Azytromycyna – porównanie substancji czynnych

Azytromycyna, klarytromycyna i erytromycyna to makrolidowe antybiotyki o podobnych wskazaniach, ale różnią się profilem bezpieczeństwa, interakcjami i stosowaniem w wybranych grupach pacjentów.

Porównywane substancje czynne – podstawowe informacje

W tej analizie skupiamy się na trzech substancjach czynnych: azytromycyna, klarytromycyna oraz erytromycyna¹²³. Wszystkie należą do makrolidów, czyli antybiotyków działających głównie poprzez hamowanie syntezy białek w bakteriach. Dzięki temu są skuteczne przeciwko wielu bakteriom Gram-dodatnim i niektórym Gram-ujemnym, a także niektórym bakteriom atypowym¹².

• Makrolidy są często wykorzystywane w leczeniu zakażeń układu oddechowego, skóry, tkanek miękkich oraz niektórych chorób przenoszonych drogą płciową⁴⁵³.
• Azytromycyna należy do tzw. azalidów – jest to podgrupa makrolidów o zmodyfikowanej strukturze, co wpływa na jej dłuższe działanie i lepszą dystrybucję w tkankach¹.
• Klarytromycyna jest półsyntetyczną pochodną erytromycyny, o nieco szerszym zakresie działania i lepszej odporności na działanie kwasu żołądkowego².
• Erytromycyna to jeden z pierwszych makrolidów, często stosowany jako alternatywa dla osób uczulonych na penicyliny³.

Kiedy stosuje się azytromycynę, klarytromycynę i erytromycynę?

Wskazania dla tych trzech antybiotyków są do siebie zbliżone, ale istnieją między nimi różnice dotyczące szczegółowych zastosowań, dostępnych postaci oraz możliwości leczenia określonych grup wiekowych.

• Azytromycyna jest stosowana w leczeniu zakażeń górnych i dolnych dróg oddechowych (np. zapalenie gardła, migdałków, zatok, oskrzeli, płuc), ostrego zapalenia ucha środkowego, zakażeń skóry i tkanek miękkich, a także w niektórych chorobach przenoszonych drogą płciową, takich jak chlamydioza⁴. Dostępna jest w postaci tabletek, kapsułek, zawiesiny doustnej i kropli do oczu⁶⁷. Stosowana jest zarówno u dorosłych, jak i dzieci (nawet od 6. miesiąca życia w przypadku niektórych postaci)⁸.
• Klarytromycyna znajduje zastosowanie w leczeniu podobnych zakażeń, ale jest także wykorzystywana w terapii eradykacyjnej Helicobacter pylori (w skojarzeniu z innymi lekami), zakażeniach mykobakteriami u osób z obniżoną odpornością oraz w zapobieganiu zakażeniom u osób z HIV⁵⁹. Jest dostępna jako tabletki, kapsułki, zawiesina doustna i proszek do infuzji¹⁰. Można ją podawać dzieciom od 6. miesiąca życia (w postaci zawiesiny) oraz dorosłym¹¹.
• Erytromycyna to antybiotyk, który stosuje się w zakażeniach dróg oddechowych, skóry, tkanek miękkich, przewodu pokarmowego oraz w niektórych chorobach zakaźnych, np. krztuścu czy błonicy³. Występuje w tabletkach, zawiesinie doustnej, maści do oczu, maści i płynie na skórę oraz w formie dożylnej¹²¹³. Może być stosowana u dzieci i dorosłych, także u noworodków (np. w profilaktyce zapalenia spojówek)¹⁴.

Mechanizm działania i właściwości farmakokinetyczne – podobieństwa i różnice

Wszystkie trzy antybiotyki działają poprzez hamowanie syntezy białek w komórkach bakteryjnych. Wiążą się z podjednostką 50S rybosomu, co uniemożliwia bakteriom rozmnażanie się i prowadzi do ich obumarcia¹²³.

• Azytromycyna wyróżnia się długim okresem półtrwania i bardzo dobrą penetracją do tkanek, co pozwala na krótsze kuracje (np. 3-5 dni) i wygodne dawkowanie raz na dobę¹⁶. Gromadzi się w komórkach układu odpornościowego i uwalniana jest w miejscach zakażenia, co zwiększa jej skuteczność¹⁶.
• Klarytromycyna ma nieco krótszy okres półtrwania niż azytromycyna i wymaga częstszego podawania (zwykle dwa razy na dobę). Działa również na niektóre bakterie oporne na erytromycynę i wykazuje lepszą stabilność w kwaśnym środowisku żołądka¹⁷.
• Erytromycyna ma najkrótszy okres półtrwania spośród porównywanych antybiotyków, co oznacza konieczność podawania jej nawet kilka razy na dobę. Wchłanianie erytromycyny może być zmienne, a niektóre jej postaci (np. cykliczny węglan erytromycyny) są lepiej tolerowane przez przewód pokarmowy¹⁸.

Spektrum działania

• Wszystkie trzy leki są skuteczne wobec paciorkowców, gronkowców (z wyłączeniem wielu szczepów opornych na metycylinę), niektórych pałeczek Gram-ujemnych oraz bakterii atypowych, takich jak Mycoplasma pneumoniae czy Chlamydia pneumoniae¹²³.
• Klarytromycyna i azytromycyna wykazują lepszą skuteczność wobec niektórych bakterii atypowych i mają szersze zastosowanie w zakażeniach wywołanych przez Mycobacterium avium⁵⁴.
• Erytromycyna, choć szeroko stosowana, może być mniej skuteczna wobec niektórych szczepów Haemophilus influenzae¹⁹.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – co różni makrolidy?

