Ogólne zasady dawkowania ceftriaksonu

Ceftriakson podaje się wyłącznie w formie iniekcji: dożylnie (w kroplówce lub powolnym wstrzyknięciu) lub domięśniowo. Lek występuje w postaci proszku do sporządzania roztworu do wstrzykiwań lub infuzji12. Dawka oraz częstotliwość podawania zależą od wieku pacjenta, masy ciała, rodzaju i ciężkości zakażenia, a także od czynności nerek i wątroby34.

  • Dorośli i młodzież powyżej 12 lat (lub ≥50 kg): typowa dawka to 1–2 g raz na dobę34.
  • Cięższe zakażenia: dawka może być zwiększona do 2–4 g na dobę34.
  • Dzieci (15. dzień życia do 12 lat, <50 kg): zwykle 50–80 mg/kg masy ciała na dobę; w cięższych zakażeniach nawet do 100 mg/kg mc., ale nie więcej niż 4 g na dobę56.
  • Noworodki (0–14 dni): 20–50 mg/kg mc. raz na dobę; nie przekraczać 50 mg/kg mc.78.

Ceftriakson podaje się zwykle raz dziennie. W wyjątkowych sytuacjach, gdy dawka przekracza 2 g na dobę, możliwe jest podzielenie jej na dwie równe części i podanie co 12 godzin34. Czas trwania leczenia zależy od typu zakażenia, ale zaleca się kontynuowanie antybiotykoterapii przez 48–72 godziny po ustąpieniu gorączki lub potwierdzeniu usunięcia bakterii910.

Ważne: Ceftriakson można podawać wyłącznie dożylnie lub domięśniowo – nie występuje w formie doustnej. W przypadku podania domięśniowego nie wolno rozpuszczać leku w lidokainie i podawać dożylnie, ponieważ grozi to poważnymi powikłaniami. Dawki powyżej 2 g zawsze podaje się dożylnie. U niemowląt i dzieci, zwłaszcza przy wyższych dawkach, zalecane jest podawanie w postaci infuzji, a u noworodków infuzja powinna trwać co najmniej 60 minut11.

Dawkowanie w szczególnych grupach pacjentów

Dzieci i noworodki

  • Noworodki (0–14 dni): 20–50 mg/kg mc. raz na dobę, nie przekraczać 50 mg/kg mc. na dobę. Ceftriakson jest przeciwwskazany u wcześniaków do 41 tygodni (wiek ciążowy + wiek po urodzeniu)78.
  • Dzieci od 15. dnia życia do 12 lat (<50 kg): 50–80 mg/kg mc. raz na dobę, w cięższych zakażeniach do 100 mg/kg mc., ale nie więcej niż 4 g na dobę56.
  • Dzieci o masie ciała ≥50 kg: stosuje się dawki jak u dorosłych5.

Osoby w podeszłym wieku

U osób starszych nie jest wymagana modyfikacja dawki, o ile czynność wątroby i nerek jest prawidłowa1210.

Pacjenci z zaburzeniami czynności nerek

  • Łagodne i umiarkowane zaburzenia: zwykle nie ma potrzeby zmiany dawki, jeśli wątroba działa prawidłowo12.
  • Schyłkowa niewydolność nerek (klirens kreatyniny <10 ml/min): dawka nie powinna przekraczać 2 g na dobę1213.
  • Pacjenci dializowani: nie trzeba stosować dawek uzupełniających po dializie, bo ceftriakson nie jest usuwany podczas dializy12.

Pacjenci z zaburzeniami czynności wątroby

  • Łagodne i umiarkowane zaburzenia: nie wymaga się modyfikacji dawki, jeśli czynność nerek jest zachowana1210.
  • Ciężkie zaburzenia jednocześnie wątroby i nerek: zalecana jest ścisła obserwacja kliniczna14.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

  • Ciąża: ceftriakson można stosować w ciąży tylko wtedy, gdy korzyści przewyższają potencjalne ryzyko. Brakuje pełnych danych dotyczących bezpieczeństwa w pierwszym trymestrze15.
  • Karmienie piersią: ceftriakson przenika w niewielkiej ilości do mleka matki, ale nie powinien powodować działań niepożądanych u dziecka przy stosowaniu dawek terapeutycznych. Nie można jednak wykluczyć ryzyka biegunki lub uczulenia15.
Wskazówka dla pacjenta:

  • Ceftriakson nie jest zalecany dla wcześniaków oraz noworodków z zaburzeniami wiązania bilirubiny (żółtaczka, hipoalbuminemia, kwasica), a także dla noworodków wymagających dożylnego leczenia wapniem16.
  • Nie wolno mieszać ceftriaksonu z roztworami zawierającymi wapń (np. Ringer, Hartmann), ani podawać jednocześnie z roztworami wapniowymi przez ten sam zestaw infuzyjny, ze względu na ryzyko wytrącenia się osadu17.
  • W przypadku długotrwałego leczenia lub wystąpienia nietypowych objawów (np. zażółcenie skóry, bóle brzucha, krwiomocz, biegunka) należy poinformować lekarza o tych objawach18.

