Diklofenak czy ibuprofen – który lek działa lepiej przeciwbólowo i przeciwzapalnie?

Czym są diklofenak i ibuprofen?

Wiele osób zastanawia się, czy ibuprofen jest przeciwzapalny – tak, obie te substancje są niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi I generacji, dzięki czemu wykazują działanie przeciwzapalne, przeciwbólowe oraz przeciwgorączkowe. Ze względu na wysoką skuteczność tych substancji oraz stosunkowe bezpieczeństwo stosowania, można je spotkać w wielu preparatach bez recepty (chociaż są dostępne również na receptę) [1,2].

Jak działa ibuprofen i diklofenak?

Diklofenak i ibuprofen mają analogiczny mechanizm działania jak inne leki należące do niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Polega on na hamowaniu aktywności cyklooksygenaz COX-1 (odpowiada m.in. za syntezę prostaglandyn, czyli hormonów oddziaływujących na wiele ważnych procesów biologicznych) oraz COX-2 (ma udział w syntezie prostaglandyn prozapalnych). Warto zaznaczyć, że ibuprofen wykazuje mniejsze powinowactwo COX-1 niż diklofenak. Oznacza to, że hamuje słabiej aktywność COX-1 w porównaniu do diklofenaku. Dzięki temu występują różnice w działaniu tych dwóch substancji. Dodatkowo, oba leki hamują agregację płytek krwi, co odróżnia je od NLPZ-ów nowszej generacji. Nie mają one jednak tak silnego działania przeciwpłytkowego jak stosowany w tym celu (w małych dawkach) kwas acetylosalicylowy [1,2].

Warto też wiedzieć, po jakim czasie działa ibuprofen – początek działania przeciwbólowego w leczeniu doraźnym pojawia się zwykle po około 30 minutach od podania, a maksymalne stężenie we krwi lek osiąga po 1-2 godzinach. Podobnie diklofenak w postaci doustnej zaczyna łagodzić ból zwykle po około 30 minutach, przy czym jego maksymalne stężenie we krwi jest osiągane najczęściej w ciągu od 0,5 do 3 godzin, w zależności od zastosowanej postaci leku.

Jakie skutki uboczne ma diklofenak i ibuprofen?

Obydwa leki mogą wywoływać różnego rodzaju działania niepożądane. Ibuprofen dla przykładu, może podrażniać żołądek, co znacznie zwiększa ryzyko wrzodów czy krwawień. Może on również powodować bóle i zawroty głowy, problemy z widzeniem czy zwiększać ryzyko zawału serca albo udaru. Z drugiej strony diklofenak może powodować podobne skutki uboczne, jak wrzody żołądka czy krwawienia. W jego przypadku częściej mogą wystąpić reakcje skórne, takie jak wysypka lub świąd. Diklofenak może również prowadzić do uszkodzenia wątroby podczas długotrwałego stosowania. Pojawia się więc pytanie, czy diklofenak jest szkodliwy – sam w sobie nie, o ile stosuje się go rozważnie i doraźnie, co znacznie zmniejsza szansę wystąpienia skutków ubocznych [1,2].

Kiedy stosuje się obie substancje?

Obydwie substancje są stosowane w bólach różnego rodzaju o słabym lub umiarkowanym nasileniu. Mogą to być m.in. bóle głowy, mięśni, stawów, kości czy zębów. Są one również wskazane w zbijaniu gorączki, infekcjach czy reumatoidalnym zapaleniu stawów. Pomimo zbliżonych wskazań, diklofenak częściej jest polecany w przypadku bólów mięśniowo-stawowych czy zapaleniu stawów. Z kolei ibuprofen jest częstym wyborem przy bólach głowy, miesiączkowych czy infekcjach [1,2].

Jak stosować diklofenak i ibuprofen?

W przypadku leków z grupy NLPZ powinno się je stosować doraźnie, w jak najmniejszych dawkach i najkrótszym czasie. Dawki tych dwóch substancji mogą się różnić w zależności od jednostki chorobowej oraz postaci leku jaką się stosuje.