Wszystkie makrolidy są przeciwwskazane w przypadku nadwrażliwości na którykolwiek z nich oraz u pacjentów z niektórymi zaburzeniami rytmu serca (np. wrodzone lub nabyte wydłużenie odstępu QT, zaburzenia elektrolitowe, ciężka niewydolność wątroby)²⁰²¹²². Jednak szczegółowe przeciwwskazania i interakcje mogą się różnić.

• Azytromycyna – ostrożność u osób z ciężkimi chorobami wątroby, ciężką niewydolnością nerek oraz u pacjentów z ryzykiem arytmii²³. Nie należy jej stosować u pacjentów z nadwrażliwością na makrolidy lub ketolidy²⁰. Ważne jest także monitorowanie u osób starszych, które są bardziej narażone na zaburzenia rytmu serca²⁴.
• Klarytromycyna – dodatkowo przeciwwskazana u osób przyjmujących niektóre leki, np. niektóre statyny (lowastatyna, symwastatyna), kolchicynę, niektóre leki przeciwarytmiczne i leki wydłużające odstęp QT (np. cyzapryd, pimozyd, terfenadyna, astemizol), a także w przypadku ciężkiej niewydolności wątroby połączonej z niewydolnością nerek²¹.
• Erytromycyna – przeciwwskazana przy jednoczesnym stosowaniu niektórych leków (m.in. lowastatyny, symwastatyny, astemizolu, terfenadyny, cisaprydu, pimozydu, domperidonu, ergotaminy, dihydroergotaminy, lomitapidu), a także u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami elektrolitowymi lub niewydolnością wątroby²².

Specjalne ostrzeżenia i działania niepożądane

• Wszystkie trzy antybiotyki mogą powodować reakcje alergiczne, zaburzenia czynności wątroby, zaburzenia rytmu serca oraz rzekomobłoniaste zapalenie jelit²⁵²⁶²².
• Klarytromycyna i erytromycyna częściej niż azytromycyna wchodzą w interakcje z innymi lekami, głównie ze względu na silniejsze hamowanie niektórych enzymów wątrobowych²⁷²⁸.
• U dzieci leczonych erytromycyną istnieje ryzyko wystąpienia przerostowego zwężenia odźwiernika, zwłaszcza po ekspozycji w pierwszych tygodniach życia²⁹.
• Podczas leczenia makrolidami zaleca się ostrożność u osób z chorobami serca, zaburzeniami elektrolitowymi i osób starszych³⁰³¹³².

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Wybór odpowiedniego antybiotyku makrolidowego może zależeć od wieku, ciąży, karmienia piersią, zdolności prowadzenia pojazdów, a także od stanu nerek i wątroby.

• Dzieci – azytromycyna i klarytromycyna mają dobrze udokumentowane zastosowanie u dzieci (w odpowiednich postaciach i dawkach), natomiast erytromycyna również może być stosowana, jednak wymaga szczególnej ostrożności u noworodków ze względu na ryzyko zwężenia odźwiernika⁸¹¹²⁹.
• Kobiety w ciąży – azytromycyna i erytromycyna są uważane za względnie bezpieczne, jeśli lekarz uzna to za konieczne. Klarytromycyna nie jest zalecana w ciąży, szczególnie w pierwszym trymestrze, chyba że korzyści przewyższają ryzyko³³³⁴³⁵.
• Karmienie piersią – wszystkie trzy leki mogą przenikać do mleka kobiecego, jednak nie zaleca się ich stosowania w okresie karmienia piersią bez konsultacji z lekarzem³³³⁴³⁶.
• Kierowcy i osoby obsługujące maszyny – nie ma danych o bezpośrednim wpływie tych antybiotyków na zdolność prowadzenia pojazdów, jednak możliwe są działania niepożądane, takie jak zawroty głowy czy drgawki, które mogą wpływać na bezpieczeństwo³⁷³⁸³⁹.
• Pacjenci z niewydolnością nerek lub wątroby – w przypadku niewydolności nerek konieczne jest zmniejszenie dawki klarytromycyny i erytromycyny; azytromycyna może być stosowana bez zmiany dawki przy lekkich i umiarkowanych zaburzeniach czynności nerek, ale przy ciężkich zaburzeniach zaleca się ostrożność lub unikanie stosowania²⁴⁴⁰²⁸.

Podsumowanie – różnice i podobieństwa makrolidów

Makrolidy – wybór zależny od sytuacji klinicznej

Azytromycyna, klarytromycyna i erytromycyna to antybiotyki o podobnym działaniu, ale różnią się długością terapii, profilem bezpieczeństwa, interakcjami z innymi lekami i zastosowaniem w określonych grupach pacjentów. Wybór odpowiedniego makrolidu powinien być zawsze dostosowany do wieku pacjenta, rodzaju zakażenia, możliwości interakcji lekowych oraz szczególnych potrzeb (np. ciąża, karmienie piersią, przewlekłe choroby). Jeśli masz wątpliwości, który antybiotyk będzie dla Ciebie najlepszy, skonsultuj się z lekarzem.