Ogólne zasady dawkowania cytarabiny

Cytarabina (łac. Cytarabinum) jest lekiem przeciwnowotworowym stosowanym głównie w leczeniu ostrych białaczek i chłoniaków. Dawkowanie cytarabiny zawsze ustala lekarz i zależy ono od wielu czynników, takich jak rodzaj choroby, stan zdrowia pacjenta, wiek oraz zastosowany schemat leczenia. Lek dostępny jest w różnych postaciach i stężeniach, najczęściej jako roztwór do wstrzykiwań, infuzji dożylnych, a także do podawania dokanałowego123.

  • Dorośli: W leczeniu indukującym remisję standardowa dawka cytarabiny to najczęściej 100-200 mg/m2 powierzchni ciała na dobę. Lek podaje się dożylnie w ciągłym wlewie lub w szybkim wstrzyknięciu przez 5 do 10 dni45.
  • Podtrzymanie remisji: Zwykle stosuje się 70-200 mg/m2 na dobę w szybkim wstrzyknięciu dożylnym lub podskórnym przez 5 dni co 4 tygodnie lub raz w tygodniu6.
  • Leczenie dużymi dawkami: W niektórych przypadkach podaje się 1-3 g/m2 w infuzji dożylnej co 12 godzin przez 4-6 dni78.
  • Leczenie dokanałowe: Dawki od 5 do 30 mg/m2 co 2 do 7 dni. Najczęściej podaje się 30 mg/m2 raz na 4 dni, do czasu uzyskania prawidłowych wyników płynu mózgowo-rdzeniowego9.

W zależności od wskazania i postaci leku, cytarabinę można podawać dożylnie (w infuzji lub wstrzyknięciu), podskórnie, dokanałowo, a w niektórych preparatach także domięśniowo. Doustne stosowanie cytarabiny nie jest skuteczne12.

Schematy dawkowania w wybranych sytuacjach

  • Leczenie chłoniaków nieziarniczych: U dorosłych często stosuje się cytarabinę w chemioterapii skojarzonej, np. 300 mg/m2 w 8. dniu cyklu10. U dzieci dawkowanie zależy od protokołu i stopnia zaawansowania choroby, np. 150 mg/m2 co 12 godzin w 4. i 5. dniu terapii lub 75 mg/m2 przez określone dni terapii indukcyjnej10.
  • Preparat złożony z daunorubicyną (liposomalny): Dawkowanie cytarabiny w preparacie liposomalnym jest inne i określone precyzyjnym schematem: np. 100 mg/m2 w dniach 1, 3 i 5 podczas pierwszej indukcji, a podczas konsolidacji 65 mg/m2 w dniach 1 i 311.
Ważne informacje dotyczące sposobu podawania cytarabiny:

  • Lek należy zawsze przygotować i podać w warunkach szpitalnych, przez personel z doświadczeniem w chemioterapii12.
  • W przypadku leczenia dużymi dawkami i podawania dokanałowego konieczne jest stosowanie rozcieńczalników niezawierających konserwantów78.
  • Podczas leczenia wymagany jest ścisły nadzór nad morfologią krwi, szczególnie w fazie indukcji remisji12.
  • W razie wystąpienia ciężkiej neutropenii lub małopłytkowości, dawkowanie może wymagać modyfikacji lub przerwania terapii13.

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i młodzież

Dawkowanie cytarabiny u dzieci jest zwykle zbliżone do dawek stosowanych u dorosłych, jednak dzieci często lepiej tolerują większe dawki814. W leczeniu chłoniaków nieziarniczych u dzieci cytarabinę stosuje się w różnych protokołach, a dawka oraz częstotliwość zależą od wieku, masy ciała oraz konkretnego schematu terapeutycznego10. W przypadku podawania dokanałowego stosuje się podobne dawki jak u dorosłych, z uwzględnieniem wieku i masy ciała dziecka15.

Pacjenci w podeszłym wieku

Nie zawsze konieczna jest modyfikacja dawki u osób starszych, jednak należy pamiętać, że pacjenci w podeszłym wieku gorzej tolerują działania niepożądane cytarabiny, zwłaszcza w przypadku leczenia dużymi dawkami16. Leczenie dużymi dawkami u osób powyżej 60 lat powinno być poprzedzone dokładną oceną ryzyka i korzyści17.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

U osób z zaburzeniami czynności nerek cytarabinę należy stosować ostrożnie i, jeśli to możliwe, w jak najmniejszej skutecznej dawce17. Lek może być usuwany z organizmu podczas hemodializy, dlatego nie należy go podawać bezpośrednio przed ani po dializie178.

