Co na silny ból głowy? Skuteczne i bezpieczne tabletki bez recepty

Jakie są najczęstsze rodzaje bólów głowy?

Bóle głowy to jedna z najczęstszych dolegliwości układu nerwowego. Cierpi na nie ponad połowa światowej populacji. W badaniach częstości występowania chorób z 2016 roku, zaburzenia związane z bólem głowy okazały się jednym z głównych problemów zdrowia publicznego we wszystkich krajach i regionach świata. W ostatnich latach skala tych schorzeń wzrosła jeszcze bardziej.  Każdego dnia około 15,8% światowej populacji cierpi na bóle głowy [1]. Można wyróżnić kilka podtypów: napięciowy ból głowy (najczęstszy), migrena (na terenie Unii Europejskiej dotyczy nawet do 35% populacji), klasterowy ból głowy (mniej niż 1%) i tzw. chroniczny codzienny ból głowy (około 3%) [2-4].

Napięciowy ból głowy

Napięciowy ból głowy występuje najczęściej. Może dotykać nawet 80% populacji, a prawie wszyscy doświadczają go przynajmniej raz na jakiś czas w ciągu swojego życia. Jest opisywany jako bolesny ucisk czy wrażenie, że głowa znajduje się w imadle lub jest otoczona ciasną opaską. Charakteryzuje się nawracającymi bólami o nasileniu łagodnym do umiarkowanego. Najczęściej ból jest obustronny, chociaż może pojawić się również w okolicach czoła, tylnych rejonach głowy i szyi. Wyróżnia go brak towarzyszących objawów takich jak światłowstręt, nadwrażliwość słuchowa i nudności [5-7].

Migrena

Migrena również jest częstym schorzeniem i jednocześnie zmorą wielu pacjentów.  Migrena to epizodyczny, nawracający ból głowy, charakteryzujący się nasileniem od umiarkowanego do ciężkiego, najczęściej  jednostronny (obejmujący lewą lub prawą połowę głowy). Ma podłoże genetyczne. W napadzie migrenowym można wyróżnić cztery fazy: fazę ostrzegawczą (doświadcza jej ok. 77% pacjentów na 24-48 godzin przed wystąpieniem bólu), aurę (ok. 25% chorych), faktyczny ból głowy i fazę zdrowienia. Objawami pierwszej fazy są m.in. ziewanie, zmiany nastroju, nadwrażliwość na światło i dźwięki, niepokój, trudności w skupieniu wzroku, uczucie zimna, pocenie się. Aura  nasila się stopniowo, zazwyczaj trwa od kilku minut do godziny, a wśród jej objawów można wymienić migocący rozszerzający się mroczek przed oczami, szum w uszach, parestezje. Etap głównego napadu bólu głowy zwykle wiąże się z dodatkowymi specyficznymi objawami, np. nudnościami, nadwrażliwością na światło i dźwięk [4,8].

Czym różnią się dostępne tabletki na ból głowy?

Leki na rynku różnią się substancją czynną zawartą w produkcie lub połączeniem substancji, a także postacią farmaceutyczną. Poszczególne substancje mają różny mechanizmem działania, siłę działania, wskazania, przeciwwskazania oraz efekty uboczne. Leki mogą różnić się nieco także wiekiem, od którego mogą być stosowane, na co warto zwrócić uwagę w przypadku bólu głowy u dzieci. 

Jakie są rodzaje tabletek na ból głowy?

Na ból głowy można stosować leki o różnych mechanizmach działania. Przyjrzyjmy się im bliżej.

Leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe

Spośród leków stosowanych na ból głowy można wyróżnić substancje działające przeciwbólowo i jednocześnie przeciwgorączkowo, takie jak paracetamol (np. Efferalgan) i metamizol (np. Pyralgina). Paracetamol jest jednym z najbezpieczniejszych leków, o najmniejszej ilości przeciwwskazań i efektów ubocznych. Może być stosowany przez dzieci już od urodzenia (w dawkach w przeliczeniu na masę ciała), co podkreśla jego bezpieczeństwo [9]. Dlatego warto zacząć leczenie bólu głowy właśnie od paracetamolu, a dopiero później od preparatów łączonych lub leków działających przeciwzapalnie. Zwłaszcza jeśli przyjmujemy wiele leków przewlekle lub cierpimy na choroby towarzyszące, np. nadciśnienie.

Leki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe i przeciwzapalne

Inną popularną grupą leków są substancje działające nie tylko przeciwbólowo i przeciwgorączkowo, ale także przeciwzapalnie. Należą do nich m.in. ibuprofen (np. Ibumax), kwas acetylosalicylowy (np. Aspirin), ketoprofen (np. Ketonal) diklofenak (np. Voltaren Express Forte), naproksen (np. Aleve). Dzięki dodatkowemu efektowi przeciwzapalnemu można wysnuć wniosek, że leki te będą silniej zmniejszały ból. Jednak z drugiej strony, leki te mają więcej działań niepożądanych i przeciwwskazań, np. mogą niekorzystnie działać na nerki, wątrobę, podwyższać ciśnienie i osłabiać działanie leków na nadciśnienie, powodować wrzody żołądka i jelit, uszkadzać szpik kostny, czy też nasilają prawdopodobieństwo krwotoków [10].

