Szkarlatyna jest bakteryjną chorobą zakaźną występującą głównie w dzieciństwie. Jej przechorowanie jednak nie zapewnia odporności i można na nią zachorować ponownie. Czy jest groźna i jak sobie z nią radzić?

Szkarlatyna – informacje podstawowe

Szkarlatyna (łac. scarlatina), znana również pod nazwą płonica, jest bakteryjną chorobą zakaźną wywołaną przez paciorkowce Streptococcus pyogenes. Jest to choroba dobrze znana i rozpowszechniona na całym świecie. Po raz pierwszy została zdiagnozowana i opisana przez angielskiego lekarza Thomasa Sydenhama w 1675 r. Przed II Wojną Światową była jedną z najcięższych chorób wieku dziecięcego. Charakteryzowała się dużą śmiertelnością wynosząca nawet 25%. Obecnie szkarlatyna jest zdecydowanie mniej groźna, niż przed odkryciem penicyliny, ale nie oznacza to, że można ją lekceważyć. W Polsce co roku choruje na nią od kilku do kilkudziesięciu osób na 100 000 mieszkańców [1].

Objawy szkarlatyny

Najwięcej zakażeń notuje się w okresie jesienno-zimowym, a pierwsze objawy można zaobserwować po fazie bezobjawowej trwającej od 2 do 5 dni od zakażenia. Jej najczęstsze objawy to:

• gorączka (nawet do 40° C);
• bóle brzucha i biegunka;
• wymioty i nudności;
• dreszcze;
• powiększone węzły chłonne;
• bóle głowy i gardła;
• rumień na twarzy (głównie w obrębie ust);
• wysypka, blednąca pod wpływem nacisku;
• biały nalot na języku;
• w ciężkich przypadkach uszkodzenie nerek, mięśnia sercowego i wątroby [1,2].

Diagnostyka szkarlatyny

W przypadku podejrzenia szkarlatyny należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem. Lekarz po przeprowadzeniu wywiadu może skierować pacjenta na badania laboratoryjne. O szkarlatynie, ale również o wielu innych chorobach może świadczyć podwyższony poziom leukocytów we krwi. Najczęściej podwyższony jest również odczyn Biernackiego (OB) oraz białko C-reaktywne (CRP). Można wykonać szybki test płytkowy, ale on w ⅓ przypadków daje fałszywie ujemny wynik. Najlepszą metodą diagnostyczną jest pobranie posiewu z gardła (powierzchnia migdałków i tylnej ścianie gardła). O zachorowaniu na szkarlatynę świadczy wyhodowanie paciorkowców typu A w posiewie z pobranego wymazu. W diagnostyce należy wziąć pod uwagę fakt, że kilka innych chorób może dawać podobne objawy. Są to m.in. choroba Kawasaki, odra, różyczka, kiła czy zakażenia gronkowcem [3].

Powikłania po szkarlatynie

Zachorowania na szkarlatynę rzadko powoduje powikłania. Niekiedy może dojść jednak do:

• zapalenia węzłów chłonnych;
• gorączka reumatyczna;
• zapalenie ucha środkowego;
• kłębuszkowe zapalenie nerek;
• zapalenie stawów.

Podczas choroby wytwarzane są specyficzne przeciwciała, nie chronią one jednak przed powtórnym zakażeniem. Nie zapewniają one również odporności na inne choroby wywołane przez paciorkowce np. anginę czy różę. Zachorowanie przez kobietę w ciąży nie powoduje bezpośredniego zagrożenia życia dla matki i dziecka. Pomimo tego, kobieta ciężarna powinna być pod ścisłą opieką lekarską, aby zminimalizować szansę jakichkolwiek powikłań [2,3].

Profilaktyka szkarlatyny

Jest to choroba wysoce zakaźna, dlatego należy stosować kilka zasad, aby jej uniknąć lub nie rozprzestrzeniać dalej. Ze względu na fakt, że przechorowanie nie daje odporności oraz nie wynaleziono do teraz szczepionki, każdy jest pewien sposób narażony na zakażenie. Przenosi się ona drogą kropelkową oraz przez przedmioty i powierzchnię, na której znajdują się paciorkowce.

Należy przestrzegać kilku zasad:

• dbać o swoją higienę, szczególnie mając na uwadze swoje ręce;
• po kontakcie z chorą osobą dokładnie zdezynfekować ręce;
• nie korzystać z przedmiotów należących do chorego;
• chorzy bezwzględnie powinni zostać w domu, aby nie rozprzestrzeniać choroby;
• osoby mogące być zakażone powinny unikać kontaktu z produktami żywnościowymi, które mogą potem spożywać osoby zdrowe;
• chorzy powinni się zgłaszać do sanepidu, aby łatwo można było namierzyć ogniska choroby [1,3].

Leczenie szkarlatyny

Oprócz leczenia objawowego, w zależności od przebiegu choroby,  stosuje się przede wszystkim antybiotykoterapię. Najważniejszym celem leczenia jest zmniejszenie ilości paciorkowców oraz zahamowanie produkcji toksyn. Pozwoli to znacząco zmniejszyć ryzyko możliwych powikłań, minimalizuje objawy i skraca czas rekonwalescencji. W przypadku ciężkich objawów, ostrego przebiegu szkarlatyny konieczna może być hospitalizacja. Najlepszy efekt obserwuje się po podaniu antybiotyków w 2-3 dniu wystąpienia objawów choroby. Z antybiotyków najczęściej stosuje się:

• fenoksymetylopenicylinę np. Ospen,
• cefadroksyl np. Duracef,
• klindamycynę np. Clindamycin-MIP.

Nie powinno stosować się tetracyklin, aminoglikozydów, kotrimoksazolu czy chinolonów. Po przebytej chorobie pościel i ubrania chorego należy prać w temperaturze 90°C [1,3].