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

Cytarabina jest w dużej mierze neutralizowana w wątrobie, dlatego u pacjentów z jej niewydolnością dawka powinna być zmniejszona, a leczenie prowadzone ze szczególną ostrożnością1819.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

Cytarabinę w ciąży i okresie karmienia piersią należy stosować tylko w przypadkach absolutnej konieczności, po dokładnej ocenie ryzyka dla płodu lub dziecka20.

Najważniejsze aspekty bezpieczeństwa podczas stosowania cytarabiny:

  • Podczas terapii wymagane jest codzienne monitorowanie liczby leukocytów i płytek krwi, zwłaszcza w trakcie intensywnej fazy leczenia12.
  • Lek może powodować silne zahamowanie czynności szpiku, co zwiększa ryzyko zakażeń i krwotoków19.
  • W razie wystąpienia ciężkiej toksyczności należy rozważyć modyfikację lub przerwanie leczenia13.
  • W przypadku przedawkowania nie ma swoistej odtrutki – stosuje się leczenie wspomagające, w tym przetaczanie krwi i płytek oraz antybiotykoterapię21.
  • Przy leczeniu dokanałowym i dużymi dawkami należy unikać rozcieńczalników zawierających alkohol benzylowy22.

Maksymalne dawki i ryzyko przedawkowania

Maksymalna dopuszczalna dawka dobowa cytarabiny zależy od drogi podania i schematu leczenia. W leczeniu dużymi dawkami nie należy przekraczać 3 g/m2 na pojedynczą dawkę, a całkowita dawka lecznicza nie powinna przekroczyć 36 g/m2 na cykl8. Przedawkowanie cytarabiny może prowadzić do ciężkiego, nieodwracalnego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego i śmierci21.

Podsumowanie – dawkowanie cytarabiny w różnych grupach pacjentów

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli (indukcja remisji) 100-200 mg/m2 na dobę, ciągły wlew dożylny lub szybkie wstrzyknięcie przez 5-10 dni
Dorośli (leczenie podtrzymujące) 70-200 mg/m2 na dobę, szybkie wstrzyknięcie dożylne lub podskórne przez 5 dni co 4 tygodnie lub raz w tygodniu
Leczenie dużymi dawkami 1-3 g/m2 dożylnie co 12 godzin przez 4-6 dni
Leczenie dokanałowe 5-30 mg/m2 co 2-7 dni, najczęściej 30 mg/m2 co 4 dni
Dzieci i młodzież Dawkowanie podobne jak u dorosłych, często stosowane wyższe dawki; należy kierować się aktualnymi wytycznymi
Osoby starsze Zwykle dawka jak u dorosłych; ostrożność przy dużych dawkach i monitorowanie działań niepożądanych
Pacjenci z niewydolnością nerek Stosować ostrożnie, w możliwie najmniejszej skutecznej dawce; unikać podania przed lub po dializie
Pacjenci z niewydolnością wątroby Zaleca się zmniejszenie dawki i ostrożność w stosowaniu
Kobiety w ciąży/karmiące piersią Stosować wyłącznie w przypadkach bezwzględnej konieczności
Preparat liposomalny (z daunorubicyną) 100 mg/m2 w dniach 1, 3, 5 (indukcja), 65 mg/m2 w dniach 1, 3 (konsolidacja)

Pytania i odpowiedzi

Jak podaje się cytarabinę?

Cytarabina podawana jest dożylnie, podskórnie, dokanałowo lub domięśniowo – zależnie od preparatu i wskazania.

Jakie są standardowe dawki cytarabiny dla dorosłych?

Najczęściej stosuje się 100-200 mg/m2 na dobę w leczeniu indukcyjnym, w ciągłym wlewie lub szybkim wstrzyknięciu przez 5-10 dni.

Czy dawkowanie cytarabiny jest inne u dzieci?

Tak, dzieci często tolerują większe dawki, a dawkowanie dostosowuje się do wieku, masy ciała i schematu leczenia.

Czy trzeba modyfikować dawkę cytarabiny u osób z niewydolnością nerek?

Tak, w przypadku zaburzeń nerek zaleca się stosowanie możliwie najmniejszej skutecznej dawki i ostrożność.

Czy cytarabinę można stosować w ciąży?

Lek można stosować w ciąży tylko w wyjątkowych sytuacjach, po dokładnej ocenie ryzyka dla płodu.