Wielu pacjentów zastanawia się, ile ibuprofenu dziennie mogą bezpiecznie przyjąć. Przy podaniu doustnym dorośli najczęściej powinni przyjmować od 1200 do 1800 mg ibuprofenu na dobę (nie więcej niż 2400 mg). Dawka dla dzieci wynosi 20 mg/kg masy ciała (40 mg/kg w reumatoidalnym zapaleniu stawów) na dobę. W podaniu na skórę nie powinno się przekraczać 600 mg ibuprofenu dziennie (przeliczając jego stężenie i ilość użytego leku). Zalecana dawka czopków z ibuprofenem wynosi najczęściej 20-30 mg/kg masy ciała na dobę w 3 lub 4 dawkach podzielonych [1].

Diklofenak podawany doustnie stosuje się najczęściej w dawkach podzielonych w ilości od 25 do 150 mg na dobę. Można go stosować powyżej 14. roku życia. W ciężkich przypadkach, takich jak chociażby napad bólu kolanowego, można maksymalnie zastosować w podzielonych dawkach 150 mg diklofenaku. Analogicznie stosuje się 75 mg lub 150 mg diklofenaku na dobę w podaniu doodbytniczym. Plastry z reguły można stosować 2 razy na dobę, jako roztwór do płukania gardła do 3 razy na dobę, a jako preparaty na skórę nawet 4 razy dziennie [2].

Porównanie profilów bezpieczeństwa diklofenaku i ibuprofenu

Istnieją pewne ograniczenia w stosowaniu diklofenaku i ibuprofenu u niektórych grup pacjentów. Przyjrzyjmy się temu bliżej.

Ciąża i karmienie piersią

W I trymestrze ciąży ibuprofenu należy unikać i stosować go wyłącznie w razie bezwzględnej konieczności, gdyż – hamując skurcze mięśnia macicy – może m.in. utrudniać zagnieżdżenie zarodka i zwiększać ryzyko poronienia. W II trymestrze, wobec braku odpowiednio licznych badań u ludzi, również zaleca się ostrożność oraz rozważenie bezpieczniejszych substancji przeciwbólowych, takich jak paracetamol. Zdecydowanie nie powinien być natomiast stosowany w III trymestrze ciąży, ponieważ może doprowadzić do przedwczesnego zamknięcia się przewodu Botalla w sercu dziecka, a w następstwie do nadciśnienia płucnego u noworodka. Może on być za to stosowany podczas karmienia piersią – przenika do mleka w niewielkim stężeniu i jest uznawany za lek preferowany u kobiet karmiących [1].

Diklofenak może mieć niekorzystny wpływ na płodność kobiet, dlatego nie jest zalecany u kobiet starających się o dziecko, a w razie trudności z zajściem w ciążę warto rozważyć jego odstawienie. W I i II trymestrze ciąży powinien być stosowany wyłącznie w razie bezwzględnej konieczności, w najmniejszej skutecznej dawce i przez możliwie najkrótszy czas, ponieważ może np. zwiększać ryzyko poronienia lub wad rozwojowych płodu. W III trymestrze jest już całkowicie przeciwwskazany. Diklofenak przenika również do mleka matek karmiących, dlatego jego postaci ogólnoustrojowe (doustne i we wstrzyknięciach) nie są zalecane w okresie laktacji, a preparaty miejscowe można stosować jedynie na zlecenie lekarza [2].

Prowadzenie pojazdów

Podczas stosowania ibuprofenu lub diklofenaku mogą wystąpić zaburzenia równowagi, senność, zawroty głowy lub inne zaburzenia ośrodkowego układu nerwowego. W przypadku ich wystąpienia nie należy prowadzić pojazdów mechanicznych [1,2].

