Fenylefryna – co to za substancja i do czego służy?
Fenylefryna to lek z grupy sympatykomimetyków, który działa głównie na receptory alfa-adrenergiczne. Dzięki temu powoduje zwężenie naczyń krwionośnych, co prowadzi do zmniejszenia obrzęku i przekrwienia błony śluzowej nosa. Stosowana jest w różnych postaciach, takich jak kapsułki, aerozole do nosa, krople do oczu czy roztwory do wstrzykiwań. Fenylefryna pomaga łagodzić objawy przeziębienia, grypy, alergicznego nieżytu nosa oraz jest używana w okulistyce do rozszerzania źrenic. Jednak nie zawsze można ją bezpiecznie stosować123.
Przeciwwskazania bezwzględne – kiedy fenylefryna nie powinna być stosowana?
Istnieją sytuacje, w których fenylefryna jest całkowicie przeciwwskazana i jej stosowanie może być niebezpieczne dla zdrowia:
- Nadwrażliwość na fenylefrynę lub inne składniki leku – może prowadzić do reakcji alergicznych.
- Ciężkie nadciśnienie tętnicze – lek może znacznie podnieść ciśnienie krwi, co zagraża życiu.
- Choroby naczyń obwodowych, w tym ryzyko niedokrwienia i zgorzeli – fenylefryna może pogorszyć ukrwienie tkanek.
- Stosowanie inhibitorów monoaminooksydazy (IMAO) oraz w okresie 14 dni po ich odstawieniu – ryzyko gwałtownego wzrostu ciśnienia tętniczego i poważnych powikłań.
- Ciężka nadczynność tarczycy – może nasilić objawy i skutki działania leku.
- Niestabilna choroba wieńcowa i zaburzenia rytmu serca – fenylefryna może wywołać lub nasilić poważne zaburzenia pracy serca.
- Jaskra z zamkniętym kątem przesączania – lek może zwiększyć ciśnienie w oku i pogorszyć stan.
- Guz chromochłonny nadnerczy – podanie fenylefryny może wywołać poważne reakcje sercowo-naczyniowe.
- Rozrost gruczołu krokowego – może powodować trudności w oddawaniu moczu.
- Ciąża i karmienie piersią – brak wystarczających danych bezpieczeństwa, dlatego nie zaleca się stosowania.
- Dzieci poniżej 6 lub 12 lat (w zależności od postaci leku) – ze względu na ryzyko działań niepożądanych i brak danych o bezpieczeństwie.
Podanie fenylefryny w tych przypadkach może prowadzić do poważnych skutków, takich jak gwałtowny wzrost ciśnienia tętniczego, zaburzenia rytmu serca, uszkodzenie narządów lub reakcje alergiczne456.
Przeciwwskazania względne – kiedy stosowanie fenylefryny wymaga ostrożności i oceny lekarza?
W niektórych przypadkach fenylefryna może być stosowana, ale tylko po dokładnej ocenie korzyści i ryzyka przez lekarza:
- Pacjenci z cukrzycą – lek może wpływać na ciśnienie krwi i metabolizm.
- Pacjenci z nadciśnieniem tętniczym w fazie stabilnej.
- Osoby z chorobami serca, w tym chorobą wieńcową.
- Pacjenci z chorobami naczyń obwodowych (np. z zespołem Raynauda).
- Pacjenci z rozrostem gruczołu krokowego.
- Osoby z jaskrą z wąskim kątem przesączania, ale bez ostrego napadu.
- Pacjenci przyjmujący leki blokujące receptory beta-adrenergiczne, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne lub inne sympatykomimetyki.
- Osoby z niewydolnością nerek lub wątroby.
- Pacjenci z niedoborem enzymów takich jak dehydrogenaza glukozo-6-fosforanowa czy reduktaza methemoglobinowa.
- Pacjenci z chorobami układu oddechowego, np. astmą oskrzelową czy przewlekłym zapaleniem oskrzeli (szczególnie w przypadku leków zawierających paracetamol i fenylefrynę).
W takich sytuacjach lekarz może zdecydować o zastosowaniu fenylefryny, ale konieczne jest ścisłe monitorowanie stanu pacjenta i ewentualna modyfikacja dawkowania789.
Zachowaj szczególną ostrożność – kiedy fenylefryna wymaga nadzoru?
