kremów z heparyną nie jest przeznaczona dla dzieci poniżej 12 lat lub 18 lat1516.
  • Preparaty do leczenia blizn, w których heparyna występuje z innymi składnikami (np. wyciągiem z cebuli), mogą być stosowane u dzieci w wieku od 1 roku – szczególnie po oparzeniach, zabiegach chirurgicznych czy urazach, zgodnie z zaleceniami lekarza13.
  • Heparyna w roztworach do wstrzykiwań może być stosowana u dzieci, jednak tylko w uzasadnionych przypadkach i pod ścisłą kontrolą lekarza6.
  • Wskazania dopuszczone u dorosłych, takie jak leczenie chorób żył, żylaków czy obrzęków, są zazwyczaj przeciwwskazane u dzieci w przypadku preparatów do stosowania miejscowego15.

Połączenia heparyny z innymi substancjami czynnymi

W niektórych preparatach heparyna występuje w połączeniu z innymi składnikami, co wpływa na zakres wskazań:

  • Heparyna + wyciąg z cebuli + alantoina – takie połączenie stosowane jest głównie w leczeniu blizn po oparzeniach, zabiegach chirurgicznych, przykurczach oraz blizn powiek1213.
  • Heparyna + wyciąg z kasztanowca + benzokaina – żele z tym składem stosowane są miejscowo w leczeniu i zapobieganiu żylakom kończyn dolnych, obrzękom, siniakom pourazowym, zaburzeniom krążenia żylnego, a także w łagodzeniu bólu i uczucia ciężkości nóg11.
  • Heparyna + alfa-escyna + salicylan dwuetyloaminy – preparaty do stosowania miejscowego wykorzystywane w leczeniu urazów (stłuczenia, skręcenia), stanów zapalnych, zapalenia żył, krwiaków oraz bólów kręgosłupa z objawami ucisku korzeni nerwów14.

Wskazania do stosowania heparyny w innych grupach pacjentów

Heparyna może być stosowana u osób starszych, jednak w niektórych przypadkach konieczne jest dostosowanie dawki lub szczególna ostrożność, zwłaszcza przy długotrwałym stosowaniu lub w obecności chorób współistniejących, takich jak niewydolność nerek18. U pacjentów z niewydolnością nerek oraz kobiet w ciąży stosowanie heparyny wymaga indywidualnej oceny i nadzoru medycznego18. Szczegółowe zalecenia zależą od rodzaju preparatu i sytuacji klinicznej.

Wskazanie Dorośli Dzieci > 12 lat Dzieci < 12 lat Osoby starsze Pacjenci z niewydolnością nerek
Choroby żył powierzchownych (zapalenie, zakrzepica, żylaki) Tak Nie* Nie* Tak Tak, z ostrożnością
Obrzęki, stłuczenia, krwiaki podskórne Tak Nie* Nie* Tak Tak, z ostrożnością
Leczenie blizn, bliznowców, przykurczów Tak Tak, wybrane preparaty Tak, wybrane preparaty Tak Tak, z ostrożnością
Leczenie zakrzepów i powikłań zakrzepowo-zatorowych (iniekcje) Tak Tak, z zalecenia lekarza Tak, z zalecenia lekarza Tak, z ostrożnością Tak, z modyfikacją

*Większość preparatów miejscowych z heparyną nie jest przeznaczona dla dzieci poniżej 12 lub 18 lat151617.

Informacja:
Heparyna może być stosowana w różnych postaciach – od preparatów miejscowych (żele, kremy, spraye) po roztwory do wstrzykiwań. Wskazania zależą od konkretnej formy leku i obecności dodatkowych substancji czynnych. W przypadku preparatów do stosowania miejscowego często mamy do czynienia z leczeniem wspomagającym, podczas gdy preparaty do wstrzykiwań stosowane są w leczeniu ostrych stanów zagrożenia życia. W przypadku dzieci i osób z chorobami przewlekłymi zawsze należy kierować się zaleceniami lekarza oraz informacjami zawartymi w ulotce danego produktu.

Heparyna – skuteczna pomoc w leczeniu zakrzepów, obrzęków i blizn

Heparyna to substancja czynna o szerokim zastosowaniu – od leczenia i zapobiegania chorobom żył, przez wspomaganie gojenia urazów i blizn, aż po poważne stany zakrzepowo-zatorowe. Wskazania do jej stosowania są ściśle uzależnione od postaci leku, drogi podania oraz obecności innych składników aktywnych. U dorosłych heparyna jest szeroko stosowana zarówno miejscowo, jak i ogólnoustrojowo, podczas gdy u dzieci jej użycie ogranicza się głównie do wybranych preparatów do leczenia blizn. Warto pamiętać, że każdorazowe zastosowanie heparyny powinno być zgodne z zaleceniami lekarza oraz informacjami zawartymi w ulotce konkretnego produktu6715.

Pytania i odpowiedzi

Na co stosuje się heparynę?

Heparyna jest stosowana w leczeniu chorób żył powierzchownych, obrzęków, stłuczeń, krwiaków oraz w terapii blizn i przykurczów. W postaci iniekcji stosuje się ją w leczeniu poważnych powikłań zakrzepowo-zatorowych.

Czy heparynę można stosować u dzieci?

Większość preparatów miejscowych z heparyną nie jest przeznaczona dla dzieci poniżej 12 lub 18 lat. Wybrane preparaty do leczenia blizn mogą być stosowane u dzieci po konsultacji z lekarzem.

Czy heparynę można stosować na otwarte rany?

Nie, preparatów z heparyną nie należy stosować na otwarte, krwawiące, ropne lub sączące się rany oraz na błony śluzowe.

W jakich chorobach żył stosuje się heparynę?

Heparyna jest stosowana w leczeniu zapalenia żył, zakrzepowego zapalenia żył i żylaków kończyn dolnych.