Interakcje z alkoholem

Nie wolno łączyć niesteroidowych leków przeciwzapalnych, takich jak ibuprofen czy diklofenak, z alkoholem. Leki te, podobnie jak alkohol, zwiększają ryzyko choroby wrzodowej. Połączenie ich z alkoholem zwiększa w szczególności ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego, mogące prowadzić do groźnych powikłań [1,2].

Stosowanie u seniorów, przy zaburzeniach czynności nerek, lub wątroby

Wystąpienie działań niepożądanych niesteroidowych leków przeciwzapalnych jest szczególnie istotne u osób w podeszłym wieku. Z tego względu zalecane jest w ich przypadku stosowanie jak najmniejszej możliwej dawki. Obydwa leki są przeciwwskazane w przypadku pacjentów z niewydolnością nerek lub wątroby, ponieważ mogą pogorszyć stan pacjenta [1,2].

Drogi podania i zamienniki diklofenaku

Diklofenak, jako jeden z popularniejszych niesteroidowych leków przeciwzapalnych, występuje pod wieloma postaciami, nie tylko doustnymi, ale również jako czopki, zastrzyki czy żele. Część preparatów jest dostępna bez recepty, np.:

• kapsułki: Voltaren Express Forte;
• tabletki powlekane: Diclomax;
• żel: Dicloziaja;
• płyn do płukania jamy ustnej: Glimbax;
• aerozol: Diky 4%;
• plastry: Itami;
• z dodatkiem escyny i tribenozydu: Venożel.

Niektóre preparaty z diklofenakiem wymagają jednak recepty od lekarza. Są to m.in. czopki, krople do oczu czy iniekcje. Również diklofenak w tabletkach czy część kapsułek bywa dostępny wyłącznie na receptę:

• kapsułki: DicloDuo;
• tabletki: Majamil Prolongatum;
• czopki: Diclac 100;
• żel: Solacutan;
• krople do oczu: Dicloabak;
• iniekcja: Olfen 75;
• z dodatkiem omeprazolu: DicloDuo Combi.

Drogi podania i zamienniki ibuprofenu

Preparaty zawierające ibuprofen mogą być dostępne zarówno bez recepty, jak i z przepisu lekarza. Co ciekawe, ibuprofen występuje w licznych postaciach leku oraz z dodatkiem różnych substancji – w aptekach spotkamy nawet preparaty łączące paracetamol i ibuprofen razem. Przykładowe leki dostępne bez recepty:

• kapsułki: Nurofen Express Forte;
• tabletki: Ibumax Forte;
• zawiesina: Ibum Forte;
• żele: Ibument;
• kremy: Dolgit;
• plastry: Nurofen Mięśnie i Stawy,
• czopki: Ibufen;
• z dodatkiem paracetamolu: Metafen;
• z dodatkiem fenylefryny: Ibuprom Zatoki Tabs;
• z dodatkiem kodeiny: Nurofen Plus;
• z dodatkiem pseudoefedryny: Ibum Zatoki.

Zdecydowanie rzadsze są preparaty zawierające w składzie ibuprofen i będące na receptę. Są to m.in.:

• kapsułki: Ibuprofen Hasco;
• drażetki: Ibuprofen AFL;
• tabletki powlekane: Brufen.

Podsumowanie

Ibuprofen i diklofenak należą do jednych z najczęściej wykorzystywanych substancji przeciwbólowych i przeciwzapalnych. Swoją popularność zawdzięczają wysokiej skuteczności działania oraz dostępności w wielu różnych postaciach leku. Ibuprofen dostępny jest przykładowo w tabletkach (Ibumax), syropie (Ibum Forte) oraz czopkach (Ibufen Baby), a diklofenak – w tabletkach (Diclomax), żelu (Olfen Max) czy jako roztwór do płukania gardła (Glimbax). Należy jednak pamiętać, że powinny być one używane jedynie doraźnie i nie powinno się ich nadużywać, może to prowadzić do wielu nieprzyjemnych działań niepożądanych.