Czy skład siary różni się od składu mleka dojrzałego?

Czy siara, czyli to początkowe mleko różni się czymś od tego produkowanego potem? Zdecydowanie tak ponieważ zawiera przede wszystkim czynniki wzrostowe i związki aktywne immunologicznie. To znaczy, że ma taki skład, który umożliwia ochronę przed patogenami – w momencie, gdy układ odpornościowy noworodka nie jest w pełni rozwinięty. Według dostępnych danych siara zawiera 40 razy więcej związków aktywnych niż mleko dojrzałe, a colostrum uważane jest z najmocniejszy składnik o właściwościach immunostymulujących. Składnikami siary mającymi znaczenie dla układu odpornośćiowego dziecka są komórki odpornościowe (leukocyty, makrofagi, limfocyty T, limfocyty B, przeciwciała z klasy IgA). Stężenie IgA jest 100 razy większe w porównaniu do mleka dojrzałego. Za właściwości colostrum odpowiadają również inne związki, immunomodulujące: polipeptyd bogaty w prolinę oraz przeciwzapalne: lizozym. Czy istnieja w takim razie preparaty z colostrum dla dzieci, które można kupić w aptece [1]?

Jakie colostrum dla dzieci warto kupić?

Produkty z colostrum dla dzieci (np. Colostrum Genactiv dla dzieci, Colostrum Alpha, Aura Herbals Colostrum, Betula – dziecięca siara) dostępne są bez recepty. Warto zaznaczyć, że stanowią pewną alternatywę do popularnego tranu. Wśród dostępnych colostrum junior możemy wyróżnić colostrum krowie lub bydlęce (istotnym składnikiem siary krowiej jest laktoferyna – chemicznie zbliżona do laktoferyny ludzkiej, która zapobiega dolegliwościom układu pokarmowego), colostrum owcze oraz colostrum kozie. Częstym pytaniem pojawiającym się podczas podejmowania decyzji o wyborze, jest pytanie “Jakie wybrać colostrum – kozie czy bydlęce”? Colostrum kozie dla dzieci i bydlęce zawsze jest wartościowe – pod warunkiem, że zostanie pobrane w krótkim czasie od porodu (do 12 godzin). Niektóre badania wskazują jednak, że colostrum bydlęce ma skład najbardziej zbliżony do ludzkiego colostrum. Zawiera dużą ilość immunoglobulin, laktoferyny oraz innych składników, które wzmacniają odporność. Jest bogate w witaminy i składniki mineralne, które wspierają rozwój dziecka. To właśnie colostrum bydlęce znajdziesz w większości suplementów diety. Colostrum kozie dla dzieci, choć rzadziej spotykane, może być lepszym wyborem dla dzieci z nietolerancją laktozy lub wrażliwym układem trawiennym. Kozie mleko, w tym siara, jest łatwiejsze do strawienia. Dzięki temu dzieci z problemami żołądkowymi mogą je lepiej tolerować. Colostrum kozie rzadziej wywołuje reakcje alergiczne. Jego skład jest zbliżony do colostrum bydlęcego, ale często uznaje się je za bardziej delikatne dla organizmu [2].

Genactiv Colostrum Junior, saszetki z proszkiem

O produkcie

• zawiera siarę bydlęcą – colostrum bovinum – 800 mg  w jednej saszetce;
• produkt przeznaczony dla dzieci od 3. roku życia i dorosłych;
• zalecana porcja do spożycia to 1 saszetka dziennie przed posiłkiem;
• produkt nie jest jednak odpowiedni dla dzieci uczulonych na laktozę i białka mleka krowiego. 

Colostrum Alpha, płyn

O produkcie

• suplement diety zawierający siarę krowią – bezkazeinowe, sterylizowane colostrum bovium w płynie;
• płynna forma pozwala zastosować preparat u dzieci (powyżej 3 roku życia), które mają problem z połykaniem tabletek / kapsułek;
• zalecane spożycie u dzieci: 1 łyżeczka 1-2 razy dziennie rano na czczo;
• po otwarciu produkt przechowywać w lodówce.

Aura Herbals Colostrum, płyn

O produkcie

• produkt zawiera siarę bydlęcą – 2 łyżeczki zawierają 10 ml siary;
• suplement diety ma w składzie tylko colostrum, bez dodatkowych składników. Zawiera laktozę, dlatego nie powinien być podawany uczulonym dzieciom;
• zalecane spożycie: 2 (10 ml) – 4 (20 ml) łyżeczki w ciągu dnia;
• po otwarciu przechowywać w temperaturze poniżej 7°C i spożyć w ciągu 14 dni od otwarcia.

Betula – dziecięca siara, kapsułki

O produkcie

• to preparat zawierający colostrum kozie – 125 mg w jednej kapsułce;
• kapsułki są bardzo małych rozmiarów dzięki czemu mniejsze dziecko nie ma problemu z ich połknięciem;
• postać preparatu to wegetariańskie  kapsułki z hydroksypropylometylocelulozy;
• zalecane spożycie to 2 x 1 kapsułka dziennie 30 minut przed posiłkiem.

Od jakiego wieku można stosować colostrum junior dla dzieci?

Od kiedy można stosować colostrum dla dzieci? Jest to naturalny składnik mleka matki, dlatego jest bezpieczny nawet dla noworodków. Suplementy z colostrum są również przeznaczone dla starszych dzieci, zwłaszcza gdy rodzice chcą wzmocnić ich odporność w okresach zwiększonego ryzyka infekcji.

Kiedy nie można stosować colostrum?

Colostrum nie może być stosowane, jeśli dziecko ma zdiagnozowaną alergię na składniki, takie jak białka mleka krowiego (dotyczy to colostrum bydlęcego). W przypadku dzieci z chorobami autoimmunologicznymi należy zachować ostrożność, ponieważ może ono przestymulować układ odpornościowy. Jeśli dziecko ma nietolerancję laktozy, warto rozważyć colostrum kozie, które jest lepiej tolerowane. Najbezpieczniej zatem zawsze porozmawiać z pediatrą na temat ryzyka i korzyści wynikających z suplementacji colostrum.

Podsumowanie

Colostrum dla dzieci, czyli siara, to pierwsze mleko matki, które jest niezwykle bogate w składniki wzmacniające odporność. Zawiera aż 40 razy więcej związków aktywnych niż mleko dojrzałe, w tym immunoglobuliny, laktoferynę i lizozym. Colostrum junior dostępne w aptekach to suplementy diety na bazie siary bydlęcej lub koziej. Colostrum bydlęce, np. Colostrum Genactiv dla dzieci, ma skład najbardziej zbliżony do ludzkiej siary, a colostrum kozie dla dzieci jest łagodniejsze dla układu trawiennego i lepiej tolerowane przez osoby z nietolerancją laktozy. Suplementacja colostrum może wspierać odporność, ale przed zastosowaniem warto skonsultować się z pediatrą, zwłaszcza w przypadku alergii lub chorób autoimmunologicznych.

• Jakie witaminy (A, C, D, E) to najlepsze tabletki na wzmocnienie organizmu dla dorosłych?
• Które minerały (cynk, selen) skutecznie wspierają odporność?
• Jak tran i kwasy omega-3 działają jako leki na odporność?
• Dlaczego probiotyki to skuteczne suplementy na odporność?
• Co jest najlepsze na odporność z grupy ziołowych preparatów roślinnych?
• Co brać na wzmocnienie organizmu – praktyczne porady i sprawdzone preparaty.

Budowanie i utrzymanie odporności to klucz do zdrowia, szczególnie w okresach zwiększonego ryzyka infekcji. Współczesny styl życia, stres oraz nieodpowiednia dieta mogą osłabić układ odpornościowy, dlatego warto sięgnąć po sprawdzone produkty wzmacniające. Jakie leki na odporność dla dorosłych sprawdzą się najlepiej? Co brać na odporność, aby skutecznie wspierać organizm w walce z chorobami? Oto przegląd skutecznych preparatów i tabletek na wzmocnienie organizmu dla dorosłych.

Co jest najlepsze na odporność dla dorosłych?

Układ immunologiczny (odpornościowy) chroni nas przed infekcjami dzięki wrodzonym barierom, takim jak skóra i błony śluzowe, oraz bardziej zaawansowanym mechanizmom komórkowym, które nabywamy po zetknięciu z różnymi patogenami. Kluczowe dla sprawnego działania odporności są witaminy oraz minerały, a ich niedobory mogą osłabić organizm i zwiększyć podatność na choroby. Także inne substancje, jak probiotyki czy ekstrakty roślinne, mogą wspierać zdrowie układu odpornościowego. W takim razie co warto stosować na odporność dla dorosłych i co brać na wzmocnienie organizmu, aby skutecznie go wesprzeć [1]?

Jakie witaminy to najlepsze tabletki na odporność?

W celu utrzymania dobrej odporności powinniśmy dbać o zdrową dietę, spać dostateczną ilość czasu i prowadzić umiarkowaną aktywność fizyczną. Wiemy jednak jakie to czasem trudne, dlatego nasz organizm może potrzebować dodatkowego wsparcia, np. właściwej suplementacji. Podstawą prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego jest odpowiedni poziom witamin. Te najlepsze tabletki na wzmocnienie organizmu dla dorosłych zawierają przede wszystkim witaminy A, C, D i E. Dobre witaminy na wzmocnienie organizmu zdobywają dobre opinie dzięki sprawdzonemu działaniu tych składników, które są podstawą skutecznych suplementów na odporność [1].

Witamina A

Witamina A odgrywa kluczową rolę w działaniu układu odpornościowego. Niedobór tej witaminy prowadzi do osłabienia odporności i dłuższego przebiegu różnych infekcji. Witamina A wspomaga wzrost i różnicowanie ważnych komórek układu immunologicznego jak limfocyty B, aktywację limfocytów T oraz regulację procesów zapalnych. W aptekach możemy dostać bez recepty witaminę A w postaci kapsułek w formie produktu leczniczego o nazwie Vitaminum A Hasco. Te tabletki na odporność, jeśli lekarz nie zaleci inaczej, stosuje się 1-2 kapsułki na dobę w stanach niedoboru [2].

Vitaminum A Hasco, kapsułki miękkie

O produkcie

• produkt leczniczy;
• zawiera olej arachidowy oczyszczony;
• małe kapsułki, łatwe do połknięcia;
• przeznaczony jest do stosowania u osób dorosłych.

Witamina C

Witamina C odgrywa ważną rolę w odporności, ze względu na działanie przeciwutleniające, przeciwdrobnoustrojowe i przeciwwirusowe oraz wpływ na różnicowanie i namnażanie komórek układu odpornościowego. Według badań, wbrew powszechnej opinii, przyjmowanie witaminy C po wystąpieniu symptomów choroby nie przynosi efektu. Dopiero regularne spożywanie witaminy C może skrócić czas trwania przeziębienia i nasilenie jego objawów. W aptekach znajdziemy witaminę C o mocy 200 mg w formie leku (Witamina C Teva), dobrą do stosowania w dawce profilaktycznej zmniejszającej podatność na infekcje (1 tabletka na dobę). To jeden z najczęściej polecanych suplementów na odporność, który stanowi podstawę skutecznego wsparcia organizmu.

