REKLAMA

Czym jest mechanizm działania substancji czynnej i dlaczego jest ważny?

Mechanizm działania substancji czynnej, takiej jak gefitynib, opisuje, w jaki sposób lek wpływa na organizm, by osiągnąć swój efekt terapeutyczny. W przypadku leków przeciwnowotworowych jest to szczególnie istotne, ponieważ precyzyjne zrozumienie, jak lek oddziałuje na komórki nowotworowe, pozwala dobrać odpowiednią terapię dla pacjenta. Znajomość mechanizmu działania pomaga również przewidzieć skuteczność i możliwe działania niepożądane.1

Warto wspomnieć o dwóch pojęciach, które często pojawiają się w tym kontekście:

  • Farmakodynamika – opisuje, jak lek działa na organizm, czyli w jaki sposób wpływa na komórki i procesy w ciele pacjenta.
  • Farmakokinetyka – wyjaśnia, co dzieje się z lekiem w organizmie: jak jest wchłaniany, rozprowadzany, przekształcany i wydalany.

Jak działa gefitynib? – Mechanizm działania na poziomie komórkowym

Gefitynib to lek przeciwnowotworowy, który należy do grupy tzw. inhibitorów kinazy tyrozynowej. Działa głównie na komórki nowotworowe z określonymi mutacjami genu EGFR (receptora naskórkowego czynnika wzrostu). EGFR jest białkiem występującym na powierzchni wielu komórek, również komórek nowotworowych. Jego zadaniem jest przekazywanie sygnałów do wnętrza komórki, które pobudzają ją do wzrostu i podziału. U niektórych pacjentów z rakiem płuca pojawiają się mutacje w genie EGFR, które sprawiają, że komórki nowotworowe rosną szybciej i są trudniejsze do opanowania.12

Gefitynib blokuje aktywność EGFR, dzięki czemu zatrzymuje sygnały pobudzające wzrost komórek nowotworowych. W ten sposób lek hamuje rozwój nowotworu, zmniejsza zdolność komórek do dzielenia się, ogranicza wytwarzanie nowych naczyń krwionośnych (co jest potrzebne do odżywiania guza) i utrudnia tworzenie przerzutów. Efektem działania gefitynibu jest spowolnienie lub zatrzymanie wzrostu raka, a w niektórych przypadkach nawet zmniejszenie guza.123

Największą skuteczność gefitynib wykazuje u pacjentów, których nowotwór posiada określone mutacje aktywujące EGFR, szczególnie tzw. delecje w egzonie 19 oraz mutację L858R. Natomiast inne mutacje, takie jak T790M lub insercje w egzonie 20, mogą powodować oporność na działanie leku, co oznacza, że guz przestaje reagować na terapię.45

Ważne informacje o skuteczności gefitynibu:

  • Gefitynib działa przede wszystkim u pacjentów z aktywującą mutacją EGFR w komórkach nowotworowych.4
  • Nie jest skuteczny, jeśli nowotwór nie posiada tej mutacji.5
  • Najczęstsze mutacje wrażliwe na lek to delecje w egzonie 19 oraz mutacja L858R.4
  • W przypadku długotrwałego leczenia może pojawić się oporność na lek – najczęściej po około roku stosowania.6
  • W przypadku pojawienia się oporności związanej z mutacją T790M, stosuje się inne leki z tej grupy.

Co dzieje się z gefitynibem w organizmie? – Losy leku po podaniu (w prostych słowach)

Gefitynib jest stosowany w postaci tabletek, które pacjent przyjmuje doustnie. Po połknięciu lek jest wchłaniany z przewodu pokarmowego, choć ten proces nie jest bardzo szybki – maksymalne stężenie we krwi pojawia się zazwyczaj po 3 do 7 godzinach od zażycia tabletki.78

Po wchłonięciu gefitynib rozprowadza się po całym organizmie i dociera do różnych tkanek, także do komórek nowotworowych. Aż 90% leku wiąże się z białkami osocza, co oznacza, że tylko część z niego jest aktywna i dostępna do działania.7

W organizmie gefitynib jest rozkładany głównie w wątrobie przez specjalne enzymy (CYP3A4 i CYP2D6). Powstają wtedy różne produkty rozpadu (metabolity), ale tylko jeden z nich, tzw. O-desmetylogefitynib, jest dobrze poznany – nie ma on jednak znaczącego działania na komórki nowotworowe.9

Lek jest wydalany głównie z kałem w postaci przetworzonej, a tylko niewielka ilość (mniej niż 4%) jest usuwana przez nerki.10

  • Średni czas, przez jaki gefitynib pozostaje w organizmie, wynosi około 41 godzin.10
  • Po rozpoczęciu leczenia stan równowagi (czyli stabilny poziom leku we krwi) osiąga się po 7-10 dniach regularnego stosowania.11
  • Nie ma istotnych różnic w farmakokinetyce gefitynibu w zależności od wieku, płci, masy ciała czy rasy.11
  • W przypadku osób z zaburzeniami czynności wątroby (np. marskość) ekspozycja na lek może być większa, co może zwiększać ryzyko działań niepożądanych.12
Na co warto zwrócić uwagę przy stosowaniu gefitynibu?