Fenylefryna, szczególnie w postaci doustnej lub do wstrzykiwań, powinna być stosowana ostrożnie w następujących przypadkach:
- Pacjenci z chorobami serca, w tym z dławicą piersiową, zaburzeniami rytmu czy niewydolnością serca – lek może nasilać objawy i prowadzić do powikłań.
- Osoby z nadciśnieniem tętniczym – konieczne jest monitorowanie ciśnienia podczas leczenia.
- Pacjenci z cukrzycą – fenylefryna może wpływać na gospodarkę cukrową i ciśnienie.
- Pacjenci z chorobami naczyń obwodowych, np. z zespołem Raynauda.
- Pacjenci z jaskrą z wąskim kątem przesączania – lek może pogorszyć stan oczu.
- Pacjenci w podeszłym wieku – większe ryzyko działań niepożądanych.
- Pacjenci z niewydolnością nerek lub wątroby – może być konieczne dostosowanie dawki.
- Pacjenci stosujący leki wpływające na układ krążenia, takie jak beta-blokery, trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne, inhibitory MAO, inne sympatykomimetyki czy digoksynę.
W takich sytuacjach stosowanie fenylefryny wymaga ścisłego nadzoru lekarskiego, a czasem również regularnych badań kontrolnych. Przed rozpoczęciem leczenia warto poinformować lekarza o wszystkich przyjmowanych lekach i chorobach współistniejących91011.
Fenylefryna w lekach złożonych – dodatkowe przeciwwskazania i ostrożność
Fenylefryna często występuje w połączeniu z innymi substancjami, np. paracetamolem, kwasem askorbowym (witaminą C), kofeiną czy lekami przeciwhistaminowymi. W takich preparatach obowiązują dodatkowe przeciwwskazania i środki ostrożności:
- Nie stosować jednocześnie innych leków zawierających paracetamol, aby uniknąć przedawkowania i uszkodzenia wątroby.
- Ostrożność u pacjentów z chorobami wątroby i nerek oraz u osób nadużywających alkoholu.
- Unikać łączenia z lekami o działaniu sympatykomimetycznym, trójpierścieniowymi lekami przeciwdepresyjnymi i inhibitorami MAO.
- Pacjenci z fenyloketonurią powinni unikać preparatów zawierających aspartam.
- Pacjenci z nietolerancją fruktozy, zespołem złego wchłaniania glukozy-galaktozy lub niedoborem sacharazy-izomaltazy powinni unikać preparatów zawierających sacharozę.
- Osoby z astmą i nadwrażliwością na kwas acetylosalicylowy powinny stosować preparaty ostrożnie, ze względu na ryzyko skurczu oskrzeli.
W preparatach złożonych szczególnie ważne jest przestrzeganie zaleceń dotyczących dawkowania i nieprzekraczanie maksymalnej dobowej dawki składników czynnych71213.
| Przeciwwskazanie | Typ (bezwzględne/względne) |
|---|---|
| Nadwrażliwość na fenylefrynę lub inne składniki | Przeciwwskazane |
| Ciężkie nadciśnienie tętnicze | Przeciwwskazane |
| Choroby naczyń obwodowych (ryzyko zgorzeli) | Przeciwwskazane |
| Stosowanie inhibitorów monoaminooksydazy (IMAO) | Przeciwwskazane |
| Ciężka nadczynność tarczycy | Przeciwwskazane |
| Niestabilna choroba wieńcowa | Przeciwwskazane |
| Zaburzenia rytmu serca | Przeciwwskazane |
| Jaskra z zamkniętym kątem przesączania | Przeciwwskazane |
| Guz chromochłonny nadnerczy | Przeciwwskazane |
| Rozrost gruczołu krokowego | Przeciwwskazane |
| Ciąża i karmienie piersią | Przeciwwskazane |
| Cukrzyca | Należy zachować ostrożność |
| Nadciśnienie tętnicze w fazie stabilnej | Należy zachować ostrożność |
| Choroby serca i naczyń (np. choroba wieńcowa) | Należy zachować ostrożność |
| Niewydolność nerek lub wątroby | Należy zachować ostrożność |
| Leki blokujące receptory beta-adrenergiczne i inne sympatykomimetyki | Należy zachować ostrożność |


















