Działania niepożądane atropiny — co warto wiedzieć?

Atropina jest substancją czynną, która może wywoływać różnorodne działania niepożądane. Choć nie zawsze występują one u każdego pacjenta, zrozumienie ich charakteru jest ważne, by odpowiednio reagować na pojawiające się objawy. Częstość i rodzaj działań niepożądanych może się różnić w zależności od postaci leku, drogi podania, dawki oraz wieku i stanu zdrowia osoby stosującej atropinę1.

Przy stosowaniu atropiny, zwłaszcza w postaci kropli do oczu, mogą pojawić się zarówno łagodne dolegliwości, jak i objawy wskazujące na toksyczność, szczególnie u niemowląt i osób starszych. Zawsze przed zastosowaniem leku należy rozważyć korzyści i potencjalne ryzyko.

Częstość występowania działań niepożądanych i ich rodzaje

Działania niepożądane o nieznanej częstości występowania

  • Zaburzenia układu immunologicznego: nadwrażliwość, która może objawiać się wysypką skórną lub zapaleniem spojówek.
  • Zaburzenia psychiczne: niepokój, pobudzenie, omamy – to objawy toksyczności układowej, szczególnie po zastosowaniu atropiny do oczu u niemowląt i seniorów. U osób starszych może również wystąpić stan splątania.
  • Zaburzenia układu nerwowego: ciężka ataksja (problemy z koordynacją ruchową) będąca oznaką toksyczności, zawroty głowy pojawiające się sporadycznie.
  • Zaburzenia oka: zmiany widzenia i problemy z akomodacją, zwiększone ciśnienie wewnątrzgałkowe u pacjentów z jaskrą z wąskim kątem, zapalenie spojówek, świąd, obrzęk powiek, łzawienie, nadwrażliwość na światło – szczególnie gdy źrenice są rozszerzone.
  • Zaburzenia serca: przemijająca bradykardia (spowolnienie pracy serca) przechodząca w szybkie bicie serca, kołatanie oraz zaburzenia rytmu serca.
  • Zaburzenia układu oddechowego: zmniejszenie ilości wydzieliny oskrzelowej.
  • Zaburzenia żołądka i jelit: suchość w ustach, która może powodować trudności z przełykaniem i mową, nudności, wymioty (sporadycznie), zaparcia.
  • Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej: zaczerwienienie oraz suchość skóry.
  • Zaburzenia nerek i dróg moczowych: parcie na mocz oraz zatrzymanie moczu.
Ważne: Działania niepożądane po stosowaniu atropiny mogą być zróżnicowane i pojawiać się w różnych układach organizmu. Szczególną ostrożność należy zachować u dzieci i osób w podeszłym wieku, u których objawy toksyczności mogą być bardziej wyraźne i niebezpieczne.

Reakcje miejscowe po zastosowaniu atropiny w kroplach do oczu

Stosowanie atropiny w formie kropli do oczu może powodować podrażnienia miejscowe, które zwykle są przejściowe, ale mogą być uciążliwe:

  • Przemijające kłucie i pieczenie oczu
  • Przekrwienie oraz obrzęk spojówek
  • Zapalenie spojówek
  • Świąd i zaczerwienienie powiek
Uwaga: Rozszerzenie źrenic spowodowane atropiną powoduje zwiększoną wrażliwość oczu na światło. Zaleca się ochronę oczu przed silnym światłem, na przykład poprzez noszenie okularów przeciwsłonecznych podczas stosowania kropli.

Jak zgłaszać działania niepożądane?

Każde podejrzenie wystąpienia działań niepożądanych po stosowaniu atropiny powinno być zgłaszane odpowiednim instytucjom. Pozwala to na ciągłe monitorowanie bezpieczeństwa leków i lepsze poznanie ich profilu bezpieczeństwa. W Polsce zgłoszenia można kierować do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych albo bezpośrednio do producenta leku2.

Działania niepożądane atropiny według układów narządowych i częstości

Układ narządowy Bardzo często Często Niezbyt często Rzadko Bardzo rzadko Częstotliwość nieznana
Układ immunologiczny nadwrażliwość (wysypka, zapalenie spojówek)
Układ psychiczny stan splątania niepokój, pobudzenie, omamy
Układ nerwowy zawroty głowy ciężka ataksja
Oko zaburzenia widzenia, zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego, zapalenie spojówek, świąd, obrzęk powiek, łzawienie, nadwrażliwość na światło
Serce przemijająca bradykardia, tachykardia, kołatanie, zaburzenia rytmu
Układ oddechowy zmniejszenie wydzieliny oskrzelowej
Układ pokarmowy nudności, wymioty suchość w ustach, zaparcia
Skóra i tkanka podskórna zaczerwienienie, suchość skóry
Układ moczowy parcie na mocz, zatrzymanie moczu

Działania niepożądane atropiny w różnych formach i u różnych pacjentów

Atropina stosowana w kroplach do oczu może miejscowo powodować podrażnienia, ale także objawy ogólnoustrojowe, zwłaszcza jeśli wchłonie się w większej ilości do organizmu. Objawy toksyczności układowej, takie jak pobudzenie czy ataksja, zdarzają się szczególnie u dzieci i osób starszych. W przypadku leków o innych postaciach lub łączonych z innymi substancjami, profil działań niepożądanych może się różnić, dlatego zawsze warto zwracać uwagę na ulotkę i zalecenia dotyczące konkretnego produktu leczniczego1.

Pytania i odpowiedzi

Jakie są najczęstsze działania niepożądane atropiny?

Częstość działań niepożądanych jest nieznana, ale mogą wystąpić podrażnienia oczu, suchość w ustach i zawroty głowy.

Czy atropina może powodować zaburzenia psychiczne?

Tak, szczególnie u niemowląt i osób starszych może wywołać niepokój, pobudzenie, omamy i stan splątania.

Jakie działania niepożądane mogą wystąpić po stosowaniu atropiny w kroplach do oczu?

Mogą pojawić się podrażnienia oczu, takie jak pieczenie, zaczerwienienie, zapalenie spojówek oraz zwiększona wrażliwość na światło.

Gdzie można zgłosić działania niepożądane po atropinie?

Działania niepożądane należy zgłaszać do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych lub bezpośrednio do producenta leku.