Działania niepożądane atropiny — co warto wiedzieć?
Atropina jest substancją czynną, która może wywoływać różnorodne działania niepożądane. Choć nie zawsze występują one u każdego pacjenta, zrozumienie ich charakteru jest ważne, by odpowiednio reagować na pojawiające się objawy. Częstość i rodzaj działań niepożądanych może się różnić w zależności od postaci leku, drogi podania, dawki oraz wieku i stanu zdrowia osoby stosującej atropinę1.
Przy stosowaniu atropiny, zwłaszcza w postaci kropli do oczu, mogą pojawić się zarówno łagodne dolegliwości, jak i objawy wskazujące na toksyczność, szczególnie u niemowląt i osób starszych. Zawsze przed zastosowaniem leku należy rozważyć korzyści i potencjalne ryzyko.
Częstość występowania działań niepożądanych i ich rodzaje
Działania niepożądane o nieznanej częstości występowania
- Zaburzenia układu immunologicznego: nadwrażliwość, która może objawiać się wysypką skórną lub zapaleniem spojówek.
- Zaburzenia psychiczne: niepokój, pobudzenie, omamy – to objawy toksyczności układowej, szczególnie po zastosowaniu atropiny do oczu u niemowląt i seniorów. U osób starszych może również wystąpić stan splątania.
- Zaburzenia układu nerwowego: ciężka ataksja (problemy z koordynacją ruchową) będąca oznaką toksyczności, zawroty głowy pojawiające się sporadycznie.
- Zaburzenia oka: zmiany widzenia i problemy z akomodacją, zwiększone ciśnienie wewnątrzgałkowe u pacjentów z jaskrą z wąskim kątem, zapalenie spojówek, świąd, obrzęk powiek, łzawienie, nadwrażliwość na światło – szczególnie gdy źrenice są rozszerzone.
- Zaburzenia serca: przemijająca bradykardia (spowolnienie pracy serca) przechodząca w szybkie bicie serca, kołatanie oraz zaburzenia rytmu serca.
- Zaburzenia układu oddechowego: zmniejszenie ilości wydzieliny oskrzelowej.
- Zaburzenia żołądka i jelit: suchość w ustach, która może powodować trudności z przełykaniem i mową, nudności, wymioty (sporadycznie), zaparcia.
- Zaburzenia skóry i tkanki podskórnej: zaczerwienienie oraz suchość skóry.
- Zaburzenia nerek i dróg moczowych: parcie na mocz oraz zatrzymanie moczu.
Reakcje miejscowe po zastosowaniu atropiny w kroplach do oczu
Stosowanie atropiny w formie kropli do oczu może powodować podrażnienia miejscowe, które zwykle są przejściowe, ale mogą być uciążliwe:
- Przemijające kłucie i pieczenie oczu
- Przekrwienie oraz obrzęk spojówek
- Zapalenie spojówek
- Świąd i zaczerwienienie powiek
Jak zgłaszać działania niepożądane?
Każde podejrzenie wystąpienia działań niepożądanych po stosowaniu atropiny powinno być zgłaszane odpowiednim instytucjom. Pozwala to na ciągłe monitorowanie bezpieczeństwa leków i lepsze poznanie ich profilu bezpieczeństwa. W Polsce zgłoszenia można kierować do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych albo bezpośrednio do producenta leku2.
Działania niepożądane atropiny według układów narządowych i częstości
| Układ narządowy | Bardzo często | Często | Niezbyt często | Rzadko | Bardzo rzadko | Częstotliwość nieznana |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Układ immunologiczny | nadwrażliwość (wysypka, zapalenie spojówek) | |||||
| Układ psychiczny | stan splątania | niepokój, pobudzenie, omamy | ||||
| Układ nerwowy | zawroty głowy | ciężka ataksja | ||||
| Oko | zaburzenia widzenia, zwiększenie ciśnienia wewnątrzgałkowego, zapalenie spojówek, świąd, obrzęk powiek, łzawienie, nadwrażliwość na światło | |||||
| Serce | przemijająca bradykardia, tachykardia, kołatanie, zaburzenia rytmu | |||||
| Układ oddechowy | zmniejszenie wydzieliny oskrzelowej | |||||
| Układ pokarmowy | nudności, wymioty | suchość w ustach, zaparcia | ||||
| Skóra i tkanka podskórna | zaczerwienienie, suchość skóry | |||||
| Układ moczowy | parcie na mocz, zatrzymanie moczu |
Działania niepożądane atropiny w różnych formach i u różnych pacjentów
Atropina stosowana w kroplach do oczu może miejscowo powodować podrażnienia, ale także objawy ogólnoustrojowe, zwłaszcza jeśli wchłonie się w większej ilości do organizmu. Objawy toksyczności układowej, takie jak pobudzenie czy ataksja, zdarzają się szczególnie u dzieci i osób starszych. W przypadku leków o innych postaciach lub łączonych z innymi substancjami, profil działań niepożądanych może się różnić, dlatego zawsze warto zwracać uwagę na ulotkę i zalecenia dotyczące konkretnego produktu leczniczego1.


















