Alitretynoina – mechanizm działania

Jak działa alitretynoina? Wprowadzenie do mechanizmu działania

Mechanizm działania substancji czynnej odnosi się do sposobu, w jaki dana substancja wpływa na organizm, aby osiągnąć pożądany efekt leczniczy¹. W przypadku alitretynoiny, zrozumienie jej działania pozwala lepiej pojąć, dlaczego jest ona skuteczna w leczeniu niektórych schorzeń skóry, takich jak ciężki przewlekły wyprysk rąk, który nie reaguje na leczenie innymi metodami². Warto również wspomnieć o pojęciach farmakodynamiki i farmakokinetyki. Farmakodynamika to nauka o tym, jak lek oddziałuje na organizm, natomiast farmakokinetyka opisuje, co dzieje się z lekiem w organizmie – jak jest wchłaniany, rozprowadzany, przekształcany i wydalany¹.

Wpływ alitretynoiny na komórki i procesy zapalne skóry

Alitretynoina należy do grupy retynoidów, czyli pochodnych witaminy A, które mają szeroki wpływ na skórę i komórki odpornościowe¹. To, co wyróżnia alitretynoinę spośród innych retynoidów, to zdolność wiązania się z dwoma rodzajami receptorów w komórkach skóry – receptorami RAR i RXR. Inne leki z tej grupy zazwyczaj działają tylko na jeden z tych typów receptorów¹.

Mechanizm działania alitretynoiny w leczeniu przewlekłego wyprysku rąk nie jest do końca poznany, ale wiadomo, że substancja ta wykazuje silne działanie przeciwzapalne i immunomodulujące, co oznacza, że wpływa na reakcje odpornościowe organizmu¹. W uproszczeniu, alitretynoina:

• Hamuje powstawanie chemokin, czyli białek przyciągających komórki odpornościowe do miejsca zapalenia¹.
• Zmniejsza liczbę limfocytów T oraz komórek prezentujących antygen, które biorą udział w procesie zapalnym¹.
• Ogranicza różnicowanie się komórek skóry, co może łagodzić nadmierne rogowacenie i zmiany zapalne¹.
• Wpływa na ekspresję pewnych białek (CXCR3, CCL20) związanych z nasileniem zmian skórnych w wyprysku³.
• Minimalnie wpływa na wydzielanie łoju, co odróżnia ją od niektórych innych retynoidów³.

Jak organizm przetwarza alitretynoinę? (Losy leku w organizmie)

Po przyjęciu alitretynoiny w postaci kapsułki, substancja ta nie zawsze wchłania się w przewodzie pokarmowym w taki sam sposób. Wchłanianie jest znacznie lepsze, jeśli lek zostanie przyjęty podczas głównego posiłku zawierającego tłuszcze – ekspozycja na lek w organizmie może być wtedy nawet dwukrotnie większa niż przy przyjęciu na czczo⁴. Dlatego zaleca się przyjmowanie alitretynoiny z posiłkiem, najlepiej o tej samej porze każdego dnia⁴.

Po połknięciu kapsułki, maksymalne stężenie alitretynoiny we krwi osiągane jest średnio po około 4 godzinach⁵. Substancja ta w ponad 99% wiąże się z białkami obecnymi we krwi, co oznacza, że tylko niewielka jej część krąży w organizmie w postaci wolnej⁵. Alitretynoina jest następnie przekształcana w wątrobie do aktywnego metabolitu o nazwie 4-okso-alitretynoina, który odpowiada za większość działania leku⁶. Pozostałe metabolity, takie jak tretynoina i izotretynoina, mają mniejsze znaczenie.

Alitretynoina i jej metabolity są usuwane z organizmu głównie przez nerki wraz z moczem, a w mniejszym stopniu przez przewód pokarmowy⁷. Większość dawki zostaje wydalona w ciągu 14 dni od zakończenia leczenia, a poziom substancji we krwi wraca do wartości naturalnych już po 2-3 dniach⁶. Średni czas, w którym połowa dawki zostaje usunięta z organizmu (tzw. okres półtrwania), wynosi około 9 godzin dla alitretynoiny i 10 godzin dla jej głównego metabolitu⁷.

Warto dodać, że wiek, płeć czy masa ciała nie mają większego wpływu na to, jak organizm przetwarza alitretynoinę⁸. U osób starszych odpowiedź na leczenie może być szybsza i silniejsza, jednak są oni bardziej narażeni na niektóre działania niepożądane, takie jak wzrost poziomu tłuszczów we krwi w trakcie terapii⁸. U osób z łagodnymi zaburzeniami nerek lub wątroby nie stwierdzono istotnych zmian w sposobie działania leku, natomiast brak jest danych dotyczących dzieci oraz osób z ciężkimi zaburzeniami tych narządów⁹¹⁰.

Tabela podsumowująca najważniejsze informacje o mechanizmie działania i farmakokinetyce alitretynoiny

¹⁴⁵⁶⁷

Co wykazały badania przedkliniczne?

Badania przedkliniczne alitretynoiny, czyli testy przeprowadzone na zwierzętach i komórkach przed rozpoczęciem badań u ludzi, potwierdziły jej działanie typowe dla retynoidów¹¹. W badaniach na myszach i szczurach wykazano, że substancja jest stosunkowo mało toksyczna po jednorazowym podaniu, a objawy niepożądane po dłuższym stosowaniu były zależne od dawki i najczęściej ustępowały samoistnie¹¹.

Podobnie jak inne leki z tej grupy, alitretynoina może być szkodliwa dla rozwijającego się płodu (jest teratogenna), dlatego nie wolno jej stosować u kobiet w ciąży ani planujących ciążę¹². Badania nie wykazały działania mutagennego (nie powoduje zmian w materiale genetycznym) ani rakotwórczego. Zaobserwowano natomiast działanie fototoksyczne, czyli zwiększoną wrażliwość skóry na światło¹³.

Alitretynoina – skuteczność i bezpieczeństwo w leczeniu przewlekłego wyprysku rąk

Podsumowując, alitretynoina działa na wielu poziomach – zarówno łagodząc objawy zapalenia, jak i wpływając na komórki odpornościowe i procesy w skórze. Jej skuteczność potwierdzono w badaniach klinicznych, zwłaszcza u osób, które nie uzyskały poprawy po leczeniu innymi lekami¹⁴. Dzięki unikalnemu mechanizmowi działania, opartemu na wiązaniu z dwoma rodzajami receptorów, alitretynoina stanowi wartościową opcję terapeutyczną dla pacjentów z ciężkim przewlekłym wypryskiem rąk. Jednocześnie, stosowanie tego leku wymaga zachowania ostrożności – szczególnie u kobiet w wieku rozrodczym oraz osób z zaburzeniami pracy nerek i wątroby¹²⁹¹⁰.