Czynnik krzepnięcia IX, nonakog beta i nonakog gamma – porównanie zastosowań, działania, bezpieczeństwa i różnic terapeutycznych w leczeniu krwawień.
Charakterystyka porównywanych substancji czynnych
W tym porównaniu skupiamy się na czynniku krzepnięcia IX oraz jego rekombinowanych odpowiednikach – nonakogu beta i nonakogu gamma. Wszystkie te substancje należą do leków przeciwkrwotocznych, wykorzystywanych do zapobiegania i leczenia krwawień u osób z wrodzonym niedoborem czynników krzepnięcia123. Czynnik IX naturalnie występuje w ludzkim organizmie, natomiast nonakog beta i nonakog gamma to jego rekombinowane, czyli wytwarzane w warunkach laboratoryjnych, wersje. Podstawową rolą wszystkich tych substancji jest przywracanie prawidłowego krzepnięcia krwi u pacjentów z hemofilią B lub innymi zaburzeniami krzepnięcia45.
Pod względem działania terapeutycznego wszystkie trzy substancje są stosowane do kontrolowania krwawień oraz jako profilaktyka krwawień, szczególnie w sytuacjach ryzyka, takich jak zabiegi chirurgiczne123. Ich wspólną cechą jest także podawanie drogą dożylną.
Wskazania terapeutyczne – kiedy stosuje się te substancje?
Czynnik krzepnięcia IX stosuje się u pacjentów z dziedzicznym niedoborem czynnika IX, czyli hemofilią B, zarówno w leczeniu krwawień, jak i w profilaktyce oraz w czasie zabiegów chirurgicznych1. Wskazany jest dla wszystkich grup wiekowych, w tym dla dzieci1.
Nonakog beta i nonakog gamma, będące rekombinowanymi czynnikami IX, są również wykorzystywane w leczeniu i zapobieganiu krwawieniom u pacjentów z hemofilią B23. Obie te substancje mają rejestrację do stosowania u dzieci, młodzieży i dorosłych67. W przypadku nonakogu beta i gamma zalecenia dotyczące dawek są podobne dla wszystkich grup wiekowych, choć w praktyce mogą być korygowane indywidualnie w zależności od reakcji pacjenta67.
- Wszystkie substancje można stosować w leczeniu doraźnym (w razie krwawienia) oraz profilaktycznie.
- U dzieci poniżej 12 lat dawki bywają nieco wyższe lub podawane częściej, ale nie jest to regułą.
- Wszystkie trzy substancje można podawać w okresie okołooperacyjnym w celu zapobiegania krwawieniom.
Mechanizm działania i różnice farmakokinetyczne
Wszystkie porównywane substancje działają na podobnej zasadzie – uzupełniają niedobór czynnika IX, który jest niezbędny do prawidłowego krzepnięcia krwi. Czynnik IX aktywuje kolejny etap w kaskadzie krzepnięcia, prowadząc do powstania skrzepu i zahamowania krwawienia845.
Główne różnice dotyczą pochodzenia i budowy cząsteczki:
- Czynnik IX z osocza ludzkiego (Coagadex) jest pozyskiwany od dawców i poddawany specjalnej obróbce, by zapewnić bezpieczeństwo mikrobiologiczne9.
- Nonakog beta (np. Refixia) to rekombinowany, pegylowany czynnik IX – pegylacja wydłuża czas jego działania, dzięki czemu lek można podawać rzadziej10.
- Nonakog gamma (np. RIXUBIS) to rekombinowany czynnik IX, który nie jest pegylowany, ale także wykazuje wysoką skuteczność w leczeniu i profilaktyce krwawień5.
Pod względem farmakokinetycznym, czyli czasu działania i rozkładu w organizmie, nonakog beta ma wyraźnie wydłużony okres półtrwania w porównaniu z czynnikiem IX z osocza i nonakogiem gamma. Oznacza to, że poziom leku w organizmie utrzymuje się dłużej, co jest szczególnie korzystne w profilaktyce – pozwala na rzadsze podawanie leku, często raz w tygodniu10.
Z kolei czynnik IX z osocza i nonakog gamma mają krótszy okres działania, więc w niektórych przypadkach konieczne są częstsze wlewy, by utrzymać odpowiedni poziom czynnika we krwi1112.
