Ogólne zasady dawkowania fenytoiny

Fenytoina jest dostępna w postaci tabletek do stosowania doustnego oraz roztworu do wstrzykiwań przeznaczonego do podawania dożylnego123. Sposób i schemat dawkowania zależy od wskazania, drogi podania, wieku pacjenta oraz masy ciała.

Dawkowanie doustne (tabletki)

  • Dorośli: Zazwyczaj leczenie zaczyna się od dawki 300 mg na dobę, podzielonej na trzy porcje. Po 7-10 dniach dawkę można stopniowo zwiększać lub zmniejszać, zwykle do dawki podtrzymującej 300-400 mg na dobę. Niektórzy pacjenci mogą wymagać nawet 600 mg na dobę4.
  • Dzieci: Dawka wynosi od 3 do 8 mg/kg masy ciała na dobę w dawkach podzielonych. Całkowita dawka nie powinna przekraczać 300 mg na dobę5.
  • Stężenie terapeutyczne: Skuteczne leczenie zwykle osiąga się przy stężeniu fenytoiny we krwi 10–20 mg/l4.

Dawkowanie dożylne (roztwór do wstrzykiwań)

  • Dorośli i młodzież od 13 lat: Dawka początkowa to 230 mg (1 fiolka/ampułka) fenytoiny podawana dożylnie z maksymalną szybkością 0,5 ml/min (23 mg/min). Jeśli napad nie ustąpi po 20-30 minutach, dawkę można powtórzyć. Po ustąpieniu drgawek można podawać kolejną dawkę 230 mg co 1,5 do 6 godzin67.
  • Maksymalna dawka dobowa: Nie powinna przekraczać 17 mg/kg masy ciała (u dorosłych i młodzieży), co w praktyce oznacza od 690 mg do 1380 mg w zależności od masy ciała89.
  • Dzieci do 12 lat: W pierwszej dobie maksymalna dawka wynosi 30 mg/kg masy ciała, w drugiej dobie 20 mg/kg, a w trzeciej 10 mg/kg. Dawki należy podawać powoli, nie przekraczając szybkości 1-3 mg/kg/min89.
  • Noworodki: Dawka wynosi 1-3 mg/kg masy ciała na minutę, podawana powoli dożylnie1011.
Ważne: Fenytoinę w postaci roztworu do wstrzykiwań należy podawać wyłącznie dożylnie, bardzo powoli, do dużej żyły. Zbyt szybkie podanie może prowadzić do poważnych powikłań sercowo-naczyniowych i miejscowych, takich jak podrażnienie żyły czy martwica tkanek. Po każdym wstrzyknięciu należy przepłukać igłę lub cewnik jałowym roztworem soli fizjologicznej, aby zmniejszyć ryzyko podrażnienia1213.

Czas trwania terapii

Długość leczenia fenytoiną zależy od wskazania i reakcji pacjenta na leczenie. W wielu przypadkach jest to terapia przewlekła, kontynuowana tak długo, jak jest skuteczna i dobrze tolerowana14.

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

  • Doustnie: 3–8 mg/kg masy ciała na dobę w dawkach podzielonych, nie więcej niż 300 mg na dobę5.
  • Dożylnie: W pierwszej dobie 30 mg/kg mc., w drugiej 20 mg/kg mc., w trzeciej 10 mg/kg mc.89.
  • Noworodki: Dawka 1-3 mg/kg mc./min, podawana bardzo powoli10.

Pacjenci w podeszłym wieku

  • Dawki powinny być dostosowywane indywidualnie. Osoby starsze często wymagają mniejszych dawek niż standardowe, ze względu na wolniejszy metabolizm oraz możliwość wystąpienia działań niepożądanych515.
  • U osób starszych mogą być konieczne mniejsze dawki lub rzadsze podawanie15.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek i wątroby

  • W przypadku niewydolności nerek i wątroby konieczne jest zachowanie ostrożności i indywidualne dostosowanie dawki, ponieważ może dojść do kumulacji leku i nasilenia działań niepożądanych161711.
  • U pacjentów z ciężkimi chorobami wątroby zaleca się zmniejszenie dawki podtrzymującej17.
  • U osób z zaburzeniami wiązania białek (np. w mocznicy) całkowite stężenie fenytoiny może być niższe, ale stężenie aktywnej frakcji wolnej leku nie ulega zmianie1617.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

