Bezpieczeństwo stosowania etynyloestradiolu – dla kogo szczególna ostrożność?
Etynyloestradiol, stosowany w różnych postaciach leków antykoncepcyjnych, wymaga zachowania szczególnej ostrożności u pacjentek z chorobami układu krążenia, zaburzeniami krzepnięcia, chorobami wątroby, a także u kobiet w ciąży i karmiących piersią123. Ryzyko działań niepożądanych i powikłań może być wyższe w zależności od drogi podania (doustna, transdermalna, dopochwowa) oraz obecności innych substancji czynnych w leku456.
Bezpieczeństwo u kobiet w ciąży i matek karmiących piersią
Kobiety w ciąży
Stosowanie etynyloestradiolu jest przeciwwskazane w czasie ciąży. Jeśli pacjentka zajdzie w ciążę podczas przyjmowania leku zawierającego tę substancję, należy natychmiast przerwać jego stosowanie789. Badania nie wykazały zwiększonego ryzyka wad wrodzonych u dzieci matek, które przypadkowo przyjmowały etynyloestradiol w początkowym okresie ciąży, ale stosowanie tego leku w tym czasie nie jest zalecane89.
Karmienie piersią
Etynyloestradiol przenika do mleka matki w niewielkich ilościach i może wpływać na dziecko, choć nie stwierdzono, aby powodował poważne działania niepożądane u niemowląt108. Substancja ta może jednak zmniejszać ilość i zmieniać skład pokarmu, dlatego nie zaleca się jej stosowania podczas karmienia piersią1089.
Wpływ na prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn
Nie stwierdzono, aby etynyloestradiol wpływał na zdolność prowadzenia pojazdów czy obsługiwania maszyn. Badania nie wykazały, aby przyjmowanie leków zawierających tę substancję powodowało zaburzenia koncentracji, senność czy inne objawy mogące utrudnić wykonywanie tych czynności111213.
- Etynyloestradiol, zwłaszcza w lekach złożonych, może zwiększać ryzyko zakrzepicy żylnej i tętniczej, szczególnie u kobiet z dodatkowymi czynnikami ryzyka, takimi jak palenie papierosów, nadwaga, długotrwałe unieruchomienie czy wywiad rodzinny w kierunku chorób zakrzepowych141516.
- Największe ryzyko występuje w pierwszym roku stosowania oraz po przerwie w przyjmowaniu leku1718.
- Kobiety powyżej 35. roku życia oraz palące papierosy powinny szczególnie rozważyć stosowanie tej substancji ze względu na podwyższone ryzyko powikłań1920.
Interakcje z alkoholem
W dostępnych charakterystykach produktów leczniczych nie opisano jednoznacznych interakcji etynyloestradiolu z alkoholem2122. Jednak warto pamiętać, że nadmierne spożycie alkoholu może osłabić regularność przyjmowania tabletek i tym samym obniżyć skuteczność antykoncepcji.
Stosowanie u osób z niewydolnością nerek
Dla większości preparatów nie zaleca się stosowania etynyloestradiolu u pacjentek z ciężką lub ostrą niewydolnością nerek23. W przypadku łagodnych lub umiarkowanych zaburzeń czynności nerek stosowanie leku jest możliwe, ale należy zachować ostrożność i monitorować stan zdrowia pacjentki24. Dla niektórych postaci (np. plastry transdermalne) nie ma konieczności dostosowania dawki, ale zawsze decyzję podejmuje lekarz25.
Stosowanie u osób z niewydolnością wątroby
Etynyloestradiol jest przeciwwskazany u kobiet z ciężkimi chorobami wątroby – zarówno w ostrych, jak i przewlekłych zaburzeniach czynności tego narządu262. W przypadku łagodnych lub umiarkowanych zaburzeń czynności wątroby, stosowanie może być możliwe pod ścisłą kontrolą lekarza, jednak w razie wystąpienia niepokojących objawów należy przerwać leczenie2728.
Stosowanie substancji czynnej u seniorów
Preparaty zawierające etynyloestradiol nie są przeznaczone do stosowania u kobiet po menopauzie, dlatego nie ma danych dotyczących bezpieczeństwa stosowania tej substancji w tej grupie wiekowej26.
Inne grupy pacjentów wymagające szczególnej ostrożności
- Kobiety z migreną, szczególnie z objawami neurologicznymi – stosowanie etynyloestradiolu może zwiększać ryzyko udaru mózgu i jest przeciwwskazane w przypadku migreny z aurą729.
- Kobiety z zaburzeniami krzepnięcia, dziedzicznymi skłonnościami do zakrzepicy, hipertriglicerydemią, cukrzycą z powikłaniami naczyniowymi lub nowotworami zależnymi od hormonów płciowych nie powinny stosować etynyloestradiolu72.
- Kobiety z żółtaczką, chorobami pęcherzyka żółciowego, chorobą Crohna, wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego lub innymi przewlekłymi chorobami przewodu pokarmowego powinny być pod szczególną obserwacją podczas terapii3028.
- W przypadku wystąpienia objawów depresji lub obniżonego nastroju należy skonsultować się z lekarzem, gdyż mogą one być związane ze stosowaniem hormonalnych środków antykoncepcyjnych3132.
.
Podsumowanie – bezpieczeństwo etynyloestradiolu w różnych grupach pacjentów
| Grupa pacjentów | Możliwość stosowania | Uwagi |
|---|---|---|
| Kobiety w ciąży | Przeciwwskazane | Natychmiast przerwać w przypadku potwierdzenia ciąży |
| Karmiące piersią | Nie zalecane | Może zmniejszać ilość pokarmu i przenikać do mleka |
| Seniorzy | Nie zalecane | Brak wskazań po menopauzie |
| Pacjenci z niewydolnością nerek | Przeciwwskazane w ciężkiej niewydolności | Ostrożność w łagodnych/umiarkowanych zaburzeniach |
| Pacjenci z niewydolnością wątroby | Przeciwwskazane | Ostre lub przewlekłe choroby wątroby są przeciwwskazaniem |
| Kobiety z migreną z aurą | Przeciwwskazane | Zwiększone ryzyko udaru |
| Osoby z czynnikami ryzyka zakrzepicy | Przeciwwskazane lub z zachowaniem szczególnej ostrożności | Palenie, otyłość, choroby układu krążenia, predyspozycje rodzinne |
| Prowadzenie pojazdów | Można stosować | Brak wpływu na zdolność prowadzenia pojazdów |
| Alkohol | Zachować ostrożność | Brak potwierdzonych interakcji, ale możliwe obniżenie skuteczności przez nieregularne przyjmowanie |
- Stosowanie tej substancji wymaga regularnych kontroli lekarskich i wywiadu w kierunku chorób układu krążenia, wątroby oraz zaburzeń metabolicznych3334.
- Kobiety z dodatkowymi czynnikami ryzyka powinny omówić z lekarzem korzyści i możliwe zagrożenia związane ze stosowaniem tej substancji1415.
- W przypadku wystąpienia nietypowych objawów, takich jak silny ból głowy, zaburzenia widzenia, ból kończyn czy nagłe krwawienia, należy natychmiast skontaktować się z lekarzem3536.
- Nie należy łączyć etynyloestradiolu z lekami przeciwwirusowymi na WZW C (np. ombitaswir, parytaprewir, rytonawir, dazabuwir, glekaprewir, pibrentaswir), ponieważ może to zwiększać ryzyko powikłań wątrobowych3722.


















