REKLAMA

Jak działa dekstran?

Dekstran to wielkocząsteczkowy związek zbudowany z glukozy, należący do grupy substytutów osocza oraz preparatów pomocniczych w medycynie. W zależności od postaci i zastosowania, może pełnić różne funkcje w organizmie. Najczęściej wykorzystywany jest jako środek zwiększający objętość krwi krążącej w sytuacjach nagłego jej niedoboru, składnik tzw. sztucznych łez oraz element kompleksów żelaza do leczenia niedoborów tego pierwiastka1234. Mechanizm działania polega m.in. na wiązaniu wody, poprawie przepływu krwi lub wspomaganiu transportu żelaza.

Wskazania do stosowania dekstranu u dorosłych

Zakres zastosowania dekstranu zależy od postaci leku, sposobu podania oraz obecności innych substancji czynnych. Poniżej przedstawiono najważniejsze wskazania:

  • Zwiększenie objętości krwi krążącej – dekstran w roztworze do infuzji jest używany pomocniczo w leczeniu wstrząsu hipowolemicznego, który może być spowodowany oparzeniami, zabiegami chirurgicznymi, krwotokiem lub urazem5.
  • Poprawa właściwości krwi – stosowany w celu zmniejszenia lepkości krwi i zapobiegania jej nadmiernemu zagęszczeniu, a także w profilaktyce zaburzeń mikrokrążenia5.
  • Zapobieganie zakrzepom i zatorom – używany podczas zabiegów chirurgicznych z wysokim ryzykiem powikłań zakrzepowo-zatorowych, by zapobiegać zakrzepicy żył oraz zatorom płucnym5.
  • Wsparcie w zabiegach z krążeniem pozaustrojowym – dekstran może być stosowany jako główny płyn lub składnik płynu w aparatach płuco-serce podczas operacji na otwartym sercu5.
  • Leczenie niedoboru żelaza – w postaci kompleksu z żelazem, dekstran stosowany jest w leczeniu wszystkich przypadków niedoboru żelaza, szczególnie gdy doustne preparaty są nieskuteczne, nietolerowane lub istnieje konieczność szybkiego uzupełnienia żelaza67.
  • Leczenie zespołu suchego oka – w połączeniu z hypromelozą, dekstran w kroplach do oczu łagodzi objawy suchości, pieczenia i podrażnienia oczu, również w przebiegu zespołu Sjögrena lub suchego zapalenia rogówki i spojówki8.
Ważne: Wskazania do stosowania dekstranu mogą się różnić w zależności od postaci leku i sposobu podania. Roztwory do infuzji służą głównie do zwiększania objętości krwi oraz zapobiegania powikłaniom zakrzepowo-zatorowym, natomiast krople do oczu stosowane są wyłącznie w leczeniu objawów suchości oka. Preparaty złożone, takie jak kompleksy żelaza z dekstranem, mają odrębne, bardzo specyficzne zastosowanie w leczeniu niedoboru żelaza, szczególnie gdy inne formy leczenia są nieskuteczne lub przeciwwskazane5678.

Wskazania do stosowania dekstranu u dzieci

Stosowanie dekstranu u dzieci jest ściśle określone i zależy od rodzaju preparatu:

  • Roztwory do infuzji (zwiększenie objętości krwi, zapobieganie zakrzepom) – mogą być stosowane w określonych sytuacjach klinicznych, np. w przypadku wstrząsu hipowolemicznego, po oparzeniach, urazach czy operacjach, zawsze pod ścisłym nadzorem medycznym5.
  • Krople do oczu – dekstran w połączeniu z hypromelozą może być używany u dzieci w celu łagodzenia objawów suchości oczu i podrażnień, jednak bezpieczeństwo stosowania u bardzo małych dzieci powinno być ocenione przez lekarza8.
  • Preparaty żelaza z dekstranem – stosowanie u dzieci jest ograniczone, a niektóre produkty są przeznaczone wyłącznie dla dorosłych. Przykładowo, CosmoFer może być stosowany tylko u dorosłych7. Ferrum Lek nie jest zalecany u dzieci poniżej 4 miesięcy ze względu na brak doświadczenia w tej grupie wiekowej9.

Wskazania dopuszczone u dorosłych, a przeciwwskazane u dzieci

Niektóre postaci dekstranu, szczególnie preparaty żelaza w postaci kompleksów z dekstranem, nie są przeznaczone dla dzieci lub są przeciwwskazane u najmłodszych. Stosowanie tych leków u dzieci wymaga dokładnej oceny i ścisłego nadzoru medycznego79.