Przeciwwskazania i środki ostrożności – podobieństwa i różnice
Wszystkie omawiane substancje mają wspólne przeciwwskazanie – nie należy ich stosować w przypadku uczulenia na substancję czynną lub składniki pomocnicze preparatu131415. Dla nonakogu beta i gamma przeciwwskazaniem jest także stwierdzona alergia na białko chomika, które jest wykorzystywane w procesie produkcji rekombinowanych leków1415.
Wszystkie substancje mogą wywoływać reakcje alergiczne – od łagodnych (wysypka, pokrzywka) po ciężkie, jak wstrząs anafilaktyczny161718. Ryzyko takich reakcji jest szczególnie wysokie przy pierwszych podaniach leków rekombinowanych u pacjentów, którzy nie byli wcześniej leczeni tymi preparatami.
W przypadku czynników rekombinowanych, takich jak nonakog beta i gamma, istnieje dodatkowe ryzyko powstawania przeciwciał neutralizujących (inhibitorów), które mogą zmniejszać skuteczność leczenia i wiążą się z ryzykiem ciężkich reakcji alergicznych1920. Czynnik IX z osocza także może prowadzić do powstawania inhibitorów, choć ryzyko jest nieco niższe.
- Wszystkie leki należy stosować ostrożnie u pacjentów z chorobami wątroby, po zabiegach chirurgicznych, noworodków oraz osób z grup ryzyka powikłań zakrzepowych2122.
- Dla nonakogu beta i gamma zaleca się ostrożność w przypadku pacjentów z podwyższonym ryzykiem sercowo-naczyniowym2324.
Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów
Wszystkie trzy substancje można stosować u dzieci, młodzieży i dorosłych, przy czym dawki są zwykle dobierane indywidualnie167. W przypadku dzieci poniżej 12 lat czasem stosuje się większe dawki lub krótsze odstępy między podaniami, co jest związane z szybszym metabolizmem leków w tej grupie wiekowej2512.
Dane dotyczące bezpieczeństwa stosowania u kobiet w ciąży i w czasie karmienia piersią są bardzo ograniczone dla wszystkich tych leków. Z tego powodu powinny być one stosowane wyłącznie wtedy, gdy jest to bezwzględnie konieczne262728.
Podczas prowadzenia pojazdów i obsługiwania maszyn nie stwierdzono istotnego wpływu tych substancji na zdolności psychofizyczne pacjentów293031.
U pacjentów z zaburzeniami funkcji nerek lub wątroby nie zawsze konieczna jest zmiana dawkowania, ale każdy przypadek należy rozpatrywać indywidualnie322124. Zawsze należy uważnie monitorować odpowiedź na leczenie, szczególnie w przypadku chorób współistniejących.
Podsumowanie – wybór odpowiedniej substancji w zależności od potrzeb pacjenta
Czynnik krzepnięcia IX oraz jego rekombinowane odpowiedniki – nonakog beta i nonakog gamma – to leki o podobnym przeznaczeniu, ale różniące się budową, pochodzeniem i niektórymi właściwościami. Wybór odpowiedniej substancji zależy od wielu czynników, w tym wieku pacjenta, częstości krwawień, chorób współistniejących i preferencji dotyczących częstości podawania. Nonakog beta, dzięki wydłużonemu działaniu, może być wygodniejszy w profilaktyce, natomiast czynnik IX z osocza i nonakog gamma sprawdzą się w leczeniu doraźnym i w sytuacjach wymagających szybkiego działania.
| Substancja czynna | Najważniejsze wskazania | Stosowanie u dzieci | Stosowanie w ciąży | Stosowanie u kierowców |
|---|---|---|---|---|
| Czynnik krzepnięcia IX (osoczowy) | Leczenie i profilaktyka krwawień, zabiegi chirurgiczne u osób z niedoborem czynnika IX | Można stosować we wszystkich grupach wiekowych | Tylko w razie wyraźnej konieczności | Brak przeciwwskazań |
| Nonakog beta (rekombinowany, pegylowany) | Leczenie i profilaktyka krwawień w hemofilii B | Można stosować we wszystkich grupach wiekowych | Tylko w razie bezwzględnej konieczności | Brak przeciwwskazań |
| Nonakog gamma (rekombinowany) | Leczenie i profilaktyka krwawień w hemofilii B | Można stosować u dzieci i dorosłych | Tylko w razie wyraźnej konieczności | Brak przeciwwskazań |


















