Czym jest grypa?

Grypa jest ostrą, sezonową chorobą wirusową występującą na całym świecie. Jest wywoływana przez wirusa grypy typu A lub B. Do jej objawów należą m.in. gorączka, ból głowy, zmęczenie, kaszel czy bóle mięśni i stawów. Szczyt zachorowań odnotowuje się w sezonie jesienno-zimowym, a w Polsce szczyt to najczęściej okres od stycznia do marca. Częściej chorują dzieci (nawet 20-30% populacji) niż dorośli (średnio ok. 10%). Dla kobiet w ciąży grypa może stanowić szczególne zagrożenie, dlatego tak ważne jest rozważenie szczepienia na grypę w ciąży [1].

Czy szczepienie na grypę w ciąży jest bezpieczne?

Odpowiedź na to pytanie brzmi absolutnie tak! Szczepienie na grypę w ciąży jest nie tylko bezpieczne, ale także zdecydowanie zalecane przez wszystkie główne organizacje medyczne. Jest to szczepionka nieożywiona, zawierającą inaktywowane wirusy i ich fragmenty, takie jak np. białka. Szczepionki należące do tej grupy są całkowicie bezpieczne dla kobiet w ciąży i nie powinny się ich obawiać. Szczepionka na grypę zawiera cztery inaktywowane szczepy wirusa. Szczepionka jest corocznie aktualizowana o składy wirusów odpowiednich na dany sezon, z tego względu najlepiej wykonywać szczepienie co roku. Szczepienie na grypę w ciąży oczywiście nie jest obowiązkowe, ale jest warte rozważenia ze względu na liczne korzyści. Powikłania po grypie przechodzonej podczas ciąży mogą być bardzo poważne i zagrażać życiu kobiety i dziecka [1,2].

Dlaczego warto wykonać szczepienie na grypę w ciąży?

Istnieje wiele istotnych powodów, dla których szczepienie na grypę w ciąży jest szczególnie ważne. Przede wszystkim organizm kobiety w ciąży przechodzi naturalne zmiany, które wpływają na funkcjonowanie układu odpornościowego. Te adaptacje, choć niezbędne do prawidłowego rozwoju ciąży, sprawiają, że przyszła mama staje się bardziej podatna na infekcje wirusowe. Do najważniejszych argumentów za szczepieniem należą:

• odporność w ciąży z reguły jest niższa, więc łatwiej jest zachorować, istnieje także większe ryzyko groźnych powikłań choroby (jest nawet 10-krotnie wyższe niż u pacjentek niebędących w ciąży);
• ryzyko cięższego przebiegu grypy rośnie wraz z wiekiem ciężarnej i zaawansowaniem ciąży;
• często u kobiet, które przechodzą grypę w ciąży, dochodzi do przedwczesnych porodów lub urodzeń dzieci o niższej masie ciała;
• niewątpliwą zaletą szczepienia na grypę w ciąży jest przekazanie nienarodzonemu dziecku przeciwciał od matki, dzięki czemu przez kilka pierwszych miesięcy dziecko ma zwiększoną odporność przeciwko grypie (szczepienie dziecka jest możliwe dopiero po 6. miesiącu życia) [2].

Kiedy najlepiej wykonać szczepienie na grypę w ciąży?

Według danych Państwowej Inspekcji Sanitarnej szczyt zachorowań na grypę przypada między styczniem a marcem. Zasady skutecznego szczepienia na grypę wskazują, że najlepiej zaszczepić się przed szczytem zachorowań, w okresie od października do listopada. Nawet szczepienie we wrześniu jest dobre. Szczepienie na grypę w ciąży jest bezpieczne w całym okresie ciąży — można je wykonać w każdym trymestrze, jednak jest szczególnie polecane w 2 lub 3 trymestrze. Warto pamiętać, że szczepienie na grypę w ciąży jest bezpłatne i refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Decyzja o optymalnym terminie szczepienia powinna być zawsze skonsultowana z lekarzem prowadzącym ciążę, który oceni indywidualną sytuację pacjentki [2,3].

