Bezpieczeństwo stosowania cefoperazonu – na co zwrócić uwagę?

Cefoperazon, zarówno w monoterapii, jak i w połączeniu z sulbaktamem, jest skutecznym antybiotykiem, jednak niektóre grupy pacjentów wymagają szczególnej ostrożności podczas jego stosowania, zwłaszcza osoby z chorobami wątroby, nerek, alergiami na antybiotyki beta-laktamowe oraz noworodki i niemowlęta1234.

Kobiety w ciąży i karmiące piersią

  • Badania na zwierzętach nie wykazały szkodliwego wpływu na płód, ale nie przeprowadzono odpowiednich badań u kobiet w ciąży. Cefoperazon przenika przez łożysko, dlatego można go stosować w ciąży tylko w razie zdecydowanej konieczności5678.
  • Do mleka matki przenikają jedynie nieznaczne ilości cefoperazonu (także w połączeniu z sulbaktamem), ale podczas stosowania u kobiet karmiących zaleca się ostrożność5678.
  • Nie stwierdzono wpływu na płodność u zwierząt, ale nie ma danych dotyczących ludzi5678.

Wpływ na prowadzenie pojazdów i obsługę maszyn

  • Cefoperazon i jego połączenie z sulbaktamem mają bardzo mały wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługi maszyn9101112.
  • Nie zgłaszano przypadków, aby lek wywoływał senność czy zawroty głowy.
Ważne dla pacjentów z chorobami wątroby i nerek:

  • U osób z ciężkimi chorobami wątroby lub niedrożnością dróg żółciowych, czas działania cefoperazonu może być wydłużony, a wydalanie przez nerki zwiększone. W niektórych przypadkach konieczna jest modyfikacja dawki lub kontrola stężenia leku we krwi13141516.
  • Jeśli pacjent cierpi równocześnie na niewydolność wątroby i nerek, konieczne jest monitorowanie poziomu leku i odpowiednie dostosowanie dawki13141516.
  • U osób z samą niewydolnością nerek zwykle nie trzeba zmieniać dawki cefoperazonu, natomiast przy preparatach z sulbaktamem należy dostosować ilość sulbaktamu171819.

Interakcje z alkoholem

  • Podczas leczenia cefoperazonem oraz do 5 dni po zakończeniu terapii należy bezwzględnie unikać alkoholu. Jego spożycie może wywołać tzw. reakcję disulfiramową: zaczerwienienie twarzy, pocenie się, bóle głowy, szybkie bicie serca20212223.
  • Również produkty żywieniowe podawane przez zgłębnik lub pozajelitowo nie powinny zawierać alkoholu.

Stosowanie u osób z niewydolnością nerek

  • U większości pacjentów z niewydolnością nerek nie ma potrzeby zmiany dawki cefoperazonu, gdyż jest on głównie wydalany z żółcią13.
  • W przypadku preparatów łączonych z sulbaktamem, konieczne jest dostosowanie dawki sulbaktamu u osób z poważnymi zaburzeniami nerek (klirens kreatyniny poniżej 30 ml/min)171819.
  • Hemodializa przyspiesza usuwanie leku, dlatego najlepiej podawać cefoperazon tuż po dializie13171819.

Stosowanie u osób z niewydolnością wątroby

  • Cefoperazon jest wydalany głównie z żółcią, dlatego u osób z chorobami wątroby lub niedrożnością dróg żółciowych czas działania leku może się wydłużyć13141516.
  • W ciężkich przypadkach oraz przy współistniejącej niewydolności nerek, konieczne jest monitorowanie stężenia cefoperazonu we krwi i dostosowanie dawki. Jeśli nie jest to możliwe, nie należy przekraczać 2 g cefoperazonu na dobę13242526.