  • Fenytoina przenika przez łożysko i może powodować wady rozwojowe u płodu. Stosowanie w ciąży jest możliwe tylko wtedy, gdy korzyści przewyższają ryzyko1819.
  • Nie zaleca się karmienia piersią podczas leczenia fenytoiną, ponieważ lek przenika do mleka matki20.
Ważne dla bezpieczeństwa:

  • Zakres terapeutyczny fenytoiny jest wąski – łatwo o toksyczność przy niewielkim przekroczeniu dawki.
  • Monitorowanie stężenia leku we krwi jest szczególnie istotne przy zmianach dawki, zmianie preparatu, w przypadku interakcji lekowych lub zaburzeń czynności nerek i wątroby.
  • Objawy przedawkowania mogą obejmować oczopląs, ataksję, zaburzenia mowy, śpiączkę, a nawet zgon z powodu depresji oddechowej i krążeniowej212223.
  • Nie należy nagle przerywać leczenia, gdyż może to prowadzić do nasilenia napadów padaczkowych11.

Dawkowanie w zależności od wskazania

  • Padaczka (doustnie): Dorośli – zwykle 300-400 mg na dobę; dzieci – 3-8 mg/kg mc. na dobę4.
  • Stan padaczkowy (dożylnie): Dorośli i młodzież – początkowo 230 mg, w razie potrzeby powtórzyć; dzieci – wg masy ciała, zgodnie z wyżej opisanymi zasadami67.
  • Zapobieganie napadom po operacjach neurochirurgicznych: Dorośli – 230-460 mg dożylnie na dobę; dzieci – 5-6 mg/kg mc.2414.
  • Nerwoból nerwu trójdzielnego (doustnie): Zwykle 400-500 mg na dobę u dorosłych5.

Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania

  • Doustnie: Zwykle nie przekracza się 600 mg na dobę u dorosłych5.
  • Dożylnie: Maksymalna dawka dobowa to 17 mg/kg mc. u dorosłych i młodzieży, 30 mg/kg mc. w pierwszej dobie u dzieci89.
  • Objawy przedawkowania: Obejmują m.in. oczopląs, ataksję, zaburzenia mowy, senność, śpiączkę, depresję oddechową i zgon. Dawka śmiertelna u dorosłych to 2–5 g212223.

Podsumowanie – dawkowanie fenytoiny w praktyce klinicznej

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli (doustnie) 300–400 mg na dobę w dawkach podzielonych, czasem do 600 mg/dobę4
Dzieci (doustnie) 3–8 mg/kg mc. na dobę, maks. 300 mg/dobę5
Dorośli i młodzież (dożylnie, stan padaczkowy) Początkowo 230 mg (1 fiolka), maksymalnie 17 mg/kg mc./dobę69
Dzieci (dożylnie, stan padaczkowy) 1. doba: do 30 mg/kg mc.; 2. doba: do 20 mg/kg mc.; 3. doba: do 10 mg/kg mc.89
Noworodki (dożylnie) 1–3 mg/kg mc./min, podawane bardzo powoli10
Osoby starsze Indywidualizacja dawki, zwykle mniejsze niż standardowe515
Pacjenci z zaburzeniami nerek/wątroby Zmniejszenie dawki, indywidualne dostosowanie1617
Kobiety w ciąży Stosować tylko w razie konieczności, najmniejsza skuteczna dawka18
Karmiące piersią Nie zaleca się stosowania20

Pytania i odpowiedzi

Jak często należy podawać fenytoinę doustnie?

Zazwyczaj fenytoinę doustną podaje się raz na dobę w dawkach podzielonych – najczęściej trzy razy dziennie.4

Jakie jest maksymalne stężenie fenytoiny we krwi?

Zakres terapeutyczny wynosi 10–20 mg/l. Przekroczenie 25 mg/l może prowadzić do objawów toksyczności.410

Czy dawkowanie fenytoiny trzeba modyfikować u osób starszych?

Tak, osoby starsze często wymagają mniejszych dawek lub rzadszego podawania leku.515

Czy fenytoinę można stosować w ciąży?

Stosowanie fenytoiny w ciąży jest możliwe tylko w razie konieczności, gdy korzyści przewyższają ryzyko dla płodu.19

Jakie jest ryzyko przedawkowania fenytoiny?

Objawy przedawkowania to m.in. oczopląs, ataksja, zaburzenia mowy, śpiączka i zgon. Dawka śmiertelna u dorosłych to 2–5 g.2223