Zmiany dawkowania w zależności od wskazania

W zależności od rodzaju zakażenia oraz ciężkości stanu pacjenta, lekarz może dostosować schemat dawkowania. Przykłady różnych dawek w poszczególnych schorzeniach:

  • Pozaszpitalne zapalenie płuc, zakażenia jamy brzusznej, powikłane zakażenia dróg moczowych: dorośli: 1–2 g raz na dobę; dzieci: 50–80 mg/kg mc. raz na dobę4.
  • Szpitalne zapalenie płuc, zakażenia kości i stawów, powikłane zakażenia skóry: dorośli: 2 g raz na dobę; dzieci: 50–100 mg/kg mc. raz na dobę4.
  • Bakteryjne zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych: dorośli: 2–4 g raz na dobę; dzieci: 80–100 mg/kg mc. raz na dobę (do 4 g)4.
  • Bakteryjne zapalenie wsierdzia: dorośli: 2–4 g raz na dobę; dzieci: 100 mg/kg mc. raz na dobę (do 4 g)4.
  • Rzeżączka: 500 mg w pojedynczej dawce domięśniowej19.
  • Kiła: 500 mg–1 g raz na dobę, w kile układu nerwowego do 2 g raz na dobę przez 10–14 dni; u dzieci: 75–100 mg/kg mc. (do 4 g) raz na dobę przez 10–14 dni19.
  • Ostre zapalenie ucha środkowego: dorośli: 1–2 g domięśniowo jednorazowo; dzieci: 50 mg/kg mc. domięśniowo jednorazowo19.
  • Przedoperacyjne zapobieganie zakażeniom: dorośli: 2 g jednorazowo przed zabiegiem; dzieci: 50–80 mg/kg mc. jednorazowo19.

Maksymalna dawka dobowa i ryzyko przedawkowania

  • Dorośli i dzieci o masie ciała ≥50 kg: do 4 g na dobę4.
  • Dzieci i noworodki (<50 kg): maksymalnie 4 g na dobę, jednak u noworodków (0–14 dni) nie przekraczać 50 mg/kg mc.7.

W przypadku przedawkowania mogą pojawić się nudności, wymioty i biegunka. Nie ma swoistej odtrutki, a leczenie jest objawowe20.

Podsumowanie – schematy dawkowania ceftriaksonu w różnych grupach pacjentów

Grupa pacjentów Schemat dawkowania
Dorośli i młodzież (≥12 lat, ≥50 kg) 1–2 g raz na dobę; w cięższych zakażeniach do 4 g raz na dobę4
Dzieci od 15. dnia życia do 12 lat (<50 kg) 50–80 mg/kg mc. raz na dobę; ciężkie zakażenia do 100 mg/kg mc. (max 4 g)5
Noworodki (0–14 dni) 20–50 mg/kg mc. raz na dobę (max 50 mg/kg mc.)7
Osoby starsze Jak u dorosłych, jeśli czynność nerek i wątroby jest prawidłowa12
Pacjenci z niewydolnością nerek Bez zmian, chyba że klirens kreatyniny <10 ml/min – nie przekraczać 2 g na dobę12
Pacjenci z niewydolnością wątroby Bez zmian, jeśli nerki pracują prawidłowo12
Kobiety w ciąży Można stosować tylko, jeśli korzyści przewyższają ryzyko15
Karmiące matki Możliwe stosowanie – przenika do mleka w małych ilościach15

Pytania i odpowiedzi

Jaką dawkę ceftriaksonu podaje się dorosłym?

Dawka standardowa dla dorosłych to 1–2 g raz na dobę, w cięższych zakażeniach do 4 g na dobę.1

Jak dawkować ceftriakson u dzieci?

Dawka dla dzieci (15. dzień życia do 12 lat) wynosi 50–80 mg/kg mc. raz na dobę, w ciężkich zakażeniach do 100 mg/kg mc., maksymalnie 4 g na dobę.2

Czy trzeba zmieniać dawkę ceftriaksonu przy niewydolności nerek?

W schyłkowej niewydolności nerek (klirens <10 ml/min) dawka nie powinna być większa niż 2 g na dobę.3

Jak długo podaje się ceftriakson?

Ceftriakson należy podawać przez 48–72 godziny po ustąpieniu gorączki lub potwierdzeniu usunięcia bakterii.4

Czy ceftriakson można stosować u noworodków?

Tak, ale tylko u noworodków urodzonych o czasie i powyżej 41 tygodnia wieku ciążowego; nie wolno przekraczać 50 mg/kg mc. na dobę.5