Ogólne zasady dawkowania fenytoiny
Fenytoina jest dostępna w postaci tabletek do stosowania doustnego oraz roztworu do wstrzykiwań przeznaczonego do podawania dożylnego123. Sposób i schemat dawkowania zależy od wskazania, drogi podania, wieku pacjenta oraz masy ciała.
Dawkowanie doustne (tabletki)
- Dorośli: Zazwyczaj leczenie zaczyna się od dawki 300 mg na dobę, podzielonej na trzy porcje. Po 7-10 dniach dawkę można stopniowo zwiększać lub zmniejszać, zwykle do dawki podtrzymującej 300-400 mg na dobę. Niektórzy pacjenci mogą wymagać nawet 600 mg na dobę4.
- Dzieci: Dawka wynosi od 3 do 8 mg/kg masy ciała na dobę w dawkach podzielonych. Całkowita dawka nie powinna przekraczać 300 mg na dobę5.
- Stężenie terapeutyczne: Skuteczne leczenie zwykle osiąga się przy stężeniu fenytoiny we krwi 10–20 mg/l4.
Dawkowanie dożylne (roztwór do wstrzykiwań)
- Dorośli i młodzież od 13 lat: Dawka początkowa to 230 mg (1 fiolka/ampułka) fenytoiny podawana dożylnie z maksymalną szybkością 0,5 ml/min (23 mg/min). Jeśli napad nie ustąpi po 20-30 minutach, dawkę można powtórzyć. Po ustąpieniu drgawek można podawać kolejną dawkę 230 mg co 1,5 do 6 godzin67.
- Maksymalna dawka dobowa: Nie powinna przekraczać 17 mg/kg masy ciała (u dorosłych i młodzieży), co w praktyce oznacza od 690 mg do 1380 mg w zależności od masy ciała89.
- Dzieci do 12 lat: W pierwszej dobie maksymalna dawka wynosi 30 mg/kg masy ciała, w drugiej dobie 20 mg/kg, a w trzeciej 10 mg/kg. Dawki należy podawać powoli, nie przekraczając szybkości 1-3 mg/kg/min89.
- Noworodki: Dawka wynosi 1-3 mg/kg masy ciała na minutę, podawana powoli dożylnie1011.
Czas trwania terapii
Długość leczenia fenytoiną zależy od wskazania i reakcji pacjenta na leczenie. W wielu przypadkach jest to terapia przewlekła, kontynuowana tak długo, jak jest skuteczna i dobrze tolerowana14.
Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów
Dzieci i młodzież
- Doustnie: 3–8 mg/kg masy ciała na dobę w dawkach podzielonych, nie więcej niż 300 mg na dobę5.
- Dożylnie: W pierwszej dobie 30 mg/kg mc., w drugiej 20 mg/kg mc., w trzeciej 10 mg/kg mc.89.
- Noworodki: Dawka 1-3 mg/kg mc./min, podawana bardzo powoli10.
Pacjenci w podeszłym wieku
- Dawki powinny być dostosowywane indywidualnie. Osoby starsze często wymagają mniejszych dawek niż standardowe, ze względu na wolniejszy metabolizm oraz możliwość wystąpienia działań niepożądanych515.
- U osób starszych mogą być konieczne mniejsze dawki lub rzadsze podawanie15.
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek i wątroby
- W przypadku niewydolności nerek i wątroby konieczne jest zachowanie ostrożności i indywidualne dostosowanie dawki, ponieważ może dojść do kumulacji leku i nasilenia działań niepożądanych161711.
- U pacjentów z ciężkimi chorobami wątroby zaleca się zmniejszenie dawki podtrzymującej17.
- U osób z zaburzeniami wiązania białek (np. w mocznicy) całkowite stężenie fenytoiny może być niższe, ale stężenie aktywnej frakcji wolnej leku nie ulega zmianie1617.
Kobiety w ciąży i karmiące piersią
- Fenytoina przenika przez łożysko i może powodować wady rozwojowe u płodu. Stosowanie w ciąży jest możliwe tylko wtedy, gdy korzyści przewyższają ryzyko1819.
- Nie zaleca się karmienia piersią podczas leczenia fenytoiną, ponieważ lek przenika do mleka matki20.
- Zakres terapeutyczny fenytoiny jest wąski – łatwo o toksyczność przy niewielkim przekroczeniu dawki.
- Monitorowanie stężenia leku we krwi jest szczególnie istotne przy zmianach dawki, zmianie preparatu, w przypadku interakcji lekowych lub zaburzeń czynności nerek i wątroby.
- Objawy przedawkowania mogą obejmować oczopląs, ataksję, zaburzenia mowy, śpiączkę, a nawet zgon z powodu depresji oddechowej i krążeniowej212223.
- Nie należy nagle przerywać leczenia, gdyż może to prowadzić do nasilenia napadów padaczkowych11.
Dawkowanie w zależności od wskazania
- Padaczka (doustnie): Dorośli – zwykle 300-400 mg na dobę; dzieci – 3-8 mg/kg mc. na dobę4.
- Stan padaczkowy (dożylnie): Dorośli i młodzież – początkowo 230 mg, w razie potrzeby powtórzyć; dzieci – wg masy ciała, zgodnie z wyżej opisanymi zasadami67.
- Zapobieganie napadom po operacjach neurochirurgicznych: Dorośli – 230-460 mg dożylnie na dobę; dzieci – 5-6 mg/kg mc.2414.
- Nerwoból nerwu trójdzielnego (doustnie): Zwykle 400-500 mg na dobę u dorosłych5.
Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania
- Doustnie: Zwykle nie przekracza się 600 mg na dobę u dorosłych5.
- Dożylnie: Maksymalna dawka dobowa to 17 mg/kg mc. u dorosłych i młodzieży, 30 mg/kg mc. w pierwszej dobie u dzieci89.
- Objawy przedawkowania: Obejmują m.in. oczopląs, ataksję, zaburzenia mowy, senność, śpiączkę, depresję oddechową i zgon. Dawka śmiertelna u dorosłych to 2–5 g212223.
Podsumowanie – dawkowanie fenytoiny w praktyce klinicznej
| Grupa pacjentów | Schemat dawkowania |
|---|---|
| Dorośli (doustnie) | 300–400 mg na dobę w dawkach podzielonych, czasem do 600 mg/dobę4 |
| Dzieci (doustnie) | 3–8 mg/kg mc. na dobę, maks. 300 mg/dobę5 |
| Dorośli i młodzież (dożylnie, stan padaczkowy) | Początkowo 230 mg (1 fiolka), maksymalnie 17 mg/kg mc./dobę69 |
| Dzieci (dożylnie, stan padaczkowy) | 1. doba: do 30 mg/kg mc.; 2. doba: do 20 mg/kg mc.; 3. doba: do 10 mg/kg mc.89 |
| Noworodki (dożylnie) | 1–3 mg/kg mc./min, podawane bardzo powoli10 |
| Osoby starsze | Indywidualizacja dawki, zwykle mniejsze niż standardowe515 |
| Pacjenci z zaburzeniami nerek/wątroby | Zmniejszenie dawki, indywidualne dostosowanie1617 |
| Kobiety w ciąży | Stosować tylko w razie konieczności, najmniejsza skuteczna dawka18 |
| Karmiące piersią | Nie zaleca się stosowania20 |


















