Aspiryna to lek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy zawierający kwas acetylosalicylowy. Kwas acetylosalicylowy (ASA) jest wykorzystywany w lecznictwie już od ponad stu lat. Został zsyntetyzowany w drugiej połowie XIX wieku, a od 1897 roku zaistniał pod nazwą handlową „aspiryna”. Choć co chwilę odkrywano jego kolejne cenne właściwości, to z czasem jego popularność zaczęła słabnąć, ze względu na pojawienie się paracetamolu i ibuprofenu. Nie tylko wynalezienie tych dwóch substancji leczniczych zadecydowało o malejącej sławie kwasu acetylosalicylowego. Nie mniejsze znaczenie miało odkrycie zależności między stosowaniem tego leku a występowaniem zespołu Reye’a u małych dzieci [1].

Jak działa kwas acetylosalicylowy?

Kwas acetylosalicylowy, zwany potocznie Aspiryną, należy do grupy NLPZ, czyli niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Charakteryzuje się działaniem przeciwbólowym, przeciwgorączkowym, przeciwzapalnym i antyagregacyjnym. Obecnie jest stosowany głównie w chorobach sercowo-naczyniowych, takich jak ostre i przewlekłe zespoły wieńcowe, czy we wtórnej prewencji wieńcowej. W redukcji incydentów sercowo-naczyniowych stosuje się dawkę nasycającą w przedziale 150-300 mg, zaś potem zalecane są dawki podtrzymujące w przedziale 75-100 mg [1].

W większych dawkach (500-800 mg) ASA stosuje się w leczeniu dolegliwości bólowych o małym lub średnim natężeniu, a także gorączki w przebiegu przeziębienia lub grypy [2,3].

Aspiryna dla dzieci a zespół Reye’a

Doniesienia o zespole Reye’a wywoływanym przez Aspirynę i inne salicylany pochodzą już z połowy ubiegłego wieku. Jednak każda próba ustalenia konkretnych przyczyn tej zależności podejmowana przez naukowców nie przyniosła oczekiwanych rezultatów. Wyniki licznych badań jednak sugerują, że stosowanie ASA w przebiegu infekcji wirusowych u dzieci poniżej 12. roku życia może doprowadzić do wystąpienia groźnych objawów [4]. Istnieją badania naukowe potwierdzające, że liczba przypadków zespołu Reye’a u dzieci znacznie spadła po wprowadzeniu ostrzeżeń związanych ze stosowaniem ASA. Obecnie stosowanie wszelkich salicylanów, w tym tytułowego kwasu acetylosalicylowego, jest przeciwwskazane u dzieci poniżej 12. roku życia [1,5].

Czym się objawia zespół Reye’a?

Przyczyny zespołu Reye’a u dzieci do tej pory nie są w pełni poznane, w związku z czym niemożliwe jest podanie jego konkretnej definicji. Nie ma również jednogłośnego stanowiska naukowców potwierdzającego, że kwas acetylosalicylowy ma bezpośredni wpływ na wystąpienie objawów. Najbardziej charakterystycznymi symtomami jest ostra niezapalna encefalopatia oraz niewydolność wątroby z naciekami drobnopęcherzykowego tłuszczy. Inne objawy to:

• bardzo obfite wymioty;
• hiperwentylacja;
• tachykardia;
• upośledzenie neurologiczne (w różnym stopniu);
• pogorszenie świadomości i otępienie;
• brak odruchów ścięgnistych;
• majaczenie;
• napady padaczkowe;
• śpiączka [5].

Aspiryna, Upsarin, Polopiryna — gdzie jeszcze znajdują się salicylany?

Zespół Reye’a może być wywołany nie tylko przez Aspirynę i zawarty w niej kwas acetylosalicylowy, ale przez całą grupę salicylanów. Występują one także w tabletkach do ssania na gardło (np. Cholinex) bądź w żelach stomatologicznych (Sachol). Niemniej, ASA stosowany jest głównie doustnie jako lek przeciwgorączkowy, przeciwzapalny i przeciwbólowy. Występuje pod następującymi nazwami handlowymi:

• Aspirin, Aspirin C i Aspirin Pro;
• Etopiryna Pro;
• Polopiryna Max i Polopiryna C;
• Upsarin;
• Coffepirine.