Witamina D

Kalcytriol, aktywna forma witaminy D, ma istotny wpływ na układ odpornościowy. Wspomaga wzrost i rozwój komórek tego układu, reguluje działanie limfocytów, a także zmniejsza poziom czynników wywołujących stany zapalne. Niedobór witaminy D może więc przyczyniać się do rozwoju chorób infekcyjnych, związanych ze stanami zapalnymi. W aptekach dostępne są takie leki z witaminą D w postaci tabletek lub kapsułek jak np. Vigalex Forte czy Ibuvit D3, a także kropli, tj. Vigantol i Ibuvit D3 Kids. Te tabletki na wzmocnienie organizmu dla dorosłych stosujemy raz dziennie razem z posiłkiem bogatym w tłuszcze, aby zwiększyć ich przyswajalność.

Ibuvit D3, kapsułki miękkie

O produkcie

• produkt leczniczy;
• małe, łatwe do połknięcia kapsułki;
• lek zawiera olej krokoszowy oczyszczony;
• zawiera żelatynę.

Vigantol, krople doustne

O produkcie

• łatwe dawkowanie – 1 kropla zawiera 500 jednostek witaminy D;
• produkt można stosować do 12 miesięcy po pierwszym otwarciu butelki;
• należy chronić przed światłem;
• jako substancję pomocniczą zawiera jedynie triglicerydy nasyconych kwasów tłuszczowych o średniej długości łańcucha;
• można stosować już u wcześniaków (pod ścisłą kontrolą lekarza).

Witamina E

Witamina E jest przeciwutleniaczem, który chroni komórki przed uszkodzeniami, wzmacnia barierę ochronną skóry i błon śluzowych oraz poprawia produkcję przeciwciał i aktywność komórek odpornościowych. Badania wskazują, że niedobór witaminy E zwiększa podatność na infekcje. Suplementacja witaminą E w wysokich dawkach może poprawić reakcje odpornościowe, zwłaszcza u osób starszych, np. po szczepieniach. W aptekach dostaniemy witaminę E jako lek bez recepty zarówno w kapsułkach, jak i kroplach (Vitaminum E Medana, 200 mg, kapsułki miękkie; Vitaminum E Medana, 300 mg/ml, płyn doustny). To jedna z najczęściej polecanych opcji wśród suplementów na odporność [1].

Czy minerały to skuteczne tabletki na wzmocnienie organizmu?

Niedobór niektórych minerałów w diecie może być przyczyną osłabienia układu immunologicznego. Z tego względu warto rozważyć suplementację mikroelementów, które wpływają na naszą odporność. Szczególną uwagę warto zwrócić na cynk i selen. Te minerały często wchodzą w skład najlepszych tabletki na wzmocnienie organizmu dla dorosłych. Co brać na odporność z grupy minerałów? Przede wszystkim cynk i selen, które mają udowodnione działanie wspierające układ immunologiczny.

Cynk

Cynk ma właściwości przeciwwirusowe i przeciwzapalne oraz pomaga utrzymać ciągłość barier tkankowych, takich jak nabłonek oddechowy. Cynk może zmniejszać czas trwania przeziębienia. Najlepsze rezultaty zaobserwowano w badaniach, gdy cynk był stosowany w ciągu 24 godzin od pojawienia się symptomów infekcji, co średnio skracało czas choroby o 1–3 dni. W aptekach można dostać cynk w formie leku, np. Zincas forte, 27 mg, tabletki. Zalecane dawkowanie w przypadku tego preparatu to 1 tabletka na dobę. To jedna z najskuteczniejszych opcji wśród leków na odporność dostępnych bez recepty [1,5].

Zincas forte, tabletki

O produkcie

• produkt leczniczy;
• dorośli i młodzież powyżej 15 lat: 1 tabletka na dobę;
• zawiera sacharozę;
• małe tabletki, łatwe do połknięcia.

Selen

Badania sugerują, że selen wspiera odporność, wspomagając dojrzewanie i działanie limfocytów T oraz aktywność komórek NK, a także może zmniejszać ryzyko infekcji. Jako składnik enzymów o działaniu przeciwutleniającym, pomaga ograniczać stany zapalne. Suplementacja selenem (w dawkach 50–300 mikrogramów dziennie) może poprawiać odporność u osób z niedoborem tego minerału. Selen dostępny jest na rynku farmaceutycznym w postaci suplementów diety. To jeden z ważnych składników, który warto uwzględnić, zastanawiając się co brać na wzmocnienie organizmu [1].

Jak tran i kwasy omega 3 działają jako leki na odporność?

Kwasy omega-3, takie jak EPA i DHA, obecne w tłustych rybach i tranie, redukują stany zapalne i wspomagają funkcje komórek odpornościowych, takich jak makrofagi, limfocyty T i B oraz komórki NK (ang. “natural killers“, naturalni zabójcy). Badania wskazują, że wyższe spożycie tych kwasów może obniżać poziom czynników prozapalnych, a także wykazywać działanie przeciwwirusowe i antybakteryjne. Suplementacja kwasami omega-3 zmniejsza średnią liczbę dni choroby oraz częstotliwość infekcji u dorosłych i dzieci.

W kontekście odporności u dorosłych wygodnym rozwiązaniem są kapsułki Möller’s Complex, które w jednej kapsułce łączą kwasy omega-3 z wysoką dawką witaminy D (2000 IU) – czyli dwoma składnikami istotnymi dla pracy układu immunologicznego. Marka Möller’s oferuje również tran norweski w wygodnej formie płynnej, a zarejestrowanym lekiem z tranem dostępnym w Polsce jest Tran Hasco. Te preparaty to sprawdzone wsparcie odporności, które warto rozważyć w codziennej suplementacji [1,6].

Möller’s Complex, kapsułki

O produkcie

• suplement diety;
• 1 kapsułka łączy kwasy omega-3 (EPA i DHA) z witaminą D3 w wysokiej dawce 2000 IU (50 µg) oraz witaminą K2;
• kwasy omega-3 ok. 640 mg w kapsułce;
• witamina D wspomaga prawidłowe funkcjonowanie układu odpornościowego;
• wygodne stosowanie – 1 kapsułka dziennie;
• przeznaczony wyłącznie dla osób dorosłych; przy wysokiej dawce witaminy D wskazane oznaczenie jej poziomu we krwi i konsultacja z lekarzem lub farmaceutą.

Möller’s Tran Norweski, płyn doustny

O produkcie

• suplement diety;
• płynna postać ułatwia stosowanie przy problemach z połykaniem kapsułek;
• różne smaki do wyboru (neutralny, cytrynowy, jabłkowy, wieloowocowy);
• zawiera olej wątłuszowy (ciekły tłuszcz z wątroby ryb dorszowatych), w tym kwasy omega-3, witaminy D, A i E.

Tran Hasco, kapsułki miękkie

O produkcie

• produkt leczniczy;
• zawiera żelatynę;
• można stosować u dzieci od 4 lat, jeśli nie mają problemu z połknięciem kapsułki;
• może być stosowany jako środek wzmacniająco-regenerujący w okresie rekonwalescencji po przebytych schorzeniach osłabiających ogólną sprawność i odporność organizmu.

Co brać na odporność – czy probiotyki to skuteczne suplementy na odporność?

Ogół drobnoustrojów, które zamieszkują nasz organizm (tzw. mikrobiom) jest nieodzownym elementem wspierającym układ odpornościowy w ochronie przed infekcjami. Badania pokazują, że probiotyki, takie jak Lactobacillus acidophilus i Bifidobacterium animalis, mogą zmniejszyć liczbę infekcji dróg oddechowych i skrócić czas trwania choroby. Produktem zawierającym te szczepy, dostępnym w aptekach jest np. lek Trilac. Wykazano również, że suplementacja szczepem Streptococcus salivarius, obecnym np. w produkcie Entitis, zwiększa poziom immunoglobuliny A (przeciwciała obecnego m.in. w ślinie) u zdrowych osób uprawiających intensywną aktywność fizyczną. Dzięki temu można spodziewać się szybszej reakcji obronnej organizmu po zetknięciu z patogenami. To sprawdzone tabletki na wzmocnienie organizmu dla dorosłych, które zasługują na uwagę [7].

Trilac, kapsułki twarde

O produkcie

• produkt leczniczy;
• należy przechowywać w lodówce;
• zawiera żelatynę;
• produkt zawiera 3 różne szczepy bakteryjne.

Entitis, pastylki do ssania

O produkcie

• suplement diety;
• wygodna forma pastylek rozpuszczających się w jamie ustnej;
• może być stosowany u dzieci od 3. roku życia;
• smak truskawkowy lub miętowy.

Ziołowe leki na odporność – co najlepsze na odporność z roślin?

Na rynku dostępne są również tradycyjne produkty lecznicze roślinne na odporność dla dorosłych. Leki te mogą łagodzić objawy przeziębienia, zmniejszać ryzyko zachorowania lub skracać czas trwania przeziębienia. Przykładami roślin wspierających układ odpornościowy są jeżówka purpurowa i czosnek. Te naturalne składniki często wchodzą w skład preparatów uznawanych za najlepsze suplementy na odporność dostępne w aptekach. Warto rozważyć te ziołowe tabletki na odporność jako uzupełnienie tradycyjnej suplementacji.

Jeżówka purpurowa

Jeżówka purpurowa (łac. Echinacea purpurea) wpływa na układ odpornościowy, pobudzając aktywność monocytów i komórek NK, które są odpowiedzialne za eliminację patogenów. Dostępny w aptekach produkt leczniczy roślinny Esberitox N, zawierający wyciąg z korzenia jeżówki purpurowej, wskazany jest do stosowania w leczeniu przeziębień jako środek wspomagający, skracający czas infekcji i łagodzący jej przebieg. Zalecane dawkowanie tego produktu to trzy razy dziennie dwie tabletki. To jeden z najczęściej wybieranych preparatów przez osoby szukające odpowiedzi na pytanie co najlepsze na odporność z grupy leków roślinnych [8,9].

Esberitox N, tabletki

O produkcie

• produkt leczniczy roślinny;
• tabletki można rozpuścić w jamie ustnej, są dobre w smaku;
• zawiera sacharozę;
• zawiera laktozę;
• może być stosowany przez dorosłych i u dzieci od 4 lat.

