Ogólne zasady dawkowania cytarabiny
Cytarabina (łac. Cytarabinum) jest lekiem przeciwnowotworowym stosowanym głównie w leczeniu ostrych białaczek i chłoniaków. Dawkowanie cytarabiny zawsze ustala lekarz i zależy ono od wielu czynników, takich jak rodzaj choroby, stan zdrowia pacjenta, wiek oraz zastosowany schemat leczenia. Lek dostępny jest w różnych postaciach i stężeniach, najczęściej jako roztwór do wstrzykiwań, infuzji dożylnych, a także do podawania dokanałowego123.
- Dorośli: W leczeniu indukującym remisję standardowa dawka cytarabiny to najczęściej 100-200 mg/m2 powierzchni ciała na dobę. Lek podaje się dożylnie w ciągłym wlewie lub w szybkim wstrzyknięciu przez 5 do 10 dni45.
- Podtrzymanie remisji: Zwykle stosuje się 70-200 mg/m2 na dobę w szybkim wstrzyknięciu dożylnym lub podskórnym przez 5 dni co 4 tygodnie lub raz w tygodniu6.
- Leczenie dużymi dawkami: W niektórych przypadkach podaje się 1-3 g/m2 w infuzji dożylnej co 12 godzin przez 4-6 dni78.
- Leczenie dokanałowe: Dawki od 5 do 30 mg/m2 co 2 do 7 dni. Najczęściej podaje się 30 mg/m2 raz na 4 dni, do czasu uzyskania prawidłowych wyników płynu mózgowo-rdzeniowego9.
W zależności od wskazania i postaci leku, cytarabinę można podawać dożylnie (w infuzji lub wstrzyknięciu), podskórnie, dokanałowo, a w niektórych preparatach także domięśniowo. Doustne stosowanie cytarabiny nie jest skuteczne12.
Schematy dawkowania w wybranych sytuacjach
- Leczenie chłoniaków nieziarniczych: U dorosłych często stosuje się cytarabinę w chemioterapii skojarzonej, np. 300 mg/m2 w 8. dniu cyklu10. U dzieci dawkowanie zależy od protokołu i stopnia zaawansowania choroby, np. 150 mg/m2 co 12 godzin w 4. i 5. dniu terapii lub 75 mg/m2 przez określone dni terapii indukcyjnej10.
- Preparat złożony z daunorubicyną (liposomalny): Dawkowanie cytarabiny w preparacie liposomalnym jest inne i określone precyzyjnym schematem: np. 100 mg/m2 w dniach 1, 3 i 5 podczas pierwszej indukcji, a podczas konsolidacji 65 mg/m2 w dniach 1 i 311.
- Lek należy zawsze przygotować i podać w warunkach szpitalnych, przez personel z doświadczeniem w chemioterapii12.
- W przypadku leczenia dużymi dawkami i podawania dokanałowego konieczne jest stosowanie rozcieńczalników niezawierających konserwantów78.
- Podczas leczenia wymagany jest ścisły nadzór nad morfologią krwi, szczególnie w fazie indukcji remisji12.
- W razie wystąpienia ciężkiej neutropenii lub małopłytkowości, dawkowanie może wymagać modyfikacji lub przerwania terapii13.
Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów
Dzieci i młodzież
Dawkowanie cytarabiny u dzieci jest zwykle zbliżone do dawek stosowanych u dorosłych, jednak dzieci często lepiej tolerują większe dawki814. W leczeniu chłoniaków nieziarniczych u dzieci cytarabinę stosuje się w różnych protokołach, a dawka oraz częstotliwość zależą od wieku, masy ciała oraz konkretnego schematu terapeutycznego10. W przypadku podawania dokanałowego stosuje się podobne dawki jak u dorosłych, z uwzględnieniem wieku i masy ciała dziecka15.