  • Pokarm nie wpływa istotnie na wchłanianie gefitynibu, więc lek można przyjmować niezależnie od posiłków.7
  • Stosowanie leków lub suplementów podwyższających pH soku żołądkowego (np. niektórych leków na zgagę) może zmniejszać wchłanianie gefitynibu, przez co lek może działać słabiej.7
  • Osoby, u których enzym CYP2D6 działa wolniej, mogą mieć wyższy poziom gefitynibu we krwi, co zwiększa ryzyko działań niepożądanych.10
  • U osób z chorą wątrobą (marskość, zapalenie) poziom leku może być wyższy, dlatego lekarz może dostosować dawkowanie.12

Wyniki badań przedklinicznych – co wykazano u zwierząt?

Przedkliniczne badania gefitynibu prowadzone były na zwierzętach, aby ocenić bezpieczeństwo i możliwe działania niepożądane. Zaobserwowano między innymi:

  • Zmiany w rogówce oka, takie jak jej ścieńczenie i zanik nabłonka.13
  • Zmiany w nerkach (martwica brodawek nerkowych) i wątrobie (martwica komórek wątroby i nacieki zapalne).
  • Potencjalny wpływ na rytm serca (wydłużenie odstępu QT), choć u ludzi nie potwierdzono istotnego ryzyka tego działania.13
  • Zmniejszenie płodności u samic szczurów po stosowaniu wysokich dawek.14
  • Nie zaobserwowano wad rozwojowych u płodów szczurów i królików, choć u królików występowała niższa masa ciała płodów.14
  • W badaniach długoterminowych na szczurach i myszach pojawiało się niewielkie, ale statystycznie istotne zwiększenie częstości występowania pewnych łagodnych nowotworów wątroby.15
  • Gefitynib może być obecny w mleku matki szczura w stężeniu znacznie wyższym niż we krwi.

Badania na genetycznie zmodyfikowanych myszach bez EGFR wykazały, że ten receptor jest bardzo ważny dla prawidłowego rozwoju wielu narządów, w tym skóry, przewodu pokarmowego i płuc.13

Podsumowanie: Gefitynib – precyzyjne działanie na nowotwór z mutacją EGFR

Gefitynib jest nowoczesnym lekiem, który działa poprzez blokowanie sygnałów pobudzających komórki nowotworowe do wzrostu. Jest skuteczny zwłaszcza u pacjentów z określoną mutacją w genie EGFR, charakterystyczną dla niektórych typów niedrobnokomórkowego raka płuca. Lek ten jest wchłaniany z przewodu pokarmowego, rozprowadzany po organizmie i wydalany głównie z kałem. Jego skuteczność i bezpieczeństwo zostały potwierdzone w licznych badaniach, a przedkliniczne testy na zwierzętach pozwoliły poznać także potencjalne działania niepożądane. Dzięki swojemu mechanizmowi działania gefitynib daje szansę na poprawę jakości życia i zahamowanie postępu choroby u wielu pacjentów, u których nowotwór wykazuje odpowiednie mutacje.147

Parametr Wartość dla gefitynibu
Wchłanianie (czas do maksymalnego stężenia) 3-7 godzin po podaniu doustnym
Biodostępność ok. 59%
Wiązanie z białkami osocza ok. 90%
Metabolizm wątroba (głównie CYP3A4, CYP2D6)
Główny nieaktywny metabolit O-desmetylogefitynib
Wydalanie przede wszystkim z kałem (zmetabolizowany), mniej niż 4% przez nerki
Okres półtrwania ok. 41 godzin
Specjalne grupy pacjentów U osób z marskością wątroby ekspozycja na lek może być wyższa

791012

Pytania i odpowiedzi

Jak działa gefitynib na komórki nowotworowe?

Gefitynib blokuje receptor EGFR, przez co zatrzymuje sygnały pobudzające komórki nowotworowe do wzrostu i podziału.1

Po jakim czasie gefitynib osiąga maksymalne stężenie we krwi?

Zazwyczaj od 3 do 7 godzin po doustnym podaniu.7

Czy gefitynib działa u wszystkich pacjentów z rakiem płuca?

Lek jest skuteczny głównie u pacjentów z aktywującą mutacją EGFR w komórkach nowotworowych.4

Jak gefitynib jest wydalany z organizmu?

Głównie w postaci zmetabolizowanej z kałem, mniej niż 4% przez nerki.10

REKLAMA