Czosnek

Czosnek (łac. Allium sativum) jest rośliną o właściwościach wzmacniających odporność, dzięki zawartości związków takich jak allicyna i ajoen. Badania wskazują, że czosnek ma działanie przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze, a także zmniejsza stany zapalne i działa antyoksydacyjnie. W aptekach dostępny jest tradycyjny produkt leczniczy roślinny o nazwie Alliofil, stosowany profilaktycznie i wspomagająco w łagodnych infekcjach górnych dróg oddechowych. Lek należy przyjmować trzy razy dziennie po głównych posiłkach od jednej do trzech tabletek. To sprawdzony wybór dla osób poszukujących naturalnych leków na odporność [1,10].

Alliofil, tabletki dojelitowe

O produkcie

• tradycyjny produkt leczniczy roślinny;
• nie zawiera cukru;
• może być stosowany jedynie przez osoby dorosłe (ewentualnie przez młodzież poniżej 18 roku życia po konsultacji z lekarzem);
• lek przyjmować po głównych posiłkach;
• nie należy rozgryzać tabletek;
• stosowany profilaktycznie i wspomagająco w łagodnych infekcjach górnych dróg oddechowych (stany przeziębieniowe).

Podsumowanie

Wybór odpowiedniego preparatu wzmacniającego układ immunologiczny zależy od indywidualnych potrzeb i preferencji pacjenta. Na rynku dostępne są zarówno minerały, witaminy, tran, probiotyki czy leki roślinne. Substancje te dostępne są w różnych postaciach farmaceutycznych. Dostaniemy krople, płyny, kapsułki czy tabletki na odporność. Dobre witaminy na wzmocnienie organizmu opinie zdobywają dzięki sprawdzonym składnikom i wysokiej jakości. Najlepsze tabletki na wzmocnienie organizmu dla dorosłych to te, które zawierają witaminy C, D, A, E oraz minerały jak cynk i selen. Warto pamiętać, że niektóre preparaty łączą kilka składników w jednej kapsułce – jak Möller’s Complex z omega-3 i witaminą D – co bywa wygodne w codziennej suplementacji. Niezależnie od wyboru warto również zadbać o zdrową dietę, regularną aktywność fizyczną i odpowiednią ilość snu, które stanowią fundament mocnej odporności. Zastanawiając się co brać na odporność, warto skonsultować się z farmaceutą lub lekarzem, aby dobrać najlepsze suplementy na odporność dostosowane do indywidualnych potrzeb.

Często zadawane pytania

Dotychczas w Unii Europejskiej do obrotu dopuszczono 3 szczepionki przeciwko COVID-19 firm: Pfizer/BioNTech, Moderna oraz Oxford-AstraZeneca.

Z czego składa się szczepionka ?

Zarówno szczepionka na COVID-19 firmy Pfizer/BioNtech jak i Moderna zawierają jednoniciowy informacyjny RNA (ang. messenger RNA, mRNA), który koduje białko odpowiedzialne za wniknięcie wirusa do komórki człowieka (ang. Spike, S). Aby zapobiec przedwczesnej degradacji, mRNA  jest „zapakowane” w lipidową nanocząsteczkę.

Preparaty na bazie mRNA, to nowy rodzaj szczepionek. Dotychczas znane i stosowane szczepionki, zawierały w swoim składzie inaktywowane, bądź osłabione drobnoustroje lub ich fragmenty (tak zbudowane są rosyjska oraz chińska szczepionka na COVID-19 kolejno SPUTNIK-V i SINOVAC — te szczepionki jednak nie zostały zaakceptowane w Europie) [1-3].

Jak działa szczepionka mRNA na COVID-19?

mRNA nie jest samo w sobie szczepionką – jest informacją na temat szczepionki, która zostanie „wyprodukowana” w organizmie. Po wniknięciu mRNA do komórki zaczyna ona produkować wirusowe białko S. Wytworzone białko jest prezentowane na powierzchni komórki, a układ odpornościowy rozpoznaje je jako obce. Prowadzi to do wzbudzenia odpowiedzi immunologicznej zarówno ze strony limfocytów B jak i T. W ten sposób powstają przeciwciała i tzw. pamięć komórkowa, które zapewniają ochronę przed zachorowaniem na COVID-19 [1], [2].

Dla kogo przeznaczona jest szczepionka na COVID-19 ?

Ze szczepionki firmy Pfizer/BioNTech mogą skorzystać dorośli i młodzież powyżej 16 roku życia, natomiast z preparatu Moderna –  osoby dorosłe. Aktualnie brak badań na temat skuteczności i bezpieczeństwa preparatów w grupach wiekowych poniżej 16 (Pfizer/BioNTech) i 18 lat (Moderna) [1], [2].

Szczepionka na COVID-19 – dawkowanie

Obydwie szczepionki wymagają podania dwóch dawek w odstępach czasowych (w przypadku szczepionki Pfizer/BioNTech po 3 tygodniach, natomiast szczepionki firmy Moderna – po 4 tygodniach). Osoby, które otrzymały pierwszą dawkę szczepionki danego producenta – drugą dawkę powinny otrzymać również z tej samej firmy. Jest to istotne, aby pozytywnie ukończyć cykl szczepień [1], [2].

Kto nie powinien się szczepić?

Zgodnie z aktualnym stanem wiedzy, nie zaleca się szczepień w grupie kobiet ciężarnych oraz kobiet karmiących piersią. Mimo że dotychczasowe badania na zwierzętach nie wykazały bezpośredniego ani pośredniego szkodliwego wpływu na ciążę, rozwój zarodka lub płodu, szczepienia w tej grupie nie są zalecane ze względu na zbyt małą ilość danych.

To samo dotyczy kobiet karmiących. Nie zbadano dotychczas, czy szczepionka przenika do mleka kobiecego i jaki mogłaby mieć wpływ na karmione dziecko. W tym przypadku należy indywidualnie ocenić stosunek korzyści do ryzyka. Zaleca się także odroczyć szczepienie u osób z ostrą chorobą infekcyjną, przebiegającą z wysoką gorączką (np. grypa) [1], [2].

Czy osoby, które chorowały na COVID-19 powinny się zaszczepić?

Szczepienie przeciwko COVID-19 zaleca się także dla tzw. ozdrowieńców. Szczepienie dla nich bezpieczne i co najważniejsze – minimalizuje ryzyko ponownego zachorowania na tę chorobę. W tym przypadku można się zaszczepić nie wcześniej niż 4 tygodnie od zachorowania, a optymalnie do 3 miesięcy od zachorowania lub w najbliższym możliwym terminie [1], [2].

Dlaczego warto się zaszczepić na COVID-19?

Po przejściu cyklu szczepień (otrzymanie 2 dawek szczepionki), uzyskuje się odporność na poziomie 95%. Istotne jest, aby zaszczepiło się jak najwięcej osób w celu uzyskania tzw. odporności populacyjnej – jest to forma ochrony przed chorobą zakaźną. Jeśli znaczna część danej populacji zaszczepi się, zapewni ochronę osobnikom niechronionym – tym którzy z różnych względów nie mogą się zaszczepić. Łańcuch transmisji zakażeń zostanie przerwany, co spowoduje zatrzymanie lub opóźnienie przenoszenia wirusa.

Najczęstsze mity dotyczące szczepionek na COVID-19, czyli czego się boimy?

Mit 1. Szczepionka może modyfikować genom osoby zaszczepionej

Materiałem genetycznym u człowieka jest dwuniciowy DNA, znajdujący się w jądrze komórkowym. Zawarte w szczepionce mRNA nie ma możliwości połączenia się z ludzkim DNA. Wynika to z faktu, że DNA i RNA są biochemicznie różnymi związkami. Dodatkowo mRNA ze szczepionki nie przenika do jądra komórkowego człowieka – proces biosyntezy białka wirusa, odbywa się w cytoplazmie komórki. Brak jest też w organizmie człowieka enzymu, który przetłumaczyłby kod RNA szczepionki na DNA [5], [6].

Mit 2. Szczepionka na COVID-19 powstała zbyt szybko i źle ją przebadano

Technologia szczepionek opartych o mRNA była intensywnie rozwijana przez ostatnie lata m.in. firma Moderna, która powstała w 2010 roku, zajmowała się wdrażaniem tego rozwiązania, stąd też jej nazwa ModeRNA. Dlatego w momencie poznania genomu wirusa, wyprodukowanie szczepionki zajęło kilka dni. Resztę czasu poświęcono na badania nad jej bezpieczeństwem i skutecznością.

Mit 3. Szczepionka nie jest bezpieczna i powoduje niekorzystne skutki zdrowotne, które pojawią się w odległym czasie

Badania kliniczne opisywanych preparatów, przeprowadzano na grupie kilkudziesięciu tysięcy osób i nie wykazano żadnych poważnych skutków ubocznych. Co więcej, do chwili obecnej na świecie zaszczepiono kilkadziesiąt milionów ludzi. Nie zaobserwowano, aby wystąpił, chociażby jeden zgon związany ze szczepieniem. Doszło jedynie do kilku przypadków ciężkiej reakcji anafilaktycznej (mniej niż 1 na 100 tys.). Natomiast ze względu na to, że są to preparaty nowe, nie poznano jeszcze odległych skutków. Wydaje się jednak — biorąc pod uwagę mechanizm działania szczepionek za mało prawdopodobne, aby doszło do długofalowych, poszczepiennych powikłań.

Szczepionka firmy AstraZeneca — aktualizacja

29 stycznia 2021, do preparatów zaakceptowanych w Unii Europejskiej dołączyła szczepionka firmy AstraZeneca, która różni się od szczepionek firm Pfizer/BioNTech oraz Moderna. Jest to tzw. szczepionka wektorowa. Składa się z adenowirusa (służącego jako wektor), który dzięki odpowiednim modyfikacjom, zawiera kod genetyczny pozwalający na syntezę białka S. Po dostarczeniu go do organizmu człowieka wspomniane białko jest produkowane. Rozpoznawane jest jako obce przez układ odpornościowy i wytwarza się odpowiedź immunologiczna.

Szczepionka jest przeznaczona dla osób od 18. roku życia. Do ukończenia cyklu szczepień wymagane jest podanie 2 dawek (druga dawka powinna być podana między 4., a 12. tygodniem od podania pierwszej). Skuteczność szczepionki oceniona na podstawie badań klinicznych to 60%. Jej zalety to niższy koszt zakupu w porównaniu do szczepionek na bazie mRNA oraz mniej rygorystyczne warunki przechowywania (w temperaturze 2-8°C, czyli w zwykłej lodówce) [7].

Szczepionka firmy Johnson&Johnson — aktualizacja

11 marca 2021 Europejska Agencja Leków (EMA) dopuściła do obrotu na terenie Unii Europejskiej kolejną szczepionkę firmy Johnson&Johnson. Należy ona do szczepionek wektorowych, podobnie jak preparat AstraZeneca. Jej mechanizm działania (tak samo jak w przypadku szczepionki AstraZeneca) wykorzystuje adenowirusa, jako wektor, który dzięki modyfikacjom posiada kod genetyczny, kodujący białko S koronawirusa.