Stosowanie dekstranu w innych szczególnych grupach pacjentów

Dla niektórych postaci dekstranu istnieją specjalne zalecenia dotyczące stosowania u określonych grup pacjentów:

  • Osoby starsze – w przypadku roztworów do infuzji należy zachować ostrożność i monitorować objętość podawanych płynów oraz parametry krwi10.
  • Pacjenci z niewydolnością nerek – dekstran w roztworach do infuzji należy stosować ostrożnie, szczególnie jeśli zawierają jony sodowe. Zalecana jest kontrola stanu nawodnienia i monitorowanie pracy nerek10.
  • Kobiety w ciąży – preparaty żelaza z dekstranem mogą być stosowane wyłącznie w ściśle określonych przypadkach, kiedy spodziewane korzyści przewyższają potencjalne ryzyko. W pierwszym trymestrze zalecane są doustne preparaty żelaza, a pozajelitowe tylko wtedy, gdy jest to konieczne11.

Podsumowanie: Dekstran w różnych wskazaniach medycznych

Dekstran to substancja wykorzystywana w medycynie w wielu różnych sytuacjach, od leczenia wstrząsu i niedoboru żelaza po łagodzenie objawów suchości oczu. Jego zastosowanie zależy od postaci leku, drogi podania oraz obecności innych składników aktywnych. Wskazania do stosowania dekstranu u dorosłych i dzieci są jasno określone i różnią się w zależności od preparatu. Warto pamiętać, że niektóre formy są przeznaczone wyłącznie dla dorosłych lub wymagają ostrożności w określonych grupach pacjentów, np. u osób z niewydolnością nerek czy kobiet w ciąży. Zawsze należy stosować się do zaleceń medycznych i indywidualnych wskazań5687.

Informacje, które warto znać:

  • Dekstran w roztworach do infuzji nie zastępuje pełnej krwi i nie przenosi tlenu, a jego główną rolą jest szybkie zwiększenie objętości osocza w nagłych sytuacjach, takich jak wstrząs lub utrata krwi1.
  • Krople do oczu z dekstranem stosuje się wyłącznie miejscowo, do łagodzenia dolegliwości związanych z suchością oka8.
  • Preparaty żelaza z dekstranem są przeznaczone do leczenia niedoboru żelaza, zwłaszcza gdy inne metody leczenia są nieskuteczne lub niewskazane67.
  • Stosowanie dekstranu, szczególnie w formie infuzji lub wstrzyknięć, powinno odbywać się pod ścisłym nadzorem medycznym ze względu na możliwość wystąpienia reakcji nadwrażliwości12913.

Tabela: Zastosowanie dekstranu w różnych wskazaniach i grupach pacjentów

Wskazanie Dorośli Dzieci > 12 lat Dzieci < 12 lat Osoby starsze Pacjenci z niewydolnością nerek
Zwiększenie objętości krwi, wstrząs, zapobieganie zakrzepom Tak Tak, pod kontrolą Tak, pod kontrolą Tak, z ostrożnością Tak, z ostrożnością
Leczenie niedoboru żelaza (kompleksy żelaza z dekstranem) Tak Tak, z ograniczeniami wiekowymi9 Nie zalecane lub tylko w wyjątkowych przypadkach Tak Tak, z kontrolą
Leczenie zespołu suchego oka (krople do oczu) Tak Tak Tak Tak Tak

Pytania i odpowiedzi

Na co stosuje się dekstran?

Dekstran stosowany jest w celu zwiększenia objętości krwi, zapobiegania zakrzepom, leczenia niedoboru żelaza oraz łagodzenia objawów suchości oka5687.

Czy dekstran można podawać dzieciom?

Wskazania do stosowania dekstranu u dzieci zależą od postaci leku; niektóre preparaty są przeznaczone tylko dla dorosłych579.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania dekstranu?

Dekstran nie powinien być stosowany bez wskazań medycznych; przeciwwskazania zależą od postaci leku i stanu pacjenta12913.

Czy dekstran jest bezpieczny dla kobiet w ciąży?

Stosowanie dekstranu w ciąży jest możliwe tylko wtedy, gdy korzyści przeważają nad ryzykiem i po konsultacji z lekarzem11.

REKLAMA