Dlaczego bezpieczeństwo leków u dzieci jest tak ważne?
Stosowanie leków u dzieci zawsze wymaga większej ostrożności niż u dorosłych. Organizm dziecka różni się pod wieloma względami – nie tylko wagą, ale też sposobem, w jaki przetwarza, wchłania i wydala leki. Układ odpornościowy, wątroba i nerki u dzieci są jeszcze niedojrzałe, co może wpływać na działanie i bezpieczeństwo stosowanych leków12. Z tego powodu przed podaniem jakiegokolwiek antybiotyku, w tym ceftriaksonu, lekarz musi dokładnie ocenić stan zdrowia dziecka i uwzględnić wszystkie możliwe przeciwwskazania.
Zakres stosowania ceftriaksonu u dzieci
Ceftriakson może być stosowany u dzieci, w tym u noworodków urodzonych o czasie, niemowląt, dzieci starszych i młodzieży. Jest wykorzystywany w leczeniu różnych poważnych zakażeń bakteryjnych, takich jak:
- bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych3
- zapalenie płuc (zarówno pozaszpitalne, jak i szpitalne)3
- ostre zapalenie ucha środkowego3
- zakażenia w obrębie jamy brzusznej3
- powikłane zakażenia dróg moczowych, zakażenia kości i stawów, powikłane zakażenia skóry i tkanek miękkich3
- rzeżączka, kiła, bakteryjne zapalenie wsierdzia3
- rozsiana borelioza od 15. dnia życia4
Ważne jest, że ceftriakson nie jest zalecany u wcześniaków oraz u noworodków do 28. dnia życia w pewnych sytuacjach (patrz niżej: przeciwwskazania). U dzieci powyżej 28. dnia życia stosowanie ceftriaksonu jest możliwe, ale zawsze według ścisłych zaleceń lekarza56.
Dawkowanie ceftriaksonu u dzieci
Dawkowanie ceftriaksonu u dzieci zależy od wieku, masy ciała, rodzaju zakażenia oraz ogólnego stanu zdrowia. Szczegółowe zalecenia określa lekarz, uwzględniając wskazania i przeciwwskazania oraz możliwość wystąpienia działań niepożądanych8.
- Noworodki urodzone o czasie (od urodzenia do 28 dni): Lek może być stosowany tylko w określonych sytuacjach i pod ścisłym nadzorem, z zachowaniem przeciwwskazań (np. brak żółtaczki, brak konieczności podania wapnia)5.
- Niemowlęta i dzieci od 1. miesiąca życia: Dawka zazwyczaj jest ustalana na podstawie masy ciała, np. 50–100 mg/kg masy ciała na dobę, podzielone na 1 lub 2 podania, w zależności od rodzaju zakażenia9.
- Dzieci powyżej 12 lat lub powyżej 50 kg: Zwykle stosuje się dawki jak u dorosłych9.
Dawkowanie zawsze powinno być ustalone indywidualnie przez lekarza, biorąc pod uwagę rodzaj zakażenia oraz ewentualne choroby towarzyszące.
Bezpieczeństwo i przeciwwskazania – na co zwrócić uwagę?
Ceftriakson jest ogólnie dobrze tolerowany przez dzieci, jednak w pewnych grupach pacjentów jego stosowanie może być niebezpieczne lub wręcz przeciwwskazane:
- Wcześniaki (do 41 tygodnia życia licząc od ostatniej miesiączki matki): Nie należy stosować ceftriaksonu5.
- Noworodki urodzone o czasie (do 28 dnia życia):
- Dzieci z nadwrażliwością na ceftriakson lub inne cefalosporyny: Lek jest przeciwwskazany6.
Ponadto, u dzieci i młodzieży stosujących ceftriakson może pojawić się tzw. kamica żółciowa (osady w pęcherzyku żółciowym) lub kamica nerkowa, zwłaszcza przy stosowaniu większych dawek. Zwykle objawy te ustępują po zakończeniu leczenia, ale wymagają kontroli i ewentualnej diagnostyki1011.
- Ryzyko powstania niebezpiecznych osadów (szczególnie przy podawaniu z wapniem) u noworodków i niemowląt5.
- Możliwość wywołania ciężkich reakcji alergicznych, w tym wstrząsu anafilaktycznego12.
- Możliwość wystąpienia powikłań hematologicznych, takich jak niedokrwistość hemolityczna13.
- Potencjalne zaburzenia w badaniach laboratoryjnych, np. fałszywie dodatnie wyniki testu Coombsa czy testów na galaktozemię14.
Działania niepożądane i środki ostrożności
Podczas stosowania ceftriaksonu u dzieci mogą pojawić się różne działania niepożądane, takie jak:
- reakcje alergiczne (wysypka, świąd, pokrzywka, a nawet reakcje zagrażające życiu)12
- bóle brzucha, nudności, biegunka15
- zaburzenia morfologii krwi (np. leukopenia, niedokrwistość)13
- fałszywie dodatnie wyniki niektórych badań laboratoryjnych14
- rzadko: encefalopatia (zaburzenia świadomości, drgawki)16
W przypadku długotrwałego leczenia konieczna jest regularna kontrola morfologii krwi. U dzieci z chorobami nerek lub wątroby wymagana jest szczególna ostrożność i ścisła obserwacja kliniczna14.
Podsumowanie: Ceftriakson – skuteczność i bezpieczeństwo u dzieci
Ceftriakson jest ważnym antybiotykiem, który znajduje zastosowanie w leczeniu wielu poważnych zakażeń u dzieci. Jednak jego stosowanie wymaga bardzo indywidualnego podejścia, zwłaszcza u noworodków i niemowląt. Poniższa tabela podsumowuje najważniejsze kwestie związane z możliwością stosowania ceftriaksonu w różnych grupach wiekowych:
| Grupa wiekowa | Możliwość stosowania | Dawkowanie |
|---|---|---|
| Wcześniaki (do 41 tygodnia od ostatniej miesiączki matki) | Nie zaleca się (przeciwwskazany) | Brak danych |
| Noworodki urodzone o czasie (0–28 dni) | Stosować tylko w wybranych przypadkach i z zachowaniem przeciwwskazań | Indywidualne ustalenie przez lekarza |
| Niemowlęta i dzieci (1 miesiąc – 12 lat) | Można stosować | 50–100 mg/kg masy ciała/dobę |
| Młodzież (≥12 lat lub ≥50 kg) | Można stosować | Dawka jak u dorosłych |


