Niewątpliwie zaletą tej szczepionki jest fakt, że wymaga podania tylko 1 dawki. To nowość, wszystkie poprzednie dopuszczone w Unii Europejskiej szczepionki wymagały 2 dawek. Kolejną zaletą są mało wymagające warunki przechowywania, wystarczy temperatura zwykłej lodówki (2-8 °C). Skuteczność szczepionki wykazana w badaniach klinicznych to 66% [8].

Jakie są rodzaje chłoniaków?

Chłoniaki nie są jednolitą grupą. Wyróżnia się ich kilka rodzajów, a przede wszystkim:

• Chłoniak Hodgkina;
• Chłoniak grudkowy;
• Chłoniak strefy brzeżnej;
• Chłoniak z komórek płaszcza (czyli strefy zewnętrznej grudki chłonnej);
• Chłoniak rozlany z dużych komórek B;
• Chłoniak Burkitta;
• Chłoniaki z obwodowych limfocytów T.

Jakie są objawy chłoniaków?

Objawy chłoniaków bywają niespecyficzne. Najczęstszym objawem chłoniaków są powiększone, niebolesne węzły chłonne wyczuwalne na szyi, pod pachami, w pachwinach lub w innych okolicach ciała. Ich średnica przekracza 1 cm, nie reagują na leczenie przeciwbakteryjne i przeciwzapalne przez okres nie dłuższy niż 2-3 tygodnie. Co charakterystyczne, powiększeniu węzłów chłonnych nie towarzyszą objawy stanu zapalnego takie jak ból, tkliwość czy zaczerwienienie. Należy jednak mieć na uwadze, że w znakomitej większości przypadków powiększenie ww. chłonnych oznacza fizjologiczną reakcję układu odpornościowego na lokalny proces zapalny lub infekcję. Inne objawy chłoniaków to m.in.:

• stany podgorączkowe lub gorączka, pojawiające się w różnych porach dnia;
• osłabienie;
• zlewne poty nocne;
• chudnięcie;
• swędzenie skóry;
• bóle kości;
• kaszel i infekcje górnych dróg oddechowych oraz płuc;
• duszność, nietolerancja wysiłku;
• powiększenie wątroby i śledziony;
• zaburzenia czynnościowe ze strony układu pokarmowego.

W 30-50% przypadków choroba może rozpoczynać się w umiejscowieniach pozawęzłowych, takich jak żołądek, migdałek, szpik kostny, jelito, jądro, jajnik, mózgowie, skóra. Chłoniak może również objawiać się podwyższeniem liczby białych krwinek we krwi i jest to tzw białaczkowa postać niektórych chłoniaków o niskim stopniu złośliwości. Często chorzy nie mają żadnych objawów ogólnych i czują się zupełnie dobrze.

Jak diagnozuje się chłoniaki?

Diagnostyka chłoniaków nie jest łatwa, ponieważ objawy chłoniaków są niespecyficzne i przypominają przeziębienie. Zazwyczaj pacjent zgłasza się do lekarza z powodu powiększonych węzłów chłonnych oraz powiększenia wątroby lub śledziony widocznym w badaniu USG. Często towarzyszą temu inne, wymienione wyżej objawy, a w badaniu morfologii krwi obwodowej można stwierdzić niedokrwistość czy małopłytkowość. Jednakże w wielu przypadkach morfologia krwi może być prawidłowa, co utrudnia diagnostykę.

Same objawy nie wystarczą do postawienia rozpoznania. W każdym przypadku rozstrzygające jest badanie histopatologiczne. W tym celu koniecznie trzeba pobrać cały węzeł chłonny lub fragment zajętego narządu, który następnie jest oceniany w zakładach patomorfologii. Jako metoda uzupełniająca zastosowanie ma również trepanobiopsja szpiku kostnego – czyli pobierania fragmentu kości razem ze szpikiem kostnym do badania histopatologicznego. W celu oceny stadium zaawansowania chłoniaka oraz uwidocznienia  wszystkich zmian węzłowych i pozawęzłowych stosuje się techniki obrazowe – przeglądową tomografię komputerową całego ciała z kontrastem oraz badanie PET/CT (tomografia pozytonowa) z wykorzystaniem radiofarmaceutyku – glukozy powiązanej z izotopem fluoru.

Jak leczyć chłoniaki?

Leczenie chłoniaków zależy od wielu czynników, takich jak rodzaj chłoniaka, jego stadium, a także wieku i ogólnego stanu zdrowia pacjenta. W planowaniu leczenia pacjenta z chłoniakiem uczestniczy interdyscyplinarny zespół specjalistów różnych dziedzin: lekarzy – m.in. hematolog lub onkolog, radiolog, patolog, radioterapeuta, oraz dodatkowo również pielęgniarka, dietetyk, fizjoterapeuta oraz psycholog. W procesie leczenia chłoniaków, w zależności od rodzaju i zaawansowania choroby, stosowane są: chemioterapia, sterydoterapia, radioterapia, przeszczep komórek macierzystych, terapie biologiczne oraz w ostatnim czasie również terapia CAR-T (terapia wykorzystująca zmodyfikowane genetycznie limfocyty T). Zabiegi operacyjne stosuje się bardzo rzadko, zazwyczaj tylko wtedy, gdy guz jest łatwo dostępny. W trakcie leczenia stosuje się jedną lub kilka metod terapeutycznych jednocześnie.

Rodzaje leczenia:

• Chemioterapia – leki antynowotworowe podawane dożylnie lub doustnie, które atakują komórki nowotworowe w całym organizmie. Chemioterapia jest często stosowana jako główna metoda leczenia, zwłaszcza w chłoniakach agresywnych.
• Immunoterapia: wykorzystuje naturalne mechanizmy obronne organizmu w walce z nowotworami. Przykłady immunoterapii stosowanych w leczeniu chłoniaków to m.in. przeciwciała monoklonalne, ale także leki immunomodulujące, inhibitory punktu kontrolnego i terapie komórkowe, w tym stosowanie genetycznie zmodyfikowanych limfocytów T (CAR-T).
• Przeszczep krwiotwórczych komórek macierzystych – metoda może być rozważane w przypadku niektórych rodzajów chłoniaków, jest poprzedzona wysokodawkowaną chemioterapią. Dawcą komórek macierzystych może być pacjent (przeszczep autologiczny) lub dawca dopasowany pod względem zgodności tkankowej HLA (przeszczep allogeniczny).
• Leki ukierunkowane molekularnie (celowane, spersonalizowane) – wykorzystuje leki skierowane bezpośrednio przeciwko specyficznym cechom komórek nowotworowych, szczególnie gdy znane są zaburzenia genetyczne odpowiadające za nadmierną proliferację lub akumulację komórek nowotworowych.
• Radioterapia – wykorzystuje promieniowanie jonizujące do niszczenia komórek nowotworowych. Stosuje się ją w przypadku chłoniaków ograniczonych do jednego obszaru lub w celu złagodzenia objawów.

Warto pamiętać, że niektóre typy chłoniaków rozwijają się powoli, dlatego lekarz może zaproponować odroczenie leczenia do chwili, gdy choroba zacznie wywoływać odczuwalne objawy widoczne również w wynikach badań. W każdym przypadku warto omówić wszystkie wątpliwości dotyczące leczenia z lekarzem, który powinien wziąć pod uwagę zdanie Pacjenta.

Gdzie szukać pomocy?

Istnieje wiele organizacji pacjenckich, zajmujących się tematyką chłoniaków. Jedną z nich jest Stowarzyszenie Przyjaciół Chorych na Chłoniaki “Przebiśnieg”.

Stowarzyszenie Przyjaciół Chorych na Chłoniaki “Przebiśnieg” to Organizacja Pożytku Publicznego, która skupia osoby pragnące pomagać pacjentom z rozpoznanymi chorobami układu limfatycznego – zarówno tym zdiagnozowanym, jak i tym, którzy ukończyli leczenie. Od 15 lat działają na rzecz pacjentów i ich bliskich. Organizują zbiórki krwi. Stale poszerzają wiedzę na temat nowości w świecie hematologii nie tylko w Polsce, ale też na świecie. 

Autor: Stowarzyszenie Przyjaciół Chorych na Chłoniaki “Przebiśnieg”

• Czym są leki na wzmocnienie układu immunologicznego i jak działają
• Jakie tabletki na odporność są dostępne na receptę w Polsce
• Jak stosować poszczególne leki na odporność (Ribomunyl, Luivac, Ismigen, Broncho-Vaxom, Polyvaccinum mite)
• Kiedy warto sięgnąć po lek na wzmocnienie organizmu
• Jakie działania niepożądane mogą wystąpić podczas stosowania leków immunostymulujących
• Kto nie może stosować leków na wzmocnienie układu immunologicznego

Co to są leki na wzmocnienie układu immunologicznego?

To leki, które wpływają na odporność organizmu, pobudzając komórki odpornościowe do walki z drobnoustrojami, które wywołują infekcje. Wzmacniają także odpowiedź immunologiczną organizmu. Tabletki na odporność stosuje się nie tylko, by wzmocnić organizm, ale też zapobiec rozwinięciu się infekcji czy skrócić czas jej trwania.

Lekami o wysokiej skuteczności, chroniącymi przed infekcjami wirusowymi są szczepionki sezonowe na grypę oraz przeciw wirusowi Sars-Cov-2, a także szczepionki chroniące przed zakażeniami pneumokokowymi, które wywołują ciężkie zapalenia płuc.

Jakie leki na wzmocnienie organizmu są dostępne na receptę?

Do leków immunostymulujących, dostępnych na naszym rynku aptecznym należą:

Ribomunyl, Luivac, Ismigen, Broncho-Vaxom i Polyvaccinum mite.

Leki na odporność występują w różnych postaciach i przeznaczone są zarówno dla dzieci jak i dorosłych. Należy jednak pamiętać, że dzieci i niektóre osoby starsze często zapadają na sezonowe infekcje (normą bywa 7-9 razy w roku) i nie jest to związane z niedoborem czy brakiem odporności, a z narażeniem na drobnoustroje, które te infekcje wywołują. Jak wiadomo żłobek, przedszkole czy szkoła, a także inne obiekty, w których przebywa wiele osób, są miejscem przekazywania sobie nawzajem drobnoustrojów (zarówno wirusów jak i bakterii).

Jak działa Ribomunyl – skuteczny lek na odporność?

Zawiera on rybosomy wyodrębnione ze szczepów bakterii (Klebsiella pneumoniae, Streptococcus pneumoniae, Streptococcus pyogenes i Haemophilus influenzae).