Ogólnie najbezpieczniejszym lekiem przeciwbólowym i przeciwzapalnym jest ibuprofen (jak Ibumax) [11].  Nie oznacza to jednak, że istnieje jeden najlepszy lek przeciwbólowy dla każdego, ponieważ wiele zależy od chorób towarzyszących i indywidualnej tolerancji. Badania wykazały, że u pacjentów obarczonych ryzykiem sercowo-naczyniowym, jeśli istnieje konieczność zastosowania leków przeciwzapalnych, najbezpieczniejszy jest naproksen (np. Naxii) [12]. 

Preparaty łączone na ból głowy

Istnieją na rynku preparaty zawierające połączenie kilku składników aktywnych. Dodatek jednej substancji ma zwiększać działanie drugiej lub uzupełniać jej mechanizm działania. Przykładami takich połączeń na ból głowy są:

• paracetamol z kofeiną (Apap extra);
• paracetamol z propyfenazonem i kofeiną (Saridon);
• kwas acetylosalicylowy z kofeiną (Coffepirine);
• kwas acetylosalicylowy z kofeiną i etenzamidem (Etopiryna);
• kwas acetylosalicylowy z paracetamolem i kofeiną (Excedrin MigraStop).

Jak wybrać odpowiednie tabletki na silny ból głowy?

Zastanawiając się, co jest dobre na ból głowy, przede wszystkim należy wziąć pod uwagę choroby przewlekłe, które mamy, aby dobrać bezpieczny dla nas lek. U osób z nadciśnieniem, astmą, niewydolnością nerek czy wątroby, biorących leki przeciwzakrzepowe, cierpiących na chorobę wrzodową przewodu pokarmowego, leki z grupy przeciwbólowych i przeciwzapalnych są raczej niewskazane. Ponadto, niektórzy pacjenci mogą też być uczuleni na tę grupę leków. Warto wtedy sięgnąć po preparaty z paracetamolem jak Apap (lub jego połączenia), bądź ewentualnie wybrać leki przeciwzapalne obarczone najmniejszym ryzykiem efektów ubocznych i interakcji (w pierwszej kolejności preparaty z ibuprofenem, takie jak Ibumax) oraz stosować je w niskiej dawce. 

Powinniśmy też wiedzieć, czy ból głowy, którego doświadczamy, to migrena czy też zwykły napięciowy ból głowy, bądź też jeszcze inny rodzaj bólu. Kiedy mamy wątpliwości, a nasze dolegliwości są częste lub dotkliwe, warto skonsultować się z lekarzem. Przy odpowiedniej diagnozie łatwiej nam będzie ocenić, co najlepsze na ból głowy w naszym przypadku, i wybrać skuteczne leczenie. Przykładowo, migrenowy ból głowy może być oporny na klasyczne leki.

Jaka jest odpowiednia kolejność sięgania po leki w razie bólu głowy? 

Warto też wziąć pod uwagę, że każdy ma nieco inną wrażliwość na działanie leków i dopiero doświadczalnie pokazuje, które leki najlepiej na nas działają. Warto zacząć stosować najpierw najbezpieczniejsze z nich, czyli w pierwszej kolejności paracetamol. Należy też pamiętać o maksymalnej jednorazowej dawce paracetamolu, która u osób dorosłych wynosi 1000 mg. Jeśli jedna tabletka (500 mg) nie przynosi oczekiwanej ulgi, warto zastosować dawkę 1000 mg (2 tabletki). 

Dopiero jeśli paracetamol w maksymalnej jednorazowej dawce nie będzie nam pomagać, możemy spróbować połączenia paracetamolem z innymi substancjami  lub jeśli nie mamy przeciwwskazań – ibuprofen. W dalszej kolejności można zastosować ewentualnie inne substancje z grupy leków przeciwzapalnych. W razie nieskuteczności, kolejno można sięgnąć po połączenia leków przeciwzapalnych z innymi substancjami (np. Coffepirine). Warto pamiętać, że jednorazowa maksymalna dawka ibuprofenu dla osoby dorosłej to 400 mg, zatem jeśli jedna kapsułka czy tabletka o mocy 200 mg będzie niewystarczająca do złagodzenia bólu, warto wypróbować dawkę 400 mg, zanim sięgniemy po silniejszy środek. Trzeba przy tym pamiętać, że bardzo silne leki przeciwbólowe bez recepty praktycznie nie istnieją, a najmocniejsze preparaty są dostępne wyłącznie na receptę. 

Jakie leki na silny ból głowy dostaniesz w aptece?

Na rynku dostępnych jest wiele mocnych leków przeciwbólowych bez recepty – w postaci tabletek czy kapsułek, z różnymi substancjami czynnymi bądź ich połączeniami.  Poniżej wymieniono przykładowe produkty wskazane w leczeniu bólów głowy wraz z charakterystycznymi cechami.