Jak działa szczepienie na grypę w ciąży?

Szczepionka na grypę działa podobnie do innych podobnych szczepionek skierowanych przeciwko wirusom. Powoduje ona odpowiedź immunologiczną i wytworzenie przeciwciał. Najczęściej pojawiają się one po ok. 10 dniach od wykonania szczepienia. Odporność wytworzona wskutek szczepienia utrzymuje się najczęściej w 6 do 12 miesięcy, dlatego szczepienie na grypę w ciąży zaleca się powtarzać corocznie. W przypadku ciąży szczególnie ważny jest fakt, że przeciwciała matki przedostają się przez łożysko do krwiobiegu dziecka, zapewniając mu ochronę w pierwszych miesiącach życia. Komitet Doradczy ds. Szczepień Ochronnych Światowej Organizacji Zdrowia WHO rekomenduje szczepienie na grypę jako najskuteczniejszą formę profilaktyki przed rozwojem tej choroby [2].

Jakie szczepionki na grypę są dostępne dla kobiet w ciąży na sezon 2025/2026?

W Polsce na ten sezon przeciwko grypie dostępne są 2 szczepionki inaktywowane w postaci ampułko-strzykawek, które są bezpieczne dla kobiet w ciąży. Dostępne szczepionki zawierają rozszczepione, inaktywowane wirusy grypy (np. VaxigripTetra) lub inaktywowane antygeny powierzchniowe wirusa grypy: hemaglutyninę i neuraminidazę (np. Influvac Tetra). Wszystkie te preparaty są odpowiednie do stosowania w ramach programu szczepienia na grypę w ciąży. Warto dodać, że wszystkie dopuszczone do obrotu w Polsce szczepionki przeciw grypie produkowane są z zastosowaniem wirusów grypy namnożonych w zarodkach jaj kurzych. Nie występują szczepionki na grypę wytwarzane z zastosowaniem wirusów grypy namnożonych na liniach komórkowych.

Czy są jakieś przeciwwskazania do szczepienia na grypę w ciąży?

Przeciwwskazania do szczepienia na grypę w ciąży są bardzo nieliczne i dotyczą głównie sytuacji wyjątkowych. Głównym przeciwwskazaniem jest nadwrażliwość na którykolwiek składnik szczepionki, w tym białka jaja kurzego, ponieważ szczepionki są produkowane z użyciem zarodków jaj kurzych. Osoby z ciężkimi reakcjami alergicznymi w wywiadzie powinny skonsultować się z lekarzem przed szczepieniem. Przejściowym przeciwwskazaniem może być ostra choroba z gorączką — w takim przypadku szczepienie na grypę w ciąży należy odłożyć do czasu wyzdrowienia. Warto podkreślić, że łagodne infekcje górnych dróg oddechowych bez gorączki nie stanowią przeciwwskazania do szczepienia. W przypadku wątpliwości zawsze należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym ciążę.

Podsumowanie

Czterowalentna szczepionka przeciw grypie jest bezpieczną i skuteczną metodą zapobiegania zachorowaniom na grypę zarówno u kobiety ciężarnej jak i dziecka przez pierwsze miesiące życia po narodzinach. Szczepienie na grypę w ciąży jest zalecane wszystkim kobietom w ciąży i można je podawać w dowolnym trymestrze ciąży. Korzyści płynące ze szczepienia znacznie przewyższają potencjalne ryzyko, a wykonanie szczepienia na grypę w ciąży może uchronić przed niezwykle groźnymi powikłaniami dla zdrowia kobiety i dziecka. Decyzję o szczepieniu warto przedyskutować z lekarzem prowadzącym ciążę, który pomoże wybrać optymalny termin i odpowie na wszystkie pytania dotyczące tego bezpiecznego i skutecznego sposobu ochrony zdrowia.