Ten lek na wzmocnienie układu immunologicznego pobudza wydzielanie immunoglobuliny A. Zmniejszają one przyleganie bakterii do komórek wydzielniczych. Ponadto wytwarzają specyficzne komórki, które produkują przeciwciała w migdałkach podniebiennych i we krwi. Lek może być stosowany u dzieci powyżej 3. roku życia i u osób dorosłych. Ribomunyl dostępny jest w formie granulatu. Po rozpuszczeniu w niewielkiej ilości letniej wody należy wypić przygotowaną mieszankę. Najlepiej zastosować preparat na czczo. Bezpośrednio po zastosowaniu leku nie wolno pić kawy, herbaty i innych napojów.

Jak stosować Ribomunyl?

W pierwszym miesiącu leczenia lek stosuje się przez pierwsze 4 dni tygodnia przez okres 3 tygodni, w drugim i kolejnych miesiącach lek stosuje się przez pierwsze cztery dni każdego miesiąca.

Kto nie może stosować Ribomunylu?

Przeciwwskazaniem do stosowania leku są choroby autoimmunologiczne i stosowanie leków immunosupresyjnych. Mogłoby to zaostrzyć lub wywołać ciężką infekcję. Ponadto osoby wrażliwe na składniki czynne, a także uczulone na mannitol nie powinny używać leku.

Jakie działania niepożądane mogą wystąpić?

Mogą pojawić się reakcje alergiczne, objawiające się zaczerwienieniem, świądem skóry, a także objawy z przewodu pokarmowego (nudności, bóle brzucha, wymioty). Mannitol obecny w leku może wywołać działanie przeczyszczające.

W kilku przypadkach zaobserwowano, że lek może wywołać stan astmatyczny, a także może pojawić się nagle, wyizolowana wysoka gorączka (powyżej 39 stopni Celsjusza). W takich przypadkach należy zaprzestać podawania leku i skontaktować się z lekarzem.

Luivac – tabletki na odporność w formie doustnej

To kolejny preparat będący szczepionką doustną. Zawiera lizat bakterii ze szczepów: Streptococcus mitis, pneumoniae i pyogenes, Staphylococcus aureus, oraz Klebsiella i Moraxella.

Dla kogo jest lek? Jak go przyjmować?

Wskazaniem do stosowania jest profilaktyka nawracających zakażeń górnych dróg oddechowych. Preparat można stosować u dzieci od 4. roku życia. Tabletkę można rozgnieść i podać zawieszoną w niewielkiej ilości wody. Lek stosuje się przez kolejnych 28 dni, w dwóch cyklach poprzedzonych przerwą również 28-dniową. Lek podaje się w okresie zdrowia, nie w infekcji. Jednakże możliwe jest jego podanie wraz z antybiotykiem.

Jak działa Luivac?

Lek wpływa na odpowiedź immunologiczną poprzez:

• zwiększenie liczby komórek produkujących przeciwciała IgA w kępkach Peyera (są to grudki limfatyczne w błonie śluzowej jelit);
• zwiększenie uwalniania IgA w błonie śluzowej przewodu pokarmowego oraz w płucach i surowicy;
• zwiększenie aktywności fagocytarnej;
• stymulowanie aktywności i proliferacji limfocytów T;
• stymulowanie produkcji cytokin;
• zmniejszenie reakcji zapalnych w płucach.

Jakie są przeciwwskazania i ostrzeżenia?

Nie należy stosować leku w chorobach z autoagresji oraz podczas stosowania leków immunosupresyjnych. Preparat nie powinien być stosowany przez kobiety ciężarne, ale mamy karmiące piersią mogą go stosować.

Podczas terapii mogą pojawić się skórne reakcje alergiczne, zaburzenia żołądkowo-jelitowe, bóle głowy oraz bóle mięśniowo-stawowe. Nie są to jednak nasilone objawy. W przypadku nadmiernej aktywności motorycznej przewodu pokarmowego, podawanie leku należy odłożyć, gdyż może się nie wchłonąć i nie wywoła działania farmakologicznego.

Ismigen – lek na wzmocnienie organizmu dla dzieci i dorosłych

To lek immunostymulujący, zawierający lizaty bakterii wywołującej najczęściej infekcje dróg oddechowych. Stosuje się go u dzieci od 3. roku życia i u dorosłych. Podobnie jak Luivac i Broncho-vaxom nie chroni przed zapaleniem płuc.

Jak stosować Ismigen?

Lek stosuje się podjęzykowo, przez 10 kolejnych dni każdego miesiąca (najczęściej przez 3 miesiące). Dzieciom podaje się rozgniecioną tabletkę, zawieszoną w niewielkiej ilości wody.

Jakie działania niepożądane mogą wystąpić? Czy lek jest bezpieczny?

Może pojawić się zaczerwienienie skóry, pokrzywka, świąd, a także ból głowy i brzucha oraz biegunka. Działanie te mają charakter przemijający i nie stanowią zagrożenia. Jednak gdy wystąpi wysoka gorączka, opuchnięcie twarzy, duszność, kłopoty z oddychaniem należy niezwłocznie zasięgnąć porady lekarza.

Broncho-Vaxom – skuteczne tabletki na odporność

Lek występuje zarówno w postaci granulatu jak i kapsułek. Dostępny jest w dwóch dawkach (3,5 mg dawka pediatryczna dla dzieci od 6. miesiąca życia do lat 12 oraz 7 mg – dawka przeznaczona powyżej 12. roku życia i dla dorosłych).

Co zawiera lek?

Zawiera lizaty bakterii, które wywołują najczęstsze infekcje dróg oddechowych (Haemophilus, Streptococcus, Klebsiella, Staphylococcus, Moraxella).

Jak działa Broncho-Vaxom?

Lek stymuluje komórki odpornościowe do walki z drobnoustrojami. Jednakże, tak jak w przypadku Luivac i Ismigen, nie chroni przed zapaleniem płuc.

Stymuluje makrofagi i limfocyty B oraz zwiększa ilość krążących limfocytów T we krwi, a także zwiększa wydzielanie immunoglobulin przez komórki nabłonka układu oddechowego. Lek stosuje się przez pierwszych dziesięć dni, każdego z trzech miesięcy. Granulat tuż przed podaniem należy rozpuścić w niewielkiej ilości wody lub mleka i wypić w krótkim czasie od przygotowania.

Jakie działania niepożądane mogą wystąpić?

Lek jest na ogół dobrze tolerowany, jednakże sporadycznie mogą wystąpić reakcje alergiczne, zaczerwienienie i świąd skóry, rzadko ból głowy i bóle mięśniowe. Niekiedy pojawia się ból brzucha i biegunka, rzadziej nudności i wymioty.

Polyvaccinum mite – aerozol na wzmocnienie układu immunologicznego

Jest to jedyna szczepionka, dostępna na receptę, na rynku w formie aerozolu do nosa, z wyjątkiem szczepionki przeciwko grypie w formie donosowej dla dzieci (Fluenz Tetra). Przeznaczona jest dla dzieci od 2. roku życia oraz dla dorosłych z nawracającymi zakażeniami dróg oddechowych.

Zawiera inaktywowane bakterie, najczęściej wywołujące sezonowe infekcje (Streptococcus, Staphylococcus, Klebsiella, Escherichia coli, Haemophilus). Podanie donosowe przeprowadza się co 3-5 dni, przez okres 2-3 miesięcy, powtarzając schemat dwa razy w roku (wiosną i jesienią). Przed każdym podaniem należy wstrząsnąć butelkę. Szczepionka powinna być bezbarwną, opalizującą zawiesiną. Należy przechowywać ją w lodówce (w temperaturze od 2-8 stopni Celsjusza).

Jak działa lek?

Powoduje stymulację układu odpornościowego, wywołując swoistą odporność na bakterie.

Jakie działania niepożądane mogą wystąpić?

Działania niepożądane pojawiają się niezbyt często. Należą do nich: gorączka, ból głowy, bóle mięśni, ból brzucha i biegunka. Pojawienie się wysokiej temperatury (39 stopni Celsjusza), osłabienia, opuchlizny i duszności jest wskazaniem do przerwania podawania leku i zasięgnięcia porady lekarza. Podawanie leku można kontynuować podczas infekcji, ale tylko wtedy, gdy rozpoczęto terapię przed wystąpieniem objawów zakażenia.

Kiedy warto stosować leki na odporność?

Leki na wzmocnienie układu immunologicznego są szczególnie zalecane dla osób, które często chorują na infekcje dróg oddechowych. Tabletki na odporność mogą być pomocne zwłaszcza w okresach jesienno-zimowych, gdy organizm jest bardziej narażony na działanie patogenów. Lek na odporność powinien być stosowany zgodnie z zaleceniami lekarza, który oceni indywidualne potrzeby pacjenta.

Warto pamiętać, że leki na wzmocnienie organizmu nie zastępują zdrowego stylu życia, ale mogą go wspierać. Przed rozpoczęciem terapii zawsze należy skonsultować się z lekarzem, który wybierze odpowiedni lek na odporność dostosowany do konkretnej sytuacji zdrowotnej.

Podsumowanie

Leki na odporność są od lat dostępne na rynku aptecznym. Są skuteczną i bezpieczną ochroną przed powracającymi infekcjami dróg oddechowych. Oprócz leków na wzmocnienie układu immunologicznego należy pamiętać o profilaktyce infekcyjnej w okresach jesienno-zimowych i wiosennych. Zapewnić właściwą, zdrową dietę, odpowiednią dawkę snu i aktywności fizycznej. Wspomóc mogą nas także leki i suplementy diety (witamina D, wyciąg z pelargonii afrykańskiej, bzu czarnego, tran). Jednakże podczas terapii immunostymulującej należy upewnić się, czy można je razem stosować. Należy stosować tabletki na odporność zgodnie z zaleceniami lekarza, właściwie przechowywać, aby zapewnić odpowiednią skuteczność i bezpieczeństwo terapii.

Najczęściej zadawane pytania o leki na odporność

Stwardnienie rozsiane jest również zwane w skrócie SM lub MS od angielskiej nazwy choroby — multiple sclerosis. SM jest chorobą, w której dochodzi do uszkodzeń struktur układu nerwowego o podłożu zapalno-demielinizacyjnym, która najczęściej prowadzi do kalectwa i przedwczesnej śmierci. W przebiegu SM komórki układu odpornościowego pacjenta  m.in. limfocyty T oraz B czy makrofagi atakują własne struktury układu nerwowego. Powoduje to szereg objawów neurologicznych związanych z zachodzeniem takich procesów jak demielinizacja (destrukcja osłonek mielinowych), astroglioza, remielinizacja czy uszkodzenia oligodendrocytów lub aksonów komórek nerwowych. Choroba może wystąpić w każdym wieku, jednak zdecydowanie najczęściej rozpoczyna się u pacjentów pomiędzy 15. a 45. rokiem życia. Według statystyk kobiety chorują dwa razy częściej niż mężczyźni. Na świecie na SM cierpi ok. 2 mln ludzi, z czego ok. 40-50 tysięcy w Polsce. Stwardnienie rozsiane może mieć różne postacie. Do najważniejszych należą postacie:

• rzutowo-remisyjna – występuje najczęściej, charakteryzuje się epizodami rzutów choroby i  następnie okresami remisji (brak lub nieznaczne objawy choroby);
• wtórnie postępująca — po okresie występowania rzutów i remisji stwardnienia rozsianego dochodzi do stałej progresji choroby;
• pierwotnie postępująca — od początku choroby dolegliwości stale, stopniowo się nasilają;
• postać pierwotnie postępująca z rzutami — analogicznie jak pierwotnie postępująca, ale z dodatkowymi rzutami choroby [1,2].

Czy stwardnienie rozsiane jest dziedziczne? Poznaj jego przyczyny

Przyczyny stwardnienia rozsianego nie są wciąż do  końca jasne:

• nie wszystkie aspekty związane z możliwymi przyczynami choroby są potwierdzone i dalej pozostaje wiele niejasności;
• naukowcy podejrzewają, że przyczynami SM są uwarunkowania genetyczne w połączeniu ze środowiskowymi;
• choroba występuje częściej u pacjentów, u których w rodzinie występowało już w przeszłości (uwarunkowanie genetyczne);
• wśród przyczyn środowiskowych wymienia się zakażenie wirusem Epstein-Barra, niskie poziomy witaminy D, palenie papierosów czy choroby o podłożu autoimmunologicznym np. cukrzyca typu I lub schorzenia tarczycy;
• co ciekawe, częstotliwość zachorowania na SM jest większa, im dalej żyje się od równika (jest to tłumaczone ilością słońca i kątem padania promieni słonecznych, a co za tym idzie, ilością produkowanej przez organizm wit. D) [1,3].

Jak się zaczyna stwardnienie rozsiane? Objawy

• parestezje, czyli zaburzenia czucia;
• upośledzenie chodu oraz zaburzenia równowagi;
• objaw Lhermitte’a, który polega na tym, że pacjent, gdy zegnie głowę do klatki piersiowej, to odczuwa jakby prąd elektryczny przechodził przez jego ramiona w kierunku dołu pleców;
• silny ból;
• neuralgia nerwu trójdzielnego, zapalenie rdzenia kręgowego;
• zaburzenia wzroku;
• skurcze mięśni, drżenia mięśniowe i wzmożone napięcie mięśni;
• zmęczenie, zawroty głowy, problemy z utrzymaniem koncentracji czy pamięcią;
• problemy z oddawaniem moczu i stolca;
• zaburzenia erekcji u mężczyzn, spadek libido u kobiet [2].

Wymienione objawy mogą pojawiać się u pacjentów w różnych kombinacjach i różnić się od siebie w zależności od rzutu choroby. Można zadać pytanie, jak się zaczyna stwardnienie rozsiane? Często pierwsze objawy mogą być praktycznie niezauważalne, co z pewnością znacznie utrudnia prawidłową diagnostykę [2].

Jak rozpoznaje się stwardnienie rozsiane?

Aktualnie nie ma jednego specyficznego badania, które by mogło jednoznacznie potwierdzić czy dany pacjent cierpi na SM. Jest ono wykrywane na podstawie objawów obserwowanych u danego pacjenta oraz wyników takich badań jak:

• punkcja lędźwiowa obejmująca analizę parametrów płynu mózgowo-rdzeniowego;
• rezonans magnetyczny i obrazowanie struktur układu nerwowego;
• badania elektrofizjologiczne;
• rozpoznanie choroby tworzy się na podstawie tzw. kryteria McDonalda [1,2].

Jakie są leki na stwardnienie rozsiane?

Na chwilę obecną nie istnieją skuteczne sposoby wyleczenia stwardnienia rozsianego. Leki mogą jednak znacznie spowolnić chorobę i polepszyć jakość życia pacjenta. Należy jednak zaznaczyć, że są to leki na receptę lub stosowane w warunkach szpitalnych.

W celu zahamowania procesu zapalnego i skrócenie czasu zaostrzenia objawów choroby stosuje się kortykosteroidy, takie jak metyloprednizolon, zarówno stosowany doustnie np. Medrol lub dożylnie np. Depo-Medrol. Aby spowolnić postęp choroby, lekarz może przepisać leki przeciwnowotworowe, takie jak mitoksantron (np. Novotrone), interferon beta-1a (np. Rebif), przeciwciała monoklonalne natalizumab np. (Tysabri) czy fingolimod (np. Gilenya).

Z kolei leki łagodzące objawy stwardnienia rozsianego przypisywane są w zależności od objawów pacjenta. W przypadku zaburzeniach oddawania moczu można zastosować oksybutyninę (np. Ditropan) czy solifenacyna (np. Vesicare), a na sztywność mięśni lekarze często przepisują baklofen (np. Baclofen Polpharma) czy tyzanidynę (np. Sirdalud MR). Na częste zaburzenia erekcji stosuje się sildenafil (np. Viagra) lub tadalafil (Cialis).

Pacjenci chorzy na SM często mają depresję, stosowane w jej leczenia są leki z grupy SSRI takie jak tianeptyna (np. Coaxil) czy trójpierścieniowe leki depresyjne (np. Amitriptylinum VP).

W Polsce wybrane placówki ochrony zdrowia prowadzą tzw. programy lekowe. Wymagania przystąpienia do takiego programu może różnić się w zależności od ośrodka. Z tego względu warto jak najszybciej zdiagnozować chorobę oraz znaleźć specjalistyczny ośrodek. Dzięki takiemu leczeniu pacjenci chorzy na SM mogą w znacznym stopniu poprawić swoją jakość życia oraz wydłużyć życie. W przyszłości może uda się opracować lek, który pozwoli na wyleczenie tej choroby. Rewolucja w leczeniu stwardnienia rozsianego być może nastąpi dzięki szczepionce na SM opracowaną przez BioNTech, która jest obecnie w trakcie badań klinicznych. W ciągu kilku lat sytuacja chorych może się więc znacznie poprawić [1-3].

Stwardnienie rozsiane — ile się żyje?

Stwardnienie rozsiane nie jest groźne dla osób z otoczenia pacjenta, nie jest ono chorobą zaraźliwą. Nie jest również chorobą śmiertelną. Według dostępnych danych, pacjenci chorzy na SM żyją jednak krócej o ok. 6-7 lat niż statystyczny człowiek z ich populacji. Co do sprawności pacjentów, to u co drugiego pacjenta w ciągu 15 lat od diagnozy występuje problem z chodzeniem. Dzięki odpowiedniemu leczeniu można ten proces jednak zdecydowanie opóźnić. Wielu chorych jest przez długi czas aktywnych zawodowo, jak wspomniano wcześniej, choroba może mieć różny przebieg u różnych pacjentów [1,2].

Podsumowanie

Stwardnienie rozsiane jest chorobą, którą większość pacjentów utożsamia z wózkiem inwalidzkim. Nie jest to do końca prawda. Odpowiednio szybko zdiagnozowana choroba oraz wprowadzenie leczenia może znacznie poprawić jakość życia pacjenta i wydłużyć jego życie. Obecnie pacjenci chorzy na SM żyją średnio kilka lat krócej niż statystyczny człowiek z populacji, jednakże przez długi czas mogą być aktywni zawodowo. Na świecie trwają badania nad różnymi lekami, mogące jeszcze bardziej poprawić stan tych pacjentów. Testowana szczepionka na SM również daje nadzieję na lepsze jutro.

Według badań podanie tych leków do 7 dni po wystąpieniu pierwszych objawów infekcji zmniejsza ryzyko hospitalizacji i ciężkiego przebiegu Covid-19. EMA przekazała swoją rekomendację Komisji Europejskiej, która formalnie dopuści leki do obrotu w Europie.

Regkirona nowym lekiem na Covid-19

Pierwszym z zatwierdzonych przez EMA leków w leczeniu Covid-19 jest Regkirona. Substancją czynną zawartą w tym preparacie jest regdanwimab. Regdanwimab wiąże się z domeną wiążącą receptora (RBD) białka spike(s) wirusa SARS-CoV-2. W efekcie wirus jest blokowany i nie może wejść do komórki, co hamuje zakażenie SARS-CoV-2. Regkirona będzie podawany dożylnie w formie 90-minutowej infuzji. Wskazaniem do stosowania leku jest leczenie potwierdzonego zakażenia wirusem SARS-CoV-2 u dorosłych pacjentów, którzy nie wymagają podawania dodatkowego tlenu z powodu COVID-19 i u których istnieje wysokie ryzyko przejścia ciężkiej postaci COVID-19. Na ciężką postać Covid-19 narażone są osoby chorujące m.in. na przewlekłą chorobę płuc, cukrzycę, czy nadciśnienie. Przeciwskazaniem do stosowania leku jest nadwrażliwość na substancję czynną lub substancje pomocnicze. Aczkolwiek badania pokazują, że ciężkie reakcje nadwrażliwości na przeciwciała monoklonalne występują bardzo rzadko.

Czytaj więcej: Paxlovid i Lagevrio-porównanie dwóch nowych terapii na Covid-19

Ronapreve-kolejne przeciwciała monoklonalne w leczeniu Covid-19

Kolejnym preparatem zarejestrowanym w leczeniu Covid-19 jest Ronapreve. Ronapreve to preparat złożony zawierający dwie substancje czynne: kasiriwimab oraz imdewimab. Mechanizm działania tych przeciwciał monoklonalnych jest taki sam jak regdanwimabu. Substancje wiążą się z receptorem białka spike hamując zakażenie. Oba składniki są przeciwciałami monoklonalnymi. Lek ten podobnie jak Regkirona jest podawany w formie infuzji dożylnej. Ronapreve został zarejestrowany do stosowania w leczeniu Covid-19 u osób dorosłych oraz dzieci, które ukończyły 12 lat i mają masę ciała powyżej 40 kg. Ronapreve tak jak Regkirona może być podawany osobom, które nie wymagają podawania tlenu i wykazują ryzyko rozwinięcia się ciężkiej postaci choroby.

Przeciwciała monoklonalne w ciąży

Regdanwimab, kasiriwimab oraz imdewimab mogą przenikać przez łożysko i być potencjalnie przenoszone z matki na rozwijający się płód. Wpływ tych leków na płód jest nieznany, gdyż nie przeprowadzono takich badań. Nie wiadomo również czy leki te przechodzą do mleka matki oraz, czy wpływają na rozwój dziecka.

Źródło: 1. https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/ronapreve-epar-product-information_en.pdf; 2. https://www.ema.europa.eu/en/documents/referral/celltrion-use-regdanvimab-treatment-covid-19-article-53-procedure-conditions-use-conditions_en.pdf

Testy serologiczne należą do tzw. diagnostyki pośredniej. W przeciwieństwie do testów genetycznych, będących elementem diagnostyki bezpośredniej, wykrywają jedynie odpowiedź organizmu na patogen, a nie jego obecność. Umożliwia to rozpoznawanie przebytego już zakażenia u osób z bezobjawowym lub z łagodnym przebiegiem infekcji. Można je również wykonywać u pacjentów z powikłaniami choroby, u których nie przeprowadzono badań genetycznych.

Testy na przeciwciała są istotne w badaniach epidemiologicznych oceniających rozpowszechnienie zakażenia oraz odporność populacji co umożliwiają identyfikację ozdrowieńców. Mogą być także stosowane w celu oceny odpowiedzi układu immunologicznego na podaną szczepionkę.

Celem badań serologicznych jest zidentyfikowanie przeciwciał anty-SARS-CoV-2, które powstają po kontakcie z wirusem. Przeciwciała IgA, IgM i IgG są specyficzne dla zakażeń koronawirusem oraz innych ostrych wirusowych zakażeń. Obecność klasy IgM lub IgG może świadczyć o obecnym zakażeniu, natomiast klasy IgA o zainfekowaniu w przeszłości. 

Przeciwciała IgM

Przeciwciała w klasie IgM występują niemal wyłącznie w odpowiedzi pierwotnej na patogen. Określa się je jako przeciwciała „wczesnej fazy” infekcji, a ich obecność może świadczyć o aktywnym zakażeniu. Antygenem dla przeciwciał są najczęściej fragmenty wirusów, bakterii, grzybów, pokarm, a czasami nawet tkanki własnego organizmu. W przypadku infekcji wywoływanych przez koronawirusy, przeciwciała w klasie IgM są w większości skierowane przeciwko białku N, czyli białku nukleokapsydu. Cechuje się ono immunodominacją, co oznacza, że spośród antygenów SARS-CoV-2 przeciwko temu białku odpowiedź immunologiczna rozwija się najsilniej.

Synteza specyficznych przeciwciał anty-SARS-CoV-2 po kontakcie z wirusem zachodzi z pewnym opóźnieniem. U chorych na COVID-19 zarówno przeciwciała klasy IgM, jak i IgA są wykrywalne od około 6. do 8. dnia od wystąpienia pierwszych objawów klinicznych.

Miano przeciwciał anty-SARS-CoV-2 klasy IgM narasta w pierwszych dniach po wystąpieniu objawów klinicznych, po czym stopniowo maleje. Ponadto dane literaturowe wskazują, że poziom wykrywanych przeciwciał IgM jest wyższy u chorych w ciężkim stanie klinicznym w porównaniu do miana tych przeciwciał u pacjentów ze skąpo objawową postacią COVID-19.

Przeciwciała IgG

IgG są to białka odpornościowe wytwarzane przez limfocyty B podczas kontaktu z antygenem. Działania IgG są swoiste i skierowane zawsze przeciwko konkretnemu antygenowi. Zastępują one mniej swoiste przeciwciała IgM. Przeciwciała IgG są przeciwciałami „późnej fazy” infekcji, wskazującymi na rozwinięcie humoralnej odpowiedzi immunologicznej. Świadczy to najczęściej o przebytym kontakcie z wirusem SARS-CoV-2.

Nasz organizm wytwarza IgG dzięki pamięci immunologicznej komórek plazmatycznych. Powoduje to, że ich poziom może utrzymać się we krwi przez wiele lat. IgG potrafią tworzyć całe kompleksy immunologiczne z cząsteczkami antygenu oraz aktywować układa dopełniacza, czyli zgrupowania białek inicjujących stan zapalny. Ma to na celu zneutralizowanie antygenu oraz jego bezpieczne usunięcie z organizmu. Co ważne przeciwciała IgG przenikają przez łożysko, co wpływa na rozwój odporności płodu. 

Kiedy powinno się wykonać oznaczenie przeciwciał?

Badania pokazują, iż przeciwciała IgM oraz IgG wykrywa się u 40% osób po 7 dniach od zakażenia. Po 15 dniach przeciwciała IgM są wykrywane u ponad 94,4% badanych, a IgG – u 79,8%. Świadczy to, że testy serologiczne najlepiej wykonać między 10. a 21. dniem od momentu wystąpienia objawów. 

W jakich sytuacjach można wykonać test?

Badanie można wykonać:

• u osób, które mogły mieć kontakt z zakażonymi SARS-CoV-2, ale nie spełniają kryteriów wykonania badań RT-PCR,
• w celu wykrycia osób, które przeszły infekcję bezobjawowo lub skąpo objawowo,
• u pacjentów z powikłaniami po niedawnym przebyciu infekcji grypopodobnej, którzy nie byli badani w kierunku koronawirusa,
• u osób szczególnie narażonych na kontakt z SARS-CoV-2 w celu wykluczenia wcześniejszego kontaktu z wirusem SARS-CoV-2 lub potwierdzenia istnienia odporności,
• w celach badawczych, mających na celu ustalenie rozpowszechnienia zakażenia w populacji (czytaj także: Koronawirus — podsumowanie tygodniowych danych epidemiologicznych [22.02 – 28.02]).

Interpretacja wyników testu

Wyników badań serologicznych nie powinno się wykorzystywać jako podstawa do diagnozowania oraz wykluczania zakażenia SARS-CoV-2 lub do informowania o stanie zakażenia. Wynik badania serologicznego musi być interpretowany w połączeniu z objawami klinicznymi oraz wywiadem epidemiologicznym pacjenta. Ze względu na możliwą nadczułość testu badanie ma charakter przesiewowy. Każdy wynik dodatni w klasie IgM powinien być potwierdzony innym testem laboratoryjnym. Testy wykrywające specyficzne przeciwciała anty-SARS-CoV-2 są dopełnieniem metody PCR.

Zbyt wczesne wykonanie badań serologicznych może dać wynik fałszywie ujemny, ze względu na istnienie okna serologicznego, czyli czasu, w którym specyficzne przeciwciała nie są jeszcze wykrywalne. Wyniki dodatnie może spowodować również przebyta lub trwająca infekcja szczepami koronawirusa innymi niż SARS-CoV-2 (czytaj także: Warianty koronawirusa – charakterystyka i porównanie).

Sam pozytywny wynik przeciwciał nie świadczy o trwającej infekcji. Wytworzone przeciwciała oznaczają jedynie kontakt z wirusem. Dodatnie wyniki badań serologicznych nie są podstawą do skierowania pacjenta na izolację. W dokładnej interpretacji otrzymanych wyników należy zgłosić się do lekarza pierwszego kontaktu, który podejmie decyzję o kolejnych, koniecznych krokach. 

Badania ilościowe przeciwciał klasy IgG mogą za to świadczyć o nabyciu odporności na skutek przebycia infekcji. Co istotne, na podstawie ujemnego testu na przeciwciała nie można również wykluczyć zakażenia koronawirusem. Ujemny wynik świadczy jedynie o tym, że organizm nie wytworzył przeciwciał. Należy pamiętać, że przeciwciała przeciwko SARS-CoV-2 pojawiają się stosunkowo późno, dlatego też badania serologiczne nie mogą zastępować badań RT-PCR oraz testów antygenowych.

Inhibitory kinazy Brutona – jakie substancje porównujemy?

Zanubrutynib, akalabrutynib i ibrutynib to substancje czynne zaliczane do grupy inhibitorów kinazy Brutona (BTK). Są to leki stosowane głównie w leczeniu nowotworów układu chłonnego, takich jak przewlekła białaczka limfocytowa, chłoniaki czy makroglobulinemia Waldenströma¹²³. Wszystkie te leki działają poprzez blokowanie aktywności kinazy BTK, co prowadzi do zahamowania procesów niezbędnych do przeżycia i wzrostu komórek nowotworowych układu chłonnego¹²³. Mechanizm działania sprawia, że leki te wykorzystywane są w terapii różnych schorzeń hematologicznych, najczęściej u dorosłych pacjentów.

Pod względem farmakologicznym substancje te są do siebie zbliżone – wszystkie są dostępne w postaci kapsułek do stosowania doustnego i wykazują selektywne działanie na kinazę Brutona, co pozwala na precyzyjne oddziaływanie na komórki nowotworowe¹²³.

Kiedy stosuje się zanubrutynib, akalabrutynib i ibrutynib?

Mimo podobnego mechanizmu działania, zakres wskazań terapeutycznych dla tych substancji nie jest identyczny. Zanubrutynib jest stosowany u dorosłych z makroglobulinemią Waldenströma (gdy nie ma możliwości zastosowania chemioimmunoterapii lub po wcześniejszym leczeniu) oraz w chłoniaku strefy brzeżnej po wcześniejszym leczeniu przeciwciałami anty-CD20⁴. Akalabrutynib natomiast jest wskazany do leczenia przewlekłej białaczki limfocytowej (CLL) zarówno jako pierwszy wybór (samodzielnie lub w połączeniu z obinutuzumabem), jak i u pacjentów wcześniej leczonych⁵. Ibrutynib ma najszersze wskazania – może być stosowany w leczeniu przewlekłej białaczki limfocytowej, makroglobulinemii Waldenströma oraz chłoniaka z komórek płaszcza⁶.

Warto zwrócić uwagę, że różnice dotyczą również stosowania tych leków w poszczególnych grupach wiekowych. Wszystkie trzy substancje są przeznaczone dla dorosłych – nie określono bezpieczeństwa ani skuteczności ich stosowania u dzieci i młodzieży⁷⁸⁹.

• Zanubrutynib: makroglobulinemia Waldenströma, chłoniak strefy brzeżnej u dorosłych⁴
• Akalabrutynib: przewlekła białaczka limfocytowa (pierwszy rzut lub po leczeniu), dorosłych⁵
• Ibrutynib: przewlekła białaczka limfocytowa, makroglobulinemia Waldenströma, chłoniak z komórek płaszcza, dorosłych⁶

Mechanizm działania i losy leku w organizmie – podobieństwa i różnice

Wszystkie trzy substancje blokują aktywność kinazy Brutona, czyli białka biorącego udział w przekazywaniu sygnałów w komórkach limfocytów B. To powoduje zahamowanie procesów prowadzących do namnażania się i przetrwania komórek nowotworowych¹²³.

Chociaż mechanizm działania jest bardzo podobny, leki te różnią się szczegółami farmakokinetycznymi:

• Zanubrutynib: Po podaniu doustnym szybko osiąga maksymalne stężenie we krwi (około 2 godziny). Wiąże się z białkami osocza w 94%. Jego okres półtrwania wynosi 2-4 godziny, a wydalany jest głównie z kałem¹³.
• Akalabrutynib: Również szybko wchłania się po podaniu doustnym (0,5–1,5 godziny), silnie wiąże się z białkami osocza (99,4%), a jego okres półtrwania to 1–2 godziny. Wydalany jest przede wszystkim z kałem¹⁴.
• Ibrutynib: Szybko osiąga maksymalne stężenie (1–2 godziny), wiąże się z białkami osocza w 97,3%, okres półtrwania wynosi od 4 do 13 godzin, a lek wydalany jest głównie z kałem¹⁵.

Wszystkie trzy leki są metabolizowane głównie przez enzymy z grupy CYP3A (głównie CYP3A4), co sprawia, że ich stężenie we krwi może być zmienione przez inne leki wpływające na ten układ enzymatyczny¹⁶¹⁷¹⁸.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – na co uważać?

Podstawowym przeciwwskazaniem do stosowania każdego z tych leków jest nadwrażliwość na substancję czynną lub składniki pomocnicze¹⁹²⁰²¹. Jednak w szczególnych sytuacjach różnice mogą mieć znaczenie:

• Wszystkie trzy leki mogą zwiększać ryzyko krwawień, szczególnie u osób przyjmujących jednocześnie leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe²²²³²⁴.
• Nie należy ich łączyć z warfaryną i innymi antagonistami witaminy K²⁵²⁶²⁴.
• Stosowanie tych leków może wiązać się z ryzykiem ciężkich zakażeń, cytopenii (zmniejszenia liczby komórek krwi), wtórnych nowotworów oraz zaburzeń rytmu serca²²²³²⁷.
• Wszystkie wymagają zachowania ostrożności przy zabiegach chirurgicznych oraz monitorowania pacjenta w trakcie terapii.
• W przypadku zanubrutynibu i akalabrutynibu należy unikać stosowania u pacjentów z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby, a w przypadku ibrutynibu nie zaleca się stosowania u osób z ciężkimi zaburzeniami czynności wątroby⁷⁸⁹.

Bezpieczeństwo stosowania u szczególnych grup pacjentów

Wszystkie trzy substancje wykazują podobne zalecenia w zakresie bezpieczeństwa u szczególnych grup pacjentów, ale występują pewne różnice:

• Kobiety w ciąży: Wszystkie trzy leki są przeciwwskazane w ciąży. Brak jest wystarczających danych o bezpieczeństwie, a badania na zwierzętach wykazały szkodliwy wpływ na płód²⁸²⁹³⁰.
• Kobiety karmiące piersią: Brak jest danych na temat przenikania leków do mleka ludzkiego. Zaleca się przerwanie karmienia piersią podczas terapii oraz przez określony czas po zakończeniu leczenia³¹³²³³.
• Pacjenci z zaburzeniami nerek: Leki te są wydalane głównie z kałem, więc łagodne lub umiarkowane zaburzenia czynności nerek nie wymagają zmiany dawkowania. W ciężkich zaburzeniach nerek należy zachować szczególną ostrożność i monitorować pacjenta³⁴³⁵³⁶.
• Pacjenci z zaburzeniami wątroby: W przypadku ciężkich zaburzeń czynności wątroby zaleca się unikanie tych leków lub ich stosowanie tylko w wyjątkowych sytuacjach, przy zachowaniu ostrożności i monitorowaniu⁷⁸⁹.
• Prowadzenie pojazdów: Wszystkie trzy leki mogą powodować zmęczenie i zawroty głowy, co może mieć wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów i obsługę maszyn³⁷³⁸³⁹.

Podsumowanie – najważniejsze cechy porównywanych substancji

^{456789282930373839}

Zanubrutynib, akalabrutynib i ibrutynib – podobieństwa i kluczowe różnice

Zanubrutynib, akalabrutynib i ibrutynib to leki o zbliżonym mechanizmie działania, które znalazły zastosowanie w leczeniu nowotworów limfocytów B. Różnią się one jednak szczegółami wskazań, profilem bezpieczeństwa oraz możliwościami stosowania w określonych sytuacjach klinicznych. Wspólne dla wszystkich jest przeciwwskazanie do stosowania w ciąży i okresie karmienia, konieczność monitorowania pacjenta podczas terapii oraz uwaga na możliwe interakcje z innymi lekami. Wybór konkretnej substancji powinien być zawsze dostosowany do indywidualnej sytuacji chorego oraz specyfiki choroby, którą się leczy⁴⁵⁶.

Porównywane substancje czynne – podobieństwa i grupa terapeutyczna

W niniejszym porównaniu omówimy trzy substancje czynne: ublituksymab, ofatumumab oraz okrelizumab. Wszystkie należą do grupy przeciwciał monoklonalnych anty-CD20, które selektywnie działają na limfocyty B – komórki układu odpornościowego odgrywające ważną rolę w rozwoju stwardnienia rozsianego¹²³. Ich wspólną cechą jest skuteczne hamowanie aktywności choroby poprzez zmniejszenie liczby limfocytów B, co prowadzi do zahamowania stanu zapalnego w ośrodkowym układzie nerwowym¹²³.

• Wszystkie stosowane są u dorosłych pacjentów z rzutowymi postaciami stwardnienia rozsianego, wykazując aktywność choroby⁴⁵⁶⁷.
• Należą do leków immunosupresyjnych, co oznacza, że hamują nadmierną aktywność układu odpornościowego¹²³.
• Podstawowy mechanizm działania polega na selektywnym usuwaniu limfocytów B z ekspresją antygenu CD20¹²³.

Wskazania do stosowania – podobieństwa i różnice

Głównym wskazaniem do stosowania wszystkich trzech substancji jest leczenie rzutowych postaci stwardnienia rozsianego (RMS) u dorosłych pacjentów z aktywną chorobą⁴⁵⁶⁷. Okrelizumab wyróżnia się na tle pozostałych, ponieważ jest również jedyną substancją z tej grupy dopuszczoną do leczenia wczesnej pierwotnie postępującej postaci stwardnienia rozsianego (PPMS)⁶⁷.

• Ublituksymab i ofatumumab: stosowane wyłącznie w rzutowych postaciach SM u dorosłych⁴⁵.
• Okrelizumab: stosowany zarówno w rzutowych, jak i pierwotnie postępujących postaciach SM⁶⁷.

Żadna z tych substancji nie jest przeznaczona do stosowania u dzieci i młodzieży – bezpieczeństwo i skuteczność w tej grupie wiekowej nie zostały ustalone⁸⁹¹⁰¹¹. U osób starszych (powyżej 55 lat) nie ma konieczności zmiany dawkowania, jednak doświadczenie kliniczne jest ograniczone^12131014.

Mechanizm działania i farmakokinetyka – jak działają leki anty-CD20?

Wszystkie trzy substancje, ublituksymab, ofatumumab i okrelizumab, działają poprzez wiążanie się z antygenem CD20 na powierzchni limfocytów B, prowadząc do ich zniszczenia¹²³. Dzięki temu ograniczają procesy zapalne w ośrodkowym układzie nerwowym, które są odpowiedzialne za uszkodzenia w przebiegu stwardnienia rozsianego.

• Ublituksymab i okrelizumab są przeciwciałami chimerycznymi lub humanizowanymi, natomiast ofatumumab to przeciwciało w pełni ludzkie¹⁶¹⁷¹⁸.
• Różnice dotyczą również mechanizmów niszczenia limfocytów B: ublituksymab wykazuje silną cytotoksyczność zależną od przeciwciał, ofatumumab działa głównie poprzez aktywację dopełniacza, a okrelizumab wykorzystuje różne mechanizmy, w tym fagocytozę i apoptozę¹²³.
• Wszystkie substancje szybko obniżają liczbę limfocytów B już po pierwszej dawce, a efekt utrzymuje się przez cały okres leczenia¹⁹²⁰²¹.

Farmakokinetyka – czyli losy leku w organizmie – zależy od drogi podania:

• Podanie dożylne (ublituksymab, okrelizumab) zapewnia szybkie osiągnięcie wysokiego stężenia leku we krwi²²²³.
• Podanie podskórne (ofatumumab, okrelizumab) prowadzi do wolniejszego wchłaniania, ale pozwala na wygodniejsze, regularne stosowanie²⁴²⁵.
• Okres półtrwania, czyli czas, po którym stężenie leku spada o połowę, wynosi od 16 do 26 dni w zależności od substancji i drogi podania^22262325.

Przeciwwskazania i środki ostrożności – porównanie

Wszystkie omawiane leki mają zbliżone przeciwwskazania, jednak istnieją pewne różnice warte uwagi^27282930:

• Przeciwwskazane jest stosowanie u osób z nadwrażliwością na substancję czynną lub składniki pomocnicze.
• Nie wolno podawać leków w przypadku ciężkich, aktywnych zakażeń lub ciężkiego obniżenia odporności.
• Leczenie jest wykluczone u osób z aktywnymi nowotworami złośliwymi.

Dodatkowe środki ostrożności:

• Przed rozpoczęciem leczenia należy wykluczyć aktywne zakażenia, w tym wirusowe zapalenie wątroby typu B^31323334.
• Leki te mogą powodować reakcje alergiczne i reakcje związane z podaniem (np. gorączka, dreszcze, ból głowy, wysypka, duszność), najczęściej przy pierwszej dawce^35363738.
• Nie zaleca się szczepień żywymi szczepionkami podczas leczenia i do czasu odnowy limfocytów B^39404142.

Bezpieczeństwo stosowania w szczególnych grupach pacjentów

Bezpieczeństwo stosowania leków anty-CD20 u kobiet w ciąży, karmiących piersią, dzieci oraz osób z zaburzeniami pracy nerek lub wątroby wymaga szczególnej uwagi:

• Kobiety w ciąży: wszystkie leki mogą przenikać przez łożysko, a ich stosowanie zaleca się tylko, gdy potencjalna korzyść przewyższa ryzyko dla płodu. Należy unikać szczepień żywymi szczepionkami u noworodków matek leczonych tymi lekami^43444546.
• Karmienie piersią: nie wiadomo, czy leki te przenikają do mleka, jednak nie można wykluczyć ryzyka dla dziecka, zwłaszcza w pierwszych dniach po porodzie^47484549.
• Dzieci i młodzież: żaden z leków nie jest przeznaczony dla osób poniżej 18. roku życia⁸⁹¹⁰¹¹.
• Pacjenci z zaburzeniami nerek lub wątroby: nie ma konieczności modyfikacji dawkowania, jednak doświadczenie u osób z ciężkimi zaburzeniami jest ograniczone^12131050.
• Kierowcy: wszystkie leki nie wpływają lub mają nieistotny wpływ na zdolność prowadzenia pojazdów^51525354.

Podsumowanie – różnice i podobieństwa leków anty-CD20 w SM

^{45678910114344454651525354}

Nowoczesne przeciwciała monoklonalne w leczeniu SM – różnice, które warto znać

Ublituksymab, ofatumumab i okrelizumab to leki o podobnym mechanizmie działania, skutecznie hamujące aktywność rzutowych postaci stwardnienia rozsianego. Największe różnice dotyczą drogi podania (dożylna vs. podskórna), zakresu wskazań (okrelizumab również w pierwotnie postępującej postaci SM), a także możliwości samodzielnego stosowania ofatumumabu. Wybór odpowiedniej terapii zależy od indywidualnych potrzeb pacjenta, jego preferencji oraz stanu zdrowia.