Stosowanie u seniorów

  • U osób starszych nie obserwowano istotnych różnic w bezpieczeństwie stosowania cefoperazonu, ale należy pamiętać, że w tej grupie mogą częściej występować zaburzenia pracy nerek i wątroby272829.
  • W razie współistniejących chorób tych narządów dawkowanie należy dostosować zgodnie z zaleceniami dla niewydolności wątroby i nerek.
Najważniejsze ostrzeżenia i działania niepożądane cefoperazonu:

  • Możliwe są ciężkie reakcje alergiczne, także u osób uczulonych na penicyliny lub inne antybiotyki beta-laktamowe – należy natychmiast przerwać leczenie w przypadku objawów alergii1234.
  • Rzadko mogą wystąpić poważne reakcje skórne, takie jak zespół Stevensa-Johnsona czy toksyczne martwicze oddzielanie się naskórka30313233.
  • Lek może powodować zaburzenia krzepnięcia krwi i krwotoki, zwłaszcza u osób niedożywionych, odżywianych dożylnie lub przyjmujących leki przeciwzakrzepowe34242526.
  • Możliwe są także biegunki związane z zakażeniem Clostridium difficile, które mogą mieć ciężki przebieg35363738.

Inne grupy pacjentów wymagające szczególnej ostrożności

  • Noworodki, szczególnie wcześniaki, oraz niemowlęta wymagają dokładnej obserwacji podczas terapii, a decyzję o podaniu leku należy podejmować z uwzględnieniem potencjalnych korzyści i ryzyka34363738.
  • Pacjenci z alergiami, zwłaszcza na inne leki, mają podwyższone ryzyko ciężkich reakcji uczuleniowych1234.
  • Osoby na diecie niskosodowej powinny zwrócić uwagę na zawartość sodu w preparatach z cefoperazonem, zwłaszcza w połączeniu z sulbaktamem394041.

Cefoperazon – bezpieczeństwo w różnych grupach pacjentów

Grupa pacjentów Możliwość stosowania Uwagi
Kobiety w ciąży Można stosować tylko w razie konieczności Brak odpowiednich badań u ludzi, przenika przez łożysko
Karmiące piersią Zachować ostrożność Przenika do mleka w niewielkich ilościach
Osoby starsze Można stosować Zalecana ostrożność przy współistniejącej niewydolności nerek/wątroby
Niewydolność nerek Można stosować (modyfikacja dawki sulbaktamu w preparatach złożonych) Przy ciężkich zaburzeniach kontrolować dawkę, podawać po dializie
Niewydolność wątroby Można stosować z ograniczeniami Konieczność modyfikacji dawki lub monitorowania poziomu leku
Prowadzenie pojazdów Można prowadzić Bardzo małe ryzyko wpływu na zdolności psychofizyczne
Alkohol Zakaz spożycia Możliwość wystąpienia reakcji disulfiramowej
Alergicy Przeciwwskazane w przypadku uczulenia na antybiotyki beta-laktamowe Ryzyko ciężkich reakcji alergicznych
Noworodki i niemowlęta Zachować szczególną ostrożność Wymagana obserwacja i indywidualna ocena korzyści/ryzyka
Dieta niskosodowa Zachować ostrożność Preparaty mogą zawierać znaczące ilości sodu

Pytania i odpowiedzi

Czy cefoperazon można stosować w ciąży?

Cefoperazon można stosować w ciąży tylko w razie zdecydowanej konieczności, gdyż nie ma odpowiednich badań u kobiet ciężarnych. Przenika przez łożysko.5678

Czy podczas leczenia cefoperazonem można pić alkohol?

Nie. Spożywanie alkoholu podczas leczenia cefoperazonem i do 5 dni po zakończeniu terapii może wywołać niebezpieczną reakcję disulfiramową.20212223

Czy cefoperazon wpływa na prowadzenie samochodu?

Cefoperazon nie wpływa na zdolność prowadzenia pojazdów ani obsługę maszyn.9101112

Jakie działania niepożądane może wywołać cefoperazon?

Najczęstsze to biegunka, nudności, reakcje alergiczne, zaburzenia krzepnięcia krwi oraz wzrost poziomu enzymów wątrobowych.42434445

Czy osoby z chorobami nerek mogą przyjmować cefoperazon?

U większości osób z niewydolnością nerek nie trzeba zmieniać dawki cefoperazonu, ale w przypadku preparatów z sulbaktamem konieczne jest dostosowanie dawki sulbaktamu.13171819