Ibumax, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty (OTC);
• substancją czynną jest ibuprofen o działaniu przeciwbólowym, przeciwgorączkowym i przeciwzapalnym;
• jedna tabletka zawiera 400 mg ibuprofenu;
• pomaga w bólu o nasileniu słabym do umiarkowanego (m.in. ból głowy, zębów, mięśni, stawów, ból miesiączkowy);
• obniża gorączkę towarzyszącą przeziębieniu, grypie i innym infekcjom;
• przeznaczony dla dorosłych i młodzieży powyżej 12. roku życia;
• dawkowanie to 1 tabletka co 4 godziny; maksymalna dawka dobowa wynosi 1200 mg (3 tabletki na dobę);
• przeciwwskazany w III trymestrze ciąży, a w I i II trymestrze tylko po konsultacji z lekarzem;
• przy krótkotrwałym stosowaniu w małych dawkach zazwyczaj można kontynuować karmienie piersią;
• może być stosowany krótkotrwale, do 3 dni bez konsultacji z lekarzem;
• lek dostępny jest w opakowaniach po 30 i 50 tabletek.

Apap, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty (OTC);
• substancją czynną jest paracetamol o działaniu przeciwgorączkowym i przeciwbólowym;
• jedna tabletka zawiera 500 mg paracetamolu;
• tabletki powlekane ułatwiają połknięcie;
• nie zawiera laktozy;
• do stosowania powyżej 12. roku życia (i masie ciała powyżej 33 kg);
• bezpieczny dla kobiet w ciąży i karmiących piersią;
• dawkowanie u osób dorosłych to 1-2 tabletki co minimum 4 godziny; maksymalna dawka dobowa to 8 tabletek;
• dla młodszych występuje w wersji jako syrop;
• dostępny w opakowaniach po 12, 24, 50 i 100 tabletek.

Aleve, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty (OTC);
• substancją czynną jest naproksen o działaniu przeciwbólowym, przeciwgorączkowym i przeciwzapalnym;
• jedna tabletka zawiera 220 mg naproksenu sodowego;
• wskazany w leczeniu słabego i umiarkowanego bólu, w tym bólu głowy;
• może być stosowany od 16. roku życia;
• dawkowanie wynosi 1 tabletkę co 8-12 godzin;
• u niektórych zastosowanie dawki początkowej 440 mg (2 tabletki) a potem po 12 godzinach 220 mg może zwiększyć działanie przeciwbólowe;
• naproksen jest przeciwwskazany w III trymestrze ciąży oraz podczas karmienia piersią;
• w I i II trymestrze także nie należy go stosować, chyba że jest to bezwględnie konieczne;
• dostępny jest w opakowaniach po 12 i 24 tabletki.

Metafen, tabletki

O produkcie

• lek dostępny bez recepty (OTC);
• jedna tabletka zawiera 200 mg ibuprofenu i 325 mg paracetamolu;
• do stosowania w bólach różnego pochodzenia, w tym bólach głowy i migrenie;
• silniejszy w zbijaniu gorączki u dorosłych, niż sam paracetamol;
• niewskazany u osób z astmą aspirynową i aktywną chorobą wrzodową;
• jednorazowo można przyjąć 1-2 tabletki; maksymalna dawka dobowa to 6 tabletek;
• produkt bezlaktozowy;
• produkt występuje w opakowaniach po 10, 20 i 50 tabletek.

Apap Extra, tabletki powlekane

O produkcie

• lek dostępny bez recepty (OTC);
• jedna tabletka zawiera 500 mg paracetamolu i 65 mg kofeiny;
• stosowany w bólach różnego pochodzenia, w tym w bólach głowy i migrenach;
• kofeina nasila działanie przeciwbólowe paracetamolu;
• przeznaczony od 12. roku życia;
• dawkowanie to 1-2 tabletki co 4-6 godzin; maksymalna dawka dobowa to 8 tabletek;
• dostępny w opakowaniach po 10, 24 i 50 tabletek.

Podsumowanie

Ból głowy jest bardzo częstą dolegliwością dotykającą wielu pacjentów. Składa się na niego “zwykły” napięciowy ból głowy, migrena oraz inne, rzadsze rodzaje. Jeśli często doświadczamy bólu głowy o nasileniu umiarkowanym do silnego, warto skonsultować się z lekarzem w celu diagnozy. Łagodny do umiarkowanego ból głowy, występujący sporadycznie, można natomiast leczyć samodzielnie, sięgając po coś na ból głowy spośród preparatów dostępnych w aptece. W pierwszej kolejności warto rozważyć paracetamol (np. Excedrin Sprint), a jeśli nie mamy przeciwwskazań, także ibuprofen (np. Ibumax Forte). Do wyboru mamy również inne leki przeciwzapalne, takie jak kwas acetylosalicylowy (np. Aspirin), naproksen (np. Naxii) czy ketoprofen (np. Ketonal), a także preparaty łączone, np. paracetamol z kofeiną (Apap Extra) lub paracetamol z ibuprofenem (Metafen). W doborze produktu należy jednak wziąć pod uwagę choroby towarzyszące oraz przyjmowane na stałe leki, a w razie jakichkolwiek wątpliwości warto zapytać o radę farmaceutę, który pomoże wybrać rozwiązanie bezpieczne w naszej sytuacji.