Pacjenci w podeszłym wieku
Nie zawsze konieczna jest modyfikacja dawki u osób starszych, jednak należy pamiętać, że pacjenci w podeszłym wieku gorzej tolerują działania niepożądane cytarabiny, zwłaszcza w przypadku leczenia dużymi dawkami16. Leczenie dużymi dawkami u osób powyżej 60 lat powinno być poprzedzone dokładną oceną ryzyka i korzyści17.
Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek
U osób z zaburzeniami czynności nerek cytarabinę należy stosować ostrożnie i, jeśli to możliwe, w jak najmniejszej skutecznej dawce17. Lek może być usuwany z organizmu podczas hemodializy, dlatego nie należy go podawać bezpośrednio przed ani po dializie178.
Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby
Cytarabina jest w dużej mierze neutralizowana w wątrobie, dlatego u pacjentów z jej niewydolnością dawka powinna być zmniejszona, a leczenie prowadzone ze szczególną ostrożnością1819.
Kobiety w ciąży i karmiące piersią
Cytarabinę w ciąży i okresie karmienia piersią należy stosować tylko w przypadkach absolutnej konieczności, po dokładnej ocenie ryzyka dla płodu lub dziecka20.
- Podczas terapii wymagane jest codzienne monitorowanie liczby leukocytów i płytek krwi, zwłaszcza w trakcie intensywnej fazy leczenia12.
- Lek może powodować silne zahamowanie czynności szpiku, co zwiększa ryzyko zakażeń i krwotoków19.
- W razie wystąpienia ciężkiej toksyczności należy rozważyć modyfikację lub przerwanie leczenia13.
- W przypadku przedawkowania nie ma swoistej odtrutki – stosuje się leczenie wspomagające, w tym przetaczanie krwi i płytek oraz antybiotykoterapię21.
- Przy leczeniu dokanałowym i dużymi dawkami należy unikać rozcieńczalników zawierających alkohol benzylowy22.
Maksymalne dawki i ryzyko przedawkowania
Maksymalna dopuszczalna dawka dobowa cytarabiny zależy od drogi podania i schematu leczenia. W leczeniu dużymi dawkami nie należy przekraczać 3 g/m2 na pojedynczą dawkę, a całkowita dawka lecznicza nie powinna przekroczyć 36 g/m2 na cykl8. Przedawkowanie cytarabiny może prowadzić do ciężkiego, nieodwracalnego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego i śmierci21.
Podsumowanie – dawkowanie cytarabiny w różnych grupach pacjentów
| Grupa pacjentów | Schemat dawkowania |
|---|---|
| Dorośli (indukcja remisji) | 100-200 mg/m2 na dobę, ciągły wlew dożylny lub szybkie wstrzyknięcie przez 5-10 dni |
| Dorośli (leczenie podtrzymujące) | 70-200 mg/m2 na dobę, szybkie wstrzyknięcie dożylne lub podskórne przez 5 dni co 4 tygodnie lub raz w tygodniu |
| Leczenie dużymi dawkami | 1-3 g/m2 dożylnie co 12 godzin przez 4-6 dni |
| Leczenie dokanałowe | 5-30 mg/m2 co 2-7 dni, najczęściej 30 mg/m2 co 4 dni |
| Dzieci i młodzież | Dawkowanie podobne jak u dorosłych, często stosowane wyższe dawki; należy kierować się aktualnymi wytycznymi |
| Osoby starsze | Zwykle dawka jak u dorosłych; ostrożność przy dużych dawkach i monitorowanie działań niepożądanych |
| Pacjenci z niewydolnością nerek | Stosować ostrożnie, w możliwie najmniejszej skutecznej dawce; unikać podania przed lub po dializie |
| Pacjenci z niewydolnością wątroby | Zaleca się zmniejszenie dawki i ostrożność w stosowaniu |
| Kobiety w ciąży/karmiące piersią | Stosować wyłącznie w przypadkach bezwzględnej konieczności |
| Preparat liposomalny (z daunorubicyną) | 100 mg/m2 w dniach 1, 3, 5 (indukcja), 65 mg/m2 w dniach 1, 3 (konsolidacja) |


















