Czym jest sepsa u dziecka?

W pierwszych latach życia u każdego dziecka wielokrotnie występują epizody infekcji — najczęściej są to wirusowe zakażenia dróg oddechowych i zakażenia żołądkowo-jelitowe. Wiele z takich epizodów ma łagodny przebieg, a chore dziecko może nie być konsultowane przez lekarza. Sepsa u dziecka to poważne zagrożenie życia, które wymaga natychmiastowej interwencji medycznej. To kliniczna konsekwencja ogólnoustrojowej reakcji zapalnej (SIRS) wywołanej przez infekcję.

Infekcja natomiast to obecność lub podejrzenie obecności w organizmie drobnoustroju chorobotwórczego, takiego jak: bakteria, wirus czy grzyb potwierdzona dodatnimi posiewami lub za pomocą metody PCR. Ciężka sepsa to sepsa powikłana dysfunkcją narządową: układu krążenia, układu oddechowego, niewydolnością układu wydalniczego – nerek, neurologicznego czy też niewydolnością wątroby.

Przyczyny sepsy u dzieci – jak dochodzi do sepsy?

Najczęstszą przyczyną sepsy u dotychczas zdrowych dzieci jest zakażenie bakteryjne. Sepsa u niemowlaka stanowi szczególnie poważne zagrożenie ze względu na niedojrzały układ immunologiczny. W okresie noworodkowym głównymi czynnikami etiologicznymi są paciorkowce grupy B, pałeczki, takie jak E.coli, a także Staphylococcus aureus. Sepsa o etiologii Listeria monocytogenes występuje rzadko, ale ważne jest, aby wziąć ją pod uwagę przy wyborze empirycznej antybiotykoterapii.

U starszych niemowląt i dzieci w wieku przedszkolnym za większość przypadków sepsy odpowiadały bakterie: Haemophilus influenzae typ B, meningokoki i pneumokoki. Wprowadzenie skutecznych szczepień przeciwko tym drobnoustrojom praktycznie wyeliminowało sepsę wywołaną przez Haemophilus influenzae typ B oraz istotnie zmniejszyło częstość występowania sepsy meningokokowej i pneumokokowej w ciągu ostatnich 20 lat [1].

Jakie są objawy sepsy u dzieci?

Objawy sepsy u dzieci mogą rozwijać się bardzo szybko i wymagają natychmiastowej reakcji rodziców. Wczesne rozpoznanie objawów sepsy u dzieci może uratować życie małego pacjenta. Objawami, które powinny zaalarmować rodzica, są [2]:

• gorączka (>38°C lub hipotermia <36°C) – szczególną grupę stanowią niemowlaki do 3. miesiąca życia, u których wzrost temperatury do 38°C to zawsze znak ostrzegawczy, choć zdarzają się sytuacje, w których sepsa wystąpi bez gorączki;
• dreszcze i znaczne osłabienie;
• przyspieszony oddech – konkretna wartość uzależniona jest od wieku dziecka, na przykład u niemowląt za zwiększenie częstotliwości oddechów uznawana jest wartość ≥ 60/min, z kolei u dzieci 3-4 letnich wartość ta wynosi ≥ 40/min, natomiast u 8-11 latków ≥ 25/min.
• duszność, postękiwanie, spadek saturacji poniżej 90% – objawy te pojawiają się również w ciężkich zakażeniach dróg oddechowych;
• brak odpowiedzi na bodźce z otoczenia, dziecko wyglądające na chore, nieprawidłowe zachowanie, rozdrażnienie;
• dziecko nie wybudza się ze snu lub zasypia zaraz po wybudzeniu;
• słaby, piskliwy / nieprawidłowy ciągły płacz;
• wysypka, która nie blednie po ucisku oraz marmurkowata lub sina skóra.

Do typowych objawów sepsy należą: gorączka, tachykardia, przyspieszony oddech, oraz zmiany w badaniach laboratoryjnych. Warto pamiętać, że sama gorączka nie świadczy o wystąpieniu sepsy. Jest wiele infekcji, które mogą przebiegać „z gorączką”. Szczególną uwagę należy zwrócić na wysypkę przy sepsie, która często ma charakter krwotoczny i nie blednie po ucisku szklanką.

Czy wysypka przy sepsie zawsze występuje?

Wysypka przy sepsie nie zawsze musi być obecna, ale gdy się pojawia, stanowi bardzo poważny objaw ostrzegawczy. Charakterystyczna wysypka przy sepsie ma postać drobnych, ciemnoczerwonych lub fioletowych plamek, które nie bledną po ucisku. Tego typu zmiany skórne mogą wskazywać na sepsę meningokokową, która stanowi bezpośrednie zagrożenie życia. Rodzice powinni natychmiast zgłosić się do szpitala, jeśli u dziecka pojawi się taka wysypka, szczególnie w towarzystwie gorączki i złego stanu ogólnego.

Jakie CRP przy sepsie u dzieci jest niepokojące?

Pytanie o to, jakie CRP przy sepsie jest charakterystyczne, często nurtuje rodziców. Wysokie CRP u dziecka i gorączka to połączenie, które zawsze wymaga konsultacji lekarskiej. Co do wartości CRP — pomiar stężenia białka ostrej fazy zwykle stosowany jest jako badanie przesiewowe noworodków w celu wykluczenia bądź potwierdzenia sepsy (oznaczenie w ciągu pierwszych 24 godzin życia), ponieważ specyficzność pomiaru w tym przypadku jest uważana za bardzo wysoką.

Podwyższone leukocyty, wysokie CRP (powyżej 100 mg/l) – to może wskazywać na to, że mamy do czynienia z infekcją bakteryjną. Wartości CRP powyżej 200-300 mg/l w połączeniu z objawami klinicznymi mogą sugerować rozwój sepsy. Warto też zrobić badanie poziomu prokalcytoniny – jej obecność we krwi wskazuje na infekcję bakteryjną.

Leczenie sepsy. Czy sepsa u dzieci jest wyleczalna?

W związku z tym, że najczęściej do sepsy doprowadzają bakterie, niezbędne w leczeniu są odpowiednio dobrane antybiotyki, ale nie tylko. Bardzo duże znaczenie ma intensywna opieka medyczna – resuscytacja płynowa, podtrzymanie czynności życiowych (oddychania i krążenia).

Skoro sepsa to niekontrolowany stan zapalny prowadzący do niewydolności narządowej / wielonarządowej to należy zrobić wszystko, aby go zahamować i przejąć nad nim kontrolę. Niestety nie zawsze się to udaje. Pomimo wdrożenia leczenia celowanego, następstwem sepsy mogą być trwałe powikłania (np. neurologiczne), a także zgon.

Podsumowanie

Sepsa u dziecka to stan zagrożenia życia wymagający natychmiastowej interwencji medycznej. Objawy sepsy u dzieci, takie jak wysokie CRP u dziecka z gorączką, charakterystyczna wysypka przy sepsie czy zaburzenia świadomości, wymagają pilnej diagnostyki. Sepsa u niemowlaka jest szczególnie niebezpieczna ze względu na niedojrzały układ odpornościowy. Wczesne rozpoznanie i właściwe leczenie znacząco poprawiają rokowanie, dlatego rodzice powinni natychmiast zgłosić się do lekarza przy podejrzeniu sepsy u dziecka.