W pierwszym etapie soczewka traci elastyczność, następnie dochodzi do postępującego jej zmętnienia i rozwijania zaćmy. Najczęściej zmętnienie rozpoczyna się w niezauważalny sposób i ulega nasileniu z czasem. Nieleczona zaćma może prowadzić do ślepoty. Według badań z 2017 roku choroba ta jest główną przyczyną utraty wzroku na świecie [2,4].

Przyczyny zaćmy

Możemy wyróżnić dwa rodzaje zaćmy: nabytą (starczą) i wrodzoną. Do zaćmy nabytej, można sklasyfikować również taką, która występuje po przyjmowaniu leków, po urazie oraz w wyniku powikłań po chorobach ogólnych np. nadciśnienia czy cukrzycy. Katarakta może mieć wiele przyczyn, jednak mechanizm jej powstawania nie jest do końca poznany. Możliwą przyczyną wystąpienia zmętnienia soczewki jest stres oksydacyjny, który towarzyszy starzeniu się organizmu. Zmianie ulegają nieprawidłowo gromadzone i przegrupowane struktury białkowe, które budują soczewkę. Zaćma wrodzona, która diagnozowana jest głównie u dzieci poniżej 1. r.ż. spowodowana jest zakażeniami wewnątrzmacicznymi lub czynnikami genetycznymi [3,4].

Objawy zaćmy

Najczęściej zmętnienie soczewki oka nie jest widoczne gołym okiem. Może być zdiagnozowane dopiero przez lekarza okulistę. Do charakterystycznych objawów należy postępujące pogorszenie ostrości widzenia oraz pogorszenie w spostrzeganiu intensywności barw. Objawy te są określane przez pacjentów jako tzw. zmatowienie obrazu, czy widzenie zza brudnej szyby. Bardzo charakterystyczna jest również zwiększona wrażliwość oczu na światło — szczególnie zauważalna przy nocnym kierowaniu pojazdami mechanicznymi ze względu na oślepiające światła innych aut czy motocykli. Wymienione wyżej zmiany dotyczą jednego lub obu oczu [2,7].

Czynniki ryzyka zaćmy

Do przyczyn zmętnienia soczewki oka, prowadzących do zmniejszenia ostrości widzenia, a w konsekwencji do ślepoty, oprócz wieku, zaliczamy:

• urazy lub operacje;
• stosowanie leków takich jak: glikokortykosteroidy stosowane miejscowo lub ogólnoustrojowo, amiodaron (Opacorden, Cordarone), allopurynol (Milurit, Allupol);
• promieniowanie podczerwone lub UV;
• przewlekłe choroby zapalne oka;
• nadciśnienie;
• cukrzyca;
• stosowanie używek (alkohol, papierosy) [1].

Leczenie zaćmy

Podstawowym sposobem leczenia zaćmy jest zabieg chirurgiczny. Powinien być on wykonywany, kiedy utrata wzroku przeszkadza choremu w wykonywaniu czynności dnia codziennego lub gdy pogarsza stan oka (np. przy współistnieniu jaskry) [6,7].

Operacja zaćmy

Zabieg operacyjny usunięcia zaćmy to najczęściej wykonywany zabieg okulistyczny na świecie. Niestety, Polskie Towarzystwo Okulistyczne alarmuje, że w związku z pandemią koronawirusa w 2020 roku wykonano o 30% mniej operacji usunięcia zaćmy niż rok wcześniej [6,7].

Inne sposoby leczenia

Lekami dostępnymi z przepisu lekarza są w Polsce dwa preparaty:

• Vitreolent (jodek sodu oraz jodek potasu) — działa nawilżająco na powierzchnię oka oraz zmniejsza zmętnienie ciała szklistego i soczewki. Na rynku występują też wyroby medyczne bez recepty, które zawierają w swoim składzie jodek potasu (Cataroft, LentoNit K)
• Catalin (pirenoksyna) —- blokuje działanie związków chemicznych, pod których wpływem białka występujące w soczewce są nierozpuszczalne. Lek ten przeznaczony jest do samodzielnego przygotowania (tabletkę należy rozpuścić w rozpuszczalniku, który znajduje się w zestawie). Tak przygotowane krople powinno się zużyć w ciągu 20 dni od przygotowania [8,9]. 

Postępowanie okołooperacyjne po zabiegu usunięcia zaćmy

W zależności od ośrodka medycznego, w którym wykonywany będzie zabieg, procedury medyczne mogą się różnic. Niewątpliwie w każdym z nim kluczowe rady dla pacjentów powinny zawierać następujące pozycje:

1. Eliminacja potencjalnych źródeł infekcji poprzez higienę brzegu powiek odpowiednio dedykowanymi do tego preparatami w formie chusteczek (Demoxoft Clean, Blephaclean, HexaClean). 
2. 3-4 dni przed operacją powinny być zastosowane krople z chemioterapeutykiem np. Floxal (ofloksacyna), Oftaquix (lewofloksacyna).
3. Warto zaznaczyć, że pacjent przygotowujący się do zabiegu zaćmy, a jednocześnie stosujące krople na jaskrę, nie powinien ich odstawiać przed zabiegiem.

Podczas usunięcia zaćmy soczewka zmętniona jest usuwana, a w jej miejsce wszczepiona zostaje sztuczna soczewka. Po około 24 godzin po zabiegu pacjent może zgłaszać ból (skutecznym i bezpiecznym lekiem będzie w taki przypadku paracetamol (np. APAP).

Pooperacyjnie stosowanymi preparatami są:

• krople z chemioterapeutykiem, np. Floxal (ofloksacyna), przez 7-14 dni po zabiegu);
• krople z lekiem przeciwzapalnym np. Nevanac (napefenak), Yellox (bromfenak), Difadol (dikofenak) przez 2-4 tygodnie;
• krople z glikokortykosteroidem np. Dexafree (fosforan deksometazonu). Pacjenci mogą mieć problem z akceptacją kropli z glikokortyskosteroidem. Należy mieć jednak na uwadze, że krótkotrwałe przyjmowanie tych kropli na pewno nie spowoduje pogrodzenia stanu. Jedynie duże dawki sterydowych produktów doustnych zwiększają ryzyko rozwoju zaćmy (powyżej 10 mg prednizolonu) [1,7,9].

Warto pamiętać o konieczności około 10-minutowego ostępu pomiędzy aplikacją kropli jednych po drugich [6]. 

Podsumowanie

Według licznych badań zdrowa dieta, bogata w witaminę C, witaminę E, luteinę i zeaksantynę może zredukować ryzyko ciężkiego rozwoju zaćmy. Powinniśmy zatem mówić „tak” świeżym, zielonym warzywom liściastym, a następnie „nie” papierosom czy innym używkom — zahamuje to rozwój tej choroby oczu.

Jeśli już masz zaćmę, porozmawiaj z lekarzem okulistą na temat postępowania